Avrupa Bankalarının Sorunları ve Küresel Kriz
İtalya’da bankacılık sorunları
İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden
ayrılma kararı (Brexit) sonrasında Avrupa Birliği’nin geleceğine ilişkin
endişeler artmıştı. Bu endişelerin en fazla yansıdığı alan bankacılık sektörü
ve en fazla yansıdığı ülke de geri dönmeyen kredilerin giderek arttığı İtalya
oldu. Banka hisseleri borsada ciddi oranda değer kaybına uğradı. İtalya’da
konut fiyatlarında görülen düşüşler bankaların açtığı konut kredilerinin geri
dönüşünü zorlaştıran nedenlerin başında geliyor. Aşağıdaki grafik çeşitli
Avrupa ülkelerinde konut fiyatlarındaki gelişmeyi gösteriyor (kaynak: Eurostat
- Financial Times.)
Grafik, İtalya ve İspanya’da
konut fiyatlarının düşüşünü net bir biçimde gösteriyor. İspanya’da toparlanma
başlamış olmasına karşın İtalya’da düşüş devam ediyor. Bu gelişme, İtalya’da
bankacılık sektöründe geri dönmeyen krediler sorununun en önemli kaynağını
oluşturuyor. Aşağıdaki grafik geri dönmeyen kredilerdeki gelişmeyi gösteriyor
(kaynak: Thomson Reuters Data Stream – Financial Times)
Toplam miktarı 400 milyar doları
aşmış bulunan geri dönmeyen krediler toplam kredilerin yüzde 12’sine yükselmiş
bulunuyor. Ağırlıklı olarak konut sektörü kredilerinden kaynaklanan benzer
sorunları yaşayan İngiltere, İrlanda ve İspanya acı reçeteleri uygulayıp sorunu
hafifletirken İtalya, zamanında böyle bir uygulamaya gitmediği için şimdi çok
ciddi sorunlarla karşı karşıya bulunuyor.
Deutschebank sorunu
İtalyan bankacılık sisteminin
sadece kendi ülkesini değil Avrupa’nın tümünü tehdit eden bu görünümünün yanına
bir de Almanya’nın en büyük bankası olan Deutsche Bank’ın karşılaştığı ciddi
tehdit eklenince yeni bir kriz tehdidiyle karşı karşıya kaldık. ABD, subprime
mortgage işlemlerine ilişkin türev ürünlerin oluşturulması ve satışında yaptığı
kural dışılıklar nedeniyle Deutsche Bank’a 14 milyar dolarlık ceza kesti. Bu ceza
öncesinde geçen yılki yaklaşık 7,5 milyar dolarlık zarara karşın değeri 70
milyar dolara yakın olan banka birden değer kaybederek 20 milyar dolarlık
değerin de altına düştü. Ceza, 5,4 milyar dolara indirilecek olsa da sorun
oldukça ciddi. Daha da vahimi Avrupalı başka bankaların da benzer cezalar
karşısında kalabileceği endişesinin ortada olması. Çünkü birçok banka Deutsche
Bank ile aynı şeyleri yapmış bulunuyor.
Küresel kriz Avrupa için bitmedi.
Bitecek gibi de görünmüyor. Ve işin en kötü tarafı bankacılık sisteminin belki
de en fazla küreselleşmiş sistem olması nedeniyle bu sıkıntıların yerel ya da
bölgesel kalmayacak olması. Yani Avrupa’daki bu sıkıntı dünyanın her köşesi
için tehditler oluşturuyor.
Kapitalizmin temel çelişkisi: Ahlâk / kazanç
Bu meselenin başlangıcı 1980’lere
kadar gidiyor. O tarihlerde arz yönlü ekonomi görüşü ortaya atıldı. Bu görüş, o
zamana kadar egemen olan talep yönlü politikaların ekonomiyi yeterince
büyütmediğini asıl meselenin arzı artırmak olduğunu öne sürerek yola çıktı. Arz
yönlü ekonomi görüşünü savunanlar arzı artırmanın yolunun çalışmayı ve üretmeyi
engelleyen yüksek vergi oranlarını düşürmek, üretime engel oluşturan çevre
koruma önlemlerini hafifletmek, hatta mümkünse kaldırmak, kuralları gevşetmek
ve hatta çoğunu kaldırmak (deregülasyon) ve özelleştirmelere gitmek olacağını
öne sürdü. Bu öneriler başlangıçta genel olarak akılcı görünen yaklaşımlar
olarak algılandı ve ABD’de Ronald Reagan, İngiltere’de Margaret Thatcher dönemlerinde
önemli ölçüde hayata geçirildi. Sonraları aralarında Türkiye’nin de olduğu birçok
ülkede yaygınlık kazandı. 1980’ler ve 90’lar, hatta 2000’lerin başları bu
akımın etkisiyle geçti. Özelleştirmeler son hızla yapıldı, vergi oranları
düşürüldü, birçok alanda kurallar gevşetildi hatta kaldırıldı, çevre önlemleri
düşürüldü. Bunların sonucunda 1980’lerde 10 trilyon dolar dolayında olan küresel
GSYH 2010’da 7 kat büyüyerek 70 trilyon dolar düzeyine ulaştı. Aşağıdaki grafik
IMF verileri kullanılarak hazırlanmıştır.
1980 sonrasında hızlanan GSYH
büyümesinde arz yönlü politikaların katkısı oldukça yüksektir. Ne var ki sistemi
sonunda küresel krize taşıyan da yine bu düzenlemeler oldu. Dün ABD’de türev
ürünlerin kural dışı kullanımı nasıl sonuçlandıysa bugün de Deutsche Bank’ın
karşı karşıya kaldığı ceza, türev ürünlerin etik olmayan biçimde kullanmasının
bir sonucudur. İtalyan bankalarının düşük kredibiliteli şirketlere veya
alanlara açtıkları kredilerin geri dönmemesinin nedeni de yine aynıdır.
İstikrarlı ekonomi bir denge
meselesidir. Kuralları çok ağırlaştırırsanız sistem kazanç sağlayamayacağı için
yeterince çalışamaz. Ama kuralları çok gevşetirseniz o zaman ahlâk dışı kazancı
teşvik edersiniz.
Özetle söylemek gerekirse son günlerde
Arthur Laffer’in Türkiye ziyareti arkasından yeniden öne çıkarılan arz yönlü
ekonomi ve onun önerdiği neoliberal politikalar bugün geldiğimiz küresel krizin
başlıca sorumlusudur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026144 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.