Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

OVP ve IMF Tahminlerine Tutarlılık Analizi

Göstergeler
Önümüzdeki üç yıla yol gösterecek makroekonomik tahminleri içeren Orta Vadeli Program (2017 – 2019) ve IMF’nin Dünya Ekonomik Görünümü Raporu (IMF WEO Ekim 2016) aynı gün açıklandı. Her iki belgede de 2017’den sonraki yıllara ilişkin tahminler de yer almakla birlikte küresel krizin devam ettiği ve oynaklığın çok yüksek olduğu böyle bir ortamda bu tahminler çok anlam taşımadığı için sadece 2016 ve 2017 tahminlerini ele alacağım. Buna göre her iki belgede yer alan başlıca göstergeleri ayrı bölümler halinde aşağıdaki tabloda sunuyorum.

OVP (2017 – 2019)
2016
2017
GSYH (Milyar TL)
2.148 (2.207)
2.404 (2.489)
Kişi Başına Gelir (USD)
9.243 (9.364)
9.529 (10.030)
Büyüme (%)
3,2 (4,5)
4,4 (5,0)
Enflasyon (%)
7,5 (7,5)
6,5 (6,0)
İşsizlik Oranı (%)
10,5 (10,2)
10,2 (9,9)
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
-1,6 (-1,3)
-1,9 (-1,0)
Cari Denge / GSYH (%)
- 4,3 (-3,9)
- 4,2 (-3,7)



IMF (Ekim 2016)


GSYH (Milyar USD)
735,7
769,5
Kişi Başına Gelir (USD)
9.317
9.647
Büyüme (%)
3,3
3,0
Enflasyon (%)
9,1
6,2
İşsizlik Oranı (%)
10,2
10,2
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
-1,9
-1,6
Cari Denge / GSYH (%)
-4,4
-5,6
Yatırımlar / GSYH (%)
17,4
18,2
Tasarruflar / GSYH (%)
13,0
12,6

Tabloda 2016 verileri Ekim ayı itibariyle revize tahminleri, 2017 verileri ilk tahminleri, parantez içindeki oranlar da bir önceki OVP’deki tahminleri gösteriyor.

OVP (2017 -2019) ve IMF WEO (Ekim 2016) ’daki tahminler ve tutarlılık analizi
OVP’de büyüme oranı gerek 2016’da gerekse 2017 için eski tahminlere göre düşürülmüş bulunuyor. Benzer bir düzenleme IMF WEO’da da söz konusu. Bununla birlikte IMF WEO’da 2017 için düşüşün devam edeceği OVP’de ise yeniden yükselişe döneceği tahmini var. Şimdi bu iki tahminin içsel tutarlılığına bakalım.

OVP’ye göre 2016’da yüzde 3,2 olacak olan büyüme 2017’de 4,4’e yükselecek. Bütçe dengesine baktığımızda 2016’da yüzde 1,6 açık vereceği tahmin edilen bütçenin 2017 yılında yüzde 1,9’a çıkacağının tahmin edildiğini görüyoruz. 2016 yılının ilk 8 ayında fazla veren bütçenin kalan 4 ayda yüzde 1,6 açık vermesi için kamu harcamalarının kamu gelirlerinden oldukça fazla artması gerekiyor. Her iki göstergeye birlikte baktığımızda bütçe açığındaki artışla büyüme göstergeleri arasında bir tutarlılık olduğunu görüyoruz.

IMF WEO’ya baktığımızda bu kez ters yönde benzer bir tutarlılık bulunuyor. IMF WEO’ya göre büyüme 2016’da yüzde 3,3’den 2017’de yüzde 3’e gerileyecek. IMF WEO, bütçe dengesinde de benzer bir gerileme öngörüyor (yüzde - 1,9’dan – 1,6’ya düşüş.) Dolayısıyla burada da büyüme ile bütçe dengesi arasında bir içsel tutarlılık gözlemliyoruz.

Büyüme ile bütçe dengesi arasında gördüğümüz bu tutarlılık OVP ve IMF WEO’da işsizlik oranıyla büyüme arasında da görülüyor. OVP’de artan büyüme oranına düşen işsizlik oranı eşlik ederken IMF WEO’da küçük bir düşüş yaşaması tahmin edilen büyüme oranına iki yıl arasında değişmeyeceği tahmin edilen işsizlik oranı eşlik ediyor.

Konu büyüme, enflasyon ve işsizlik oranı tutarlılığına gelince görünüm değişiyor ve tutarlılıklar kaybolmaya başlıyor. OVP’de büyüme artarken ve üstelik buna en büyük katkı bütçe açığının artması kanalıyla gelirken enflasyon düşüyor. Oysa bunun tersi olması lazım. Yani bütçe açıkları artar ve bu yolla büyüme artarken bunun iç talepte artış ve dolayısıyla enflasyonda yükselme yaratması gerekir. Bir başka çelişki enflasyondaki düşüşe karşılık işsizlikte de düşüş olmasında ortaya çıkıyor. Phillips Eğrisi bize tersinin olacağını anlatır. Gerçi bütün bu analizler normal koşullar için geçerli kabul edilebilir ve kriz hallerinde istisnalar ortaya çıkabilir ama yine de işin içinde bir tutarsızlık göze batıyor.

Büyüme, enflasyon ve işsizlik üçgeni çerçevesinde IMF WEO’ya tutarlılık analizi yapacak olursak bütçe açığında ortaya çıkan daralmanın büyümeyi aşağı çektiği ve bunun sonucu olarak enflasyonun da düştüğünü görebiliyoruz. Burada tutarlılığı zedeleyen görünüm ise işsizlik oranının değişmemiş olmasından kaynaklanıyor.

Cari dengeye baktığımızda OVP’de cari dengenin değişmediğini dolayısıyla büyümeye esas katkının iç talepten geldiğini görebiliyoruz. Burada bir tutarsızlık görünmüyor. IMF WEO’da ise cari açıkta 2016’dan 2017’ye önemli sayılabilecek bir artış görülüyor. Bu artışın IMF WEO göstergeleri açısından büyümeye olumlu bir katkısı olmadığına göre olsa olsa bütçe açığındaki gerilemeyi dengeleyerek büyümenin daha fazla düşmesine engel olduğu biçiminde yorumlanması gerekir.

Yatırımlar ve tasarrufların oranı
IMF WEO’da 2016 yılında yüzde 17,4’e gerilemiş olan yatırımlar / GSYH oranının 2017’de yüzde 18,2’ye yükselmesi, buna karşılık 2016’da yüzde 13’e gerilemiş olan tasarruflar / GSYH oranının 2017’de daha da gerileyerek yüzde 12,6’ya gelmesi öngörülüyor.

Yatırımların oranında 0,8 puan artış beklenmesine karşılık büyümenin gerilemesi tutarlı görünmüyor. Buna karşılık cari açıkta artış tahmin eden IMF WEO’nun tasarruf yatırım açığında artış öngörmesi tutarlı bulunuyor.  


Türkiye’de yatırımlar / GSYH oranı, 2000’ler öncesinde reel faizlerin yüzde 10’lara ulaştığı dönemde yüzde 20’nin üzerindeydi. Reel faizlerin yüzde 1 – 2’lere düştüğü 2000’ler sonrasında ise sürekli gerileyerek yüzde 17’lere kadar geldi. Benzer biçimde tasarruflar / GSYH oranı 2000’ler öncesinde yüzde 20’ler dolayındaydı. O da gerileyerek yüzde 13’ün altına geldi. Uygulamaya konulan BES gibi önlemlere karşın tasarrufların bu kadar düşmesinin nedeni reel faizlerin sıfırlara yaklaşmış olmasıdır. Yani reel faizin düşmesi yatırımları artırmadığı gibi tasarrufların da düşmesine neden olarak cari açığı beslemiş ve sonunda Türkiye dış finansmana bağımlı ve o nedenle de kırılgan bir ekonomi haline gelmiştir. 

Ek: Aşağıda sunduğum tablo 2006 yılından bu yana yapılan Orta Vadeli Programlardaki hedeflerin tutma durumunu gösteriyor.

OVP Tahminleri
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Büyüme
2006 - 2008
5,0
5,0
5,0
2007 - 2009
7,0
7,0
7,1
2008 - 2010
5,5
5,7
5,7
2009 - 2011
5,0
5,5
6,0
2010 - 2012
-6,0
3,5
4,0
5,5
2011 - 2013
6,8
4,5
5,0
5,5
2012 - 2014
7,5
4,0
5,0
5,0
2013 - 2015
3,2
4,0
5,0
5,0
2014 - 2016
2,2
3,6
4,0
5,0
5,0
2015 - 2017
4,1
3,3
4,0
5,0
5,0
2016 - 2018
2,9
4,0
4,5
5,0
5,0
Büyüme Tahmin Ortalaması
5,0
6,0
5,8
3,0
5,4
5,5
4,0
4,4
4,0
4,5
4,8
5,0
5,0
Büyüme Gerçekleşmesi
6,9
4,7
0,7
-4,8
9,2
8,8
2,2
4,2
3,0
4,0
Enflasyon
2006 - 2008
5,0
4,0
4,0
2007 - 2009
4,0
4,0
--
2008 - 2010
4,0
4,0
--
2009 - 2011
7,5
6,5
5,5
2010 - 2012
5,9
5,3
4,9
4,8
2011 - 2013
7,5
5,3
5,0
4,9
2012 - 2014
7,8
5,2
5,0
5,0
2013 - 2015
7,4
5,3
5,0
5,0
2014 - 2016
6,2
6,8
5,3
5,0
5,0
2015 - 2017
7,4
9,4
6,3
5,0
5,0
2016 - 2018
8,2
8,8
7,5
6,0
5,0
Enflasyon Tahmin Ortalaması
5,0
4,0
4,0
5,8
6,4
5,9
5,7
5,9
6,6
6,3
5,8
5,5
5,0
Enflasyon Gerçekleşmesi
9,6
8,4
10,1
6,8
6,4
10,5
6,2
7,4
8,2
8,8
İşsizlik
2006 - 2008
10,0
9,8
9,6
2007 - 2009
10,5
10,6
10,4
2008 - 2010
9,6
9,5
9,5
2009 - 2011
9,8
9,7
9,7
2010 - 2012
14,8
14,6
14,2
13,3
2011 - 2013
12,2
12,0
11,7
11,4
2012 - 2014
10,5
10,4
10,2
9,9
2013 - 2015
9,0
8,9
8,8
8,7
2014 - 2016
9,2
9,5
9,4
9,2
8,9
2015 - 2017
9,0
9,6
9,5
9,2
9,1
2016 - 2018
9,9
10,2
10,2
9,9
9,6
İşsizlik Tahmini Ortalaması
10,0
10,2
9,9
11,1
11,5
11,6
10,7
9,8
9,5
9,4
9,4
9,5
9,6
İşsizlik Gerçekleşmesi
10,2
10,3
11,0
14,0
11,1
9,1
8,4
9,0
9,9
10,3
Bütçe Dengesi
2006 - 2008
2007 - 2009
2008 - 2010
2009 - 2011
-1,4
-1,3
-1,7
2010 - 2012
-6,6
-4,9
-4,0
-3,2
2011 - 2013
-4,0
-2,8
-2,4
-1,6
2012 - 2014
-1,7
-1,5
-1,4
-1,0
2013 - 2015
-2,3
-2,2
-2,0
-1,8
2014 - 2016
-2,1
-1,2
-1,9
-1,6
-1,1
2015 - 2017
-1,2
-1,4
-1,1
-0,7
-0,3
2016 - 2018
-1,3
-1,2
-1,3
1,0
-0,8
Bütçe Dengesi Tahmin Ortalama
-4,0
-3,4
-2,6
-2,3
-1,5
-1,5
-1,4
-1,0
0,4
-0,8
Bütçe Dengesi Gerçekleşmesi
-0,5
-1,6
-1,8
-5,5
-3,6
-1,3
-2
-1,2
-1,3
-1,2
Cari Denge
2006 - 2008
-4,0
-3,5
-3,1
2007 - 2009
-7,9
-7,3
-6,6
2008 - 2010
-6,4
-6,3
-6,2
2009 - 2011
-6,8
-6,8
6,5
2010 - 2012
-1,8
-2,8
-3,3
-3,9
2011 - 2013
-5,4
-5,4
-5,3
-5,2
2012 - 2014
-9,4
-8,0
-7,5
-7,0
2013 - 2015
-7,3
-7,1
-6,9
-6,5
2014 - 2016
-6,1
-7,1
-6,4
-5,6
-5,2
2015 - 2017
-7,9
-5,7
-5,4
-5,4
-5,2
2016 - 2018
-5,8
-4,4
-3,9
-3,7
-3,5
Cari Denge Tahmin Ortalaması
-4,0
-5,7
-5,6
-5,4
-5,3
-2,9
-6,1
-7,0
-6,4
-5,5
-4,8
-4,5
-3,5
Cari Denge Gerçekleşmesi
-6,1
-5,9
-5,7
-2,2
-6,2
-9,7
-6,2
-7,9
-5,8
-4,5


EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

70 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.