Bütçe Dengesi ile Hazine Nakit Dengesi Arasındaki Fark
Kamu kesimi, mali açıdan 4
parçadan oluşur: (1) Merkezi yönetim, (2) sosyal güvenlik kurumları (SGK gibi
sosyal güvenlik hizmeti sunan kurumlar), (3) mahalli idareler (belediyeler, il
özel idareleri ve mahalli idare birlikleri) ve (4) sermayesinin yarısından
fazlası kamu kesimine ait olan KİT’ler.
Merkezi yönetim üç parçanın bir
araya gelmesiyle oluşur: (a) Genel bütçeye dahil idareler (TBMM, Bakanlıklar,
Emniyet Genel Müdürlüğü, Diyanet İşleri Başkanlığı gibi kurumlar), (b) Özel
bütçeli idareler (YÖK, TÜBİTAK, TSE gibi kurumlar), (c) Düzenleyici ve
denetleyici kurumlar (RTÜK, SPK, BDDK gibi kurumlar.)
Merkezi yönetime dahil kurumların
bütçelerinin oluşturduğu bütçeye merkezi yönetim bütçesi deniyor. Kısaca bütçe denildiğinde
Türkiye uygulamasında anlaşılması gereken şey merkezi yönetim bütçesidir. Merkezi
yönetim bütçe dengesini şöyle ifade edebiliriz:
Bütçe Dengesi = Bütçe
Gelirleri – Bütçe Giderleri
Bütçede, giderler tahakkuk
(üstlenme), gelirler tahsilat bazında izlenir. Bir giderin yapılması için
işlemler tamamlandığında o miktar, alacaklısına ödenip ödenmediğine, Hazineden
para çıkışı olup olmadığına bakılmaksızın bütçeye gider yazılır. Eğer alacaklısına
herhangi bir nedenle o aşamada ödenememişse emanete alınır. Bu durumda gider
yazılmış ama ödeme yapılmadığı için nakit çıkışı oluşmamıştır. Bazen de tersi
olur ve henüz bütçeye gider yazılmamış bir işlem için nakit çıkışı gerçekleşir.
Örneğin işe başlaması için müteahhide verilen avans nakit olarak ödenir ancak
henüz harcama yapılıp belgeleri getirilmediği için bütçeye o aşamada gider
yazılmaz. Avansın gider yazılması harcamanın belgelerinin getirilip avansın
kapatılması sırasında olur. Emanet ve avanslar işin içine katılınca bütçe
dengesi ile nakit dengesi farklı hale gelir. Bunu da bir denklemle gösterelim:
Bütçe Nakit Dengesi = Bütçe
Dengesi +/- Emanetler +/- Avanslar
Hazine nakit dengesi, bütçe nakit
dengesinden farklıdır. Bütçe nakit dengesi merkezi bütçenin nakit dengesini
ifade ettiği halde Hazine nakit dengesi merkezi bütçenin bir parçası olan genel
bütçenin gelirleriyle giderleri arasındaki farkı ifade eder (Emanet ve avanslar
burada da aynı mantıkla hesaba girer.) Buna göre Hazine nakit dengesini şöyle
bir denklemle ifade edebiliriz:
Hazine Nakit Dengesi = Genel
Bütçe Gelirleri – Genel Bütçe Giderleri +/- Emanetler +/- Avanslar
2016 yılının ilk 8 ayındaki sonuçlara
göre bunları sayılara dökelim:
Bütçe Dengesi = 368,4 – 363,5 = 4,9
Bütçe Nakit Dengesi = 4,9 – 3,8 +
3,7 = 4,8
Hazine Nakit Dengesi = 370,1 –
374,6 = - 4,5
Normal koşullarda bütçe nakit
dengesi ile hazine nakit dengesi arasında farklar olur ama bu farklar çok büyük
olmaz. 2016 yılının ilk 8 ayında bütçe nakit dengesi 4,8 milyar TL fazla
verirken hazine nakit dengesi 4,5 milyar TL açık vermişti. İki denge arasındaki
fark 9,3 milyar TL gibi büyük bir miktara yükselmişti. Hazine nakit dengesi
bütçeden önce açıklanır. Şu anda elimizde Eylül ayı hazine nakit dengesi var
ama henüz Eylül ayına ilişkin bütçe nakit dengesi yok. Aradaki fark giderek
açılmış görünüyor. Çünkü Eylül ayında ilk 9 aya ilişkin hazine nakit açığı 21
milyar TL’ye yükselmiş bulunuyor.
Yeni açıklanan Orta Vadeli
Programda 2016 yılı için öngörülen bütçe dengesi / GSYH oranı tahmini (yani
bütçe açığı) yüzde 1,3’den yüzde 1,6’ya yükseltildi. 2016 yılı için 2.148
trilyon TL GSYH tahmin edildiğine ve bunun yüzde 1,6’sı da 34,4 milyar TL
ettiğine göre yılın son dört ayında hızlı bir bütçe açığı artışı ortaya çıkacak
demektir. Hazine nakit açığının Eylül ayında 21 milyar TL’ye yükselmesi bu
tahmini doğruluyor.
Yılın ilk 8 ayında fazla veren bütçenin yılın kalan 4
ayında bu kadar hızlı büyüyen bir açıkla karşılaşması ilginç bir durum.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020120 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.