İşsizlik Artıyor, Bütçe Açığa Düşüyor
TÜİK, Temmuz 2016 işsizlik
verisini açıkladı buna göre işsizlik oranı yüzde 10,2’den 10,7’ye, tarım dışı
işsizlik oranı yüzde 12,2’den 13’e, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış
işsizlik oranı da yüzde 11’den 11,2’ye yükseldi. Her üç oran da son 7 yılın en
yüksek Temmuz ayı gerçekleşmesi oldu. Haziran ayında görülen istihdam azalması
Temmuz’da da devam etmiş görünüyor. Önceki aylarda işsizlik oranı artarken istihdam
oranı da artar ve: “İşsizlik artıyor ama istihdam edilen kişi sayısı da
artıyor. İşsizliğin artma nedeni yeni kişilerin işgücüne katılmasından
kaynaklanıyor” diyerek bir teselli bulunurdu. Son iki aydır o teselli de kalmadı.
İşgücü istatistiklerinin tek
olumlu yanı kayıt dışı çalışanların oranının geçen yılın Temmuz ayına göre 0,7
puan azalmış olması.
İşsizlik artışının birçok nedeni
olabilir. Bunlar arasında asgari ücret artışının yarattığı işten çıkarmalar, başta
turizm olmak üzere çeşitli sektörlerde yaşanan iş ve gelir kayıplarının yol
açtığı çıkarmalar, Suriyeli göçmenlerin kayıt dışı çalıştırılması gibi nedenler
ilk akla gelenleri.
12 Ekim günü yazdığım Bütçe
Dengesi ile Hazine Nakit Dengesi Arasındaki Fark başlıklı yazımda bütçe
dengesinin ilk 8 ayda 4,9 milyar TL fazla vermesine karşılık nakit dengesinin
ilk 9 ayda 21 milyar TL açık verdiğini belirtmiştim. Bu ikisi arasındaki farkın
yüksekliğinin normal olmadığını, bütçe fazlasının, kalan aylarda açığa
dönüşeceğini vurgulamıştım.
Şimdi artık elimizde her iki
büyüklük için de ilk 9 aylık veriler var. Önce bütçe ve nakit dengesi denklemlerini
hatırlayalım:
Bütçe Dengesi = Bütçe
Gelirleri – Bütçe Giderleri
Hazine Nakit Dengesi = Genel
Bütçe Gelirleri – Genel Bütçe Giderleri +/- Emanetler +/- Avanslar
2016 yılının ilk 9 ayındaki sonuçları
bu denklemlerde yerlerine yerleştirelim:
Bütçe Dengesi = 404,5 – 416,5 = -
12,0
Hazine Nakit Dengesi = 406,8 –
427,8 = - 21,0
İki denge arasındaki fark ilk 9
ayın sonunda 9 milyar TL’dir. Bu iki denge hiçbir zaman bire bir aynı olmaz ama
birbirine yakın olur. Demek ki önümüzdeki aylarda bütçe dengesinde açık biraz
daha büyüyecek. Zaten OVP’de öngörülen tahmine bakılırsa bütçe açığının yılsonunda
35 milyar TL’ye yaklaşması bekleniyor demektir.
Büyümenin, potansiyel büyüme
oranı kabul edilen yüzde 5’in altında seyretmeye devam ettiği, yatırımların
düştüğü, işsizliğin arttığı bir dönemde bütçe dengesini tabu gibi yüzde 1’in
altında tutmaya çalışmak doğru bir yaklaşım değildir. Buna karşılık Türkiye’nin
bugün içinde olduğu durumda iki konu önemlidir: (1) Eğer büyüme, işsizlik,
enflasyon, cari denge ve bütçe dengesi beşlisinden elde sadece bütçe dengesi
kalmışsa onu da bozmak dış finansmana erişim açısından sıkıntılı olabilir. (2)
Eğer büyüme uğruna bütçe disiplininden yapılan fedakârlık ekonomiyi büyümeye
yöneltemezse sıkıntı artabilir.
Bütçe açığının artmasından çok büyüme
yaratmadan artması sorun yaratır.
Ek 1: İşgücü,
İstihdam ve İşsizlik Tanımları (Kaynak: TÜİK)
İşgücü: İstihdam edilenler ile işsizlerin oluşturduğu tüm
nüfusu kapsar.
İşgücüne katılma oranı: İşgücünün kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus içindeki oranıdır.
İstihdam: İşbaşında olanlar ve işbaşında olmayanlar grubuna dahil olan kurumsal olmayan çalışma çağındaki tüm nüfus istihdam edilen nüfustur. İşbaşında olanlar: Yevmiyeli, ücretli, maaşlı, kendi hesabına, işveren ya da ücretsiz aile işçisi olarak referans dönemi içinde en az bir saat bir iktisadi faaliyette bulunan kişilerdir. İşbaşında olmayanlar: İşi ile bağlantısı devam ettiği halde, referans haftası içinde çeşitli nedenlerle işinin başında olmasa da kendi hesabına ve işverenler istihdamda kabul edilmektedir.
İşgücüne katılma oranı: İşgücünün kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus içindeki oranıdır.
İstihdam: İşbaşında olanlar ve işbaşında olmayanlar grubuna dahil olan kurumsal olmayan çalışma çağındaki tüm nüfus istihdam edilen nüfustur. İşbaşında olanlar: Yevmiyeli, ücretli, maaşlı, kendi hesabına, işveren ya da ücretsiz aile işçisi olarak referans dönemi içinde en az bir saat bir iktisadi faaliyette bulunan kişilerdir. İşbaşında olmayanlar: İşi ile bağlantısı devam ettiği halde, referans haftası içinde çeşitli nedenlerle işinin başında olmasa da kendi hesabına ve işverenler istihdamda kabul edilmektedir.
İstihdam Oranı: İstihdamın, kurumsal olmayan çalışma çağındaki
nüfus içindeki oranıdır.
Kayıt Dışı İstihdam: Referans haftasında yaptığı işten dolayı herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmayanlardır.
Kayıt Dışı İstihdam: Referans haftasında yaptığı işten dolayı herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmayanlardır.
İşsiz: Referans dönemi içinde istihdam halinde olmayan (kâr
karşılığı, yevmiyeli, ücretli ya da ücretsiz olarak hiç bir işte çalışmamış ve
böyle bir iş ile bağlantısı da olmayan) kişilerden iş aramak için son
4 hafta içinde iş arama kanallarından en az birini kullanmış ve 2 hafta
içinde işbaşı yapabilecek durumda olan 15 ve daha yukarı yaştaki fertler işsiz
nüfusa dahildirler. 2014 yılı öncesinde iş arama kriterinde referans dönemi
olarak “son 4 hafta” yerine “son 3 ay” kullanılmaktaydı.
İşsizlik Oranı: İşsiz nüfusun işgücü içindeki oranıdır.
İşgücüne Dahil Olmayanlar: İşsiz veya istihdamda bulunmayan
15 ve daha yukarı yaşta kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfustur.
Örnekleme yöntemi: Hanehalkı İşgücü Araştırmasında iki
aşamalı, tabakalı küme örneklemesi yöntemi kullanılmıştır. Ardışık iki dönem
arası ve ardışık iki yılın aynı dönemlerinde adres bazında %50 çakışma
sağlayacak şekilde rotasyon kalıbı oluşturulmuş ve her dönemde 8 alt örnek
kullanılmıştır. Çalışmanın tasarımında her dönemde uygulama yapılacak örneklem
genişliği haftalara eşit olarak dağıtılmıştır. Anketin 2014 yılı itibariyle
dönemlik örnek hacmi 44.000 hanehalkıdır.
Veri kaynakları: Veriler, belirlenen örnekleme yöntemine göre
seçilen hanehalklarından derlenmektedir. Hanehalkı İşgücü Anketlerinde
kullanılan istatistiki birim “hanehalkları”dır. Hanehalkında bulunan tüm
fertlere ilişkin demografik bilgiler (yaş, cinsiyet, eğitim durumu, hanehalkı
reisine yakınlık) alınmaktadır. İşgücü durumunun tespitine yönelik sorular ise
15 ve daha yukarı yaştaki fertlere sorulmaktadır.
Ek 2: Bütçe Tanımları (Kaynak: Maliye Bakanlığı)
Bütçe: Belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunların
uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe
konulan belgeyi ifade eder.
Bütçe Dengesi: Bütçeye konulan harcama yetkisi (ödenek)
çerçevesinde kamu idarelerince nakden veya mahsuben ödenen bütçe giderleri ile
tahsil edilen bütçe gelirleri tutarları arasındaki farktır.
Bütçe Gelirleri: Vergi, resim, harç, fon kesintisi, paylar, faiz,
zam ve cezalar, taşınır ve taşınmazlardan elde edilen gelirler, hizmet
karşılığı elde edilen gelirler, borçlanma araçlarının primli satışından elde
edilen gelirler, sosyal güvenlik primi kesintileri, alınan bağış ve yardımlar
ve diğer gelirler bu kapsama girer.
Bütçe Giderleri: Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal
ve hizmet bedellerini, sosyal güvenlik katkı paylarını, iç ve dış borç
faizleri, borçlanma genel giderlerini, borçlanma araçlarının iskontolu
satışından doğan farkları, ekonomik, malî ve sosyal transferleri, verilen bağış
ve yardımları ifade eder.
Cari Transferler: Sermaye birikimi hedeflemeyen ve cari nitelikli mal
ve hizmet alımını finanse etmek amacıyla yapılan karşılıksız ödemeleri kapsar.
Düzenleyici ve Denetleyici Kurum Bütçesi: Özel kanunlarla kurul,
kurum veya üst kurul şeklinde teşkilatlanan her bir düzenleyici ve denetleyici
kurumun bütçesini blirtir.
Faiz Dışı Denge: Bütçe gelirleri toplamından faiz giderleri hariç
bütçe giderleri toplamının çıkarılmasıyla bulunan dengeyi anlatır.Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026103 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.