Merkez Bankası Ne Yapmalı?
(1) Neler oldu?
Merkez Bankası Para Politikası
Kurulu yarın toplanacak ve ekonomik durumu değerlendirerek bir önlem alınıp
alınmayacağına karar verecek. Kuşkusuz bu toplantıya ilişkin temel beklenti
Merkez Bankası’nın faiz oranlarını değiştirip değiştirmeyeceği olacak. Eğer ABD
Başkanlık seçimini Donald Trump değil de beklendiği gibi Hillary Clinton
kazanmış olsaydı muhtemelen Dolar bu kadar yükselmeyecek, TL bu kadar değer
kaybetmeyecek ve Merkez Bankası da büyük olasılıkla faiz indirimini ve
sadeleştirmede nihai adımlardan birisini gündeme koyuyor olacaktı. Ne var ki
ABD Başkanlık seçiminin bir sürprizle sonuçlanarak Trump’ın başkan seçilmesi
birçok beklentiyi olduğu gibi bizim Merkez Bankası’nın faiz konusunda
planladığı hamleleri de değiştirdi.
(2) Eldeki veriler (olay yeri incelemesi)
Trump’ın seçimi kazanmasıyla
uygulanacak ekonomi politikası, maliye politikasını gevşetmeye ve o yolla
ekonomiyi canlandırmaya yönelik olacak gibi görünüyor. Böyle bir politika
beklentisi, enflasyonun artacağı ve dolayısıyla önümüzdeki dönemde Fed’in daha
hızlı faiz artırımına gitmek zorunda kalacağı tahminlerinin yapılmasına yol
açtı.
Doların bu beklentilere paralel
olarak hemen hemen bütün paralara karşı değer kazanmaya başladı. Dolar Endeksi
bize Doların 6 önemli para birimine karşı son 1 ayda yaklaşık yüzde 4 değer
kazandığını gösteriyor. Bu değer kazanımı bazı ülke paralarına karşı
diğerlerinden daha yüksek oranlarda oldu. Bunun nedeni, büyük ölçüde, söz
konusu ülkelerin kendi iç sorunları nedeniyle risklerinin artış göstermesi
olarak karşımıza çıkıyor. Türkiye de bu ülkeler arasında yer alıyor. Dolar
Endeksinin yüzde 4 değer kazanmasına karşılık TL, Dolara karşı son 1 ayda
yaklaşık yüzde 9,2 değer kaybetti. Bunun kabaca 4 puanı Doların değer
kazanmasından geliyorsa 5 puanı TL’nin ilave değer kaybından kaynaklanıyor. Bu
durumda TL’nin Dolara karşı değer kaybının yaklaşık yüzde 40’ı Doların değer
kazanmasından yani TL’nin dolaylı değer kaybından, yüzde 60’ı ise TL’nin, risk
artışı nedeniyle yaşadığı doğrudan değer kaybından kaynaklanıyor.
Merkez Bankası, yakın geçmişteki
uygulamalarına bakıldığında faiz indirimini kolayca yapabilen buna karşılık
faiz artırımı gerektiğinde bunu yapamayan bir kurum izlenimi taşıyor. Bunun da
nedeni hükümetin faize karşı olan tutumundan kaynaklanıyor. Bu açıklamalar
çerçevesinde Merkez Bankası, gerek enflasyonu, gerekse enflasyonun en önemli
nedeni olan kuru denetlemek için elindeki en güçlü para politikası silahı olan
faiz politikasını tek yönlü olarak kullanabilir durumda kalıyor.
(3) Eldeki verilerden (olay
yeri incelemesinden) çıkan sonuç
Buraya kadar eldeki verileri
ve bilgileri değerlendirdik. Şimdi de bu verilere karşılık Merkez Bankası’nın
ne yaptığını ve bu yaptığının piyasada oluşan durum için bir çözüm getirip
getirmediğine bakalım. Bunu yaparken Dolar / TL kurundaki değişimi (sol eksen),
Merkez Bankası faizi olarak Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyetini (sağ eksen) ve
2 yıl vadeli tahvil için bulunan Gösterge Faizini (sağ eksen) Ekim ayından bu
yana aynı grafik üzerinde birleştirelim.
Grafik bize gerek USD/TL
kurunun gerekse gösterge faizin birlikte yükseldiğini (kurdaki yükseliş daha
hızlı olmak üzere) ve Merkez Bankası faizinin bu ikilinin yükselişine yanıt
veremediğini gösteriyor. Hatta Merkez Bankası faizinin hemen hiç değişmediğine dikkat
edersek Merkez Bankası’nın kurdaki ve gösterge faizdeki değişime seyirci
kaldığı görülüyor.
(4) Merkez Bankası’nın ne yapması gerekir?
Bu çerçevede bugünkü koşullarda
Merkez Bankası’nın yapması gereken şey yüzde 8,25 olan gecelik fonlama faizini
8,5’e ve yüzde 7,5 olan haftalık repo ihalesi faizini (politika faizi) yüzde 8’e
yükseltmektir. Böyle bir hamle kurun ve enflasyonun denetimine yardımcı
olacaktır. Öte yandan bu faiz artışlarıyla yatırımların gerilemesinin söz
konusu olacağını sanmıyorum. 2000’ler öncesinde reel faizin yüzde 10 olduğu
dönemde yatırımların GSYH’ye oranı bugünkünden 5 puan fazlaydı. Bugün kime
sorsanız “faiz önemli değil bu kadar riskli ve belirsiz ortamda yatırım
yapılmaz” diyor.
Esasen Devletin çıkardığı
tahvilin ikinci el piyasadaki faizi 2 yıllıklarda yüzde 10’u, 5 ve 10
yıllıklarda yüzde 11’i aşmışsa bu konunun tartışılacak bir tarafı da
kalmamıştır. Merkez Bankası, piyasayı yönlendirmek yerine onun peşine takılıp
giden bir kurum durumunda kalmışsa para politikası etkinliğini yitirmiş
demektir. Zaten enflasyon hedeflemesi konusunda itibar kaybetmiş olan Merkez
Bankası’nın bu şekilde ek itibar kaybetmeye devam etmesi oldukça ağır sonuçlar
getirir.
(5) Diğer ayrıntılar
Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nun
toplanıp Merkez Bankası’nın gereken önlemleri alacağını açıklaması, Merkez
Bankası’nın kendi başına karar alamadığını gösteren talihsiz bir gelişme
olmuştur. Bağımsız Merkez Bankası varsa ne yapacağını kendisinin açıklaması
gerekir.
Bütün bunlar Türkiye’de iç ve dış
siyaset nedeniyle zaten yükselmiş bulunan risk algısına yeni risk halkaları
ekleyerek maliyetlerin daha da yükselmesine neden olmaktadır.
(6) Neden – sonuç ilişkisini
doğru saptayalım: Yatırımların düşmüş olmasının nedeni faizin artması
değil, risklerin artmış olmasıdır. Esasen faizin artmasının nedeni de budur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026263 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.