Trumpolitical Economy
İngilizce olduğuna bakmayın başlıktaki
tamlama bana ait. Türkçe karşılığı tam yerine oturmadığı için İngilizcesini yazdım
kusura bakmayın. Neyi kastettiğimi anlatmam için önce biraz sahne arkası bilgisi
vereyim.
İnsanoğlu ne kadar çabalarsa
çabalasın geçmişte ortaya atılan düşüncelerin etkisinden kolay kolay
kurtulamaz. Keynes bunu iki ayrı özlü sözüyle ortaya koyar: “Entelektüel
etkilerden yeterince uzak olduğunu düşünen uygulamacılar genellikle geçersiz
görüş sahibi iktisatçıların görüşlerinin esiridir. Gökten sesler duyduğunu
sanan çılgın yöneticiler ise birkaç yıl öncesine ait ikinci sınıf akademik
karalamaların çılgınlıklarını savunurlar.” “Zorluk, yeni düşünceler
geliştirmekte değil, eski düşüncelerden kurtulabilmekte yatar.”
Merkantilizm, 16 ve 18’inci
yüzyıllar arasında dünyada egemen olmuş bir görüştür. Değerli maden biriktirmekten
(bulyonizm) sömürgeler edinmeye ve ticarette korumacılığa kadar bir dizi
düşünceye dayanırdı. Merkantilizmi bir anlamda ticaret kapitalizmi olarak
tanımlayabiliriz. 18’nci yüzyıldan sonra yavaş yavaş yerini önce tarım
kapitalizmine ve onu savunan fizyokrasi düşüncesine sonra da sanayi kapitalizmine
ve onu savunan klasik ekonomi görüşüne terk etti. Klasik iktisatçıların en önde
gelenlerinden birisi olan David Ricardo’nun ortaya attığı ‘uluslararası
ticaretin yaygınlaşmasının dünya refahını da yukarıya çekeceği düşüncesi’
kapitalizmin temel kabullerinden birisi haline geldi. Bretton Woods’da IMF’nin
temel işlevlerinden birisi bu tür korumacılık politikalarına sapılmasını
engellemek olarak tanımlandı. Ne var ki bu geçişlere karşın merkantilizmin
etkisi tümüyle kaybolmadı. Başı sıkışan ekonomiler zaman zaman dünya refahını
bir yana bırakıp ticarete engel koymaya ya da kur savaşına girerek korumacılık
politikası izlemeye yönelmekten kendilerini alamadılar.
ABD’nin 45’nci Başkanı seçilen ve
20 Ocak’ta görevi devralacak olan Donald Trump, seçim kampanyası boyunca ticarette
korumacı bir politika izleyeceğini, başlamış olan serbest ticaret anlaşması
görüşmelerini terk edeceğini anlattı. Bu düşüncesini ne kadar yaşama
geçireceğini bilmiyoruz. Çünkü dünyanın her yerinde siyasetçilerin seçim
kampanyasında verdiği sözlerin çoğunu iktidara gelince tutmadığını biliyoruz. Buna
karşılık Trump’ın yine de bu sözlerinin bir bölümüne sadık kalarak ticarette
korumacılığa ağırlık veren bir politika izleyeceğini tahmin ediyorum.
Klasik ekonomi okulunun temel
kabullerinden birisi de Fransız iktisatçı Jean Baptiste Say’in ‘her arz kendi
talebini yaratır’ biçiminde formüle ettiği yaklaşımdır. Bu düşünceye göre üretilen
her şey mutlaka bir tüketim alanı bulur, o nedenle asıl olan üretimdir. Zaman
içinde bu düşünce değişti. Özellikle 1929 Büyük Depresyonundan sonra Keynes’in
görüşlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte ekonomik faaliyetin asıl
belirleyicisinin arz değil talep olduğu, bir başka ifadeyle arzın talebi değil
talebin arzı yarattığı düşüncesi kabul görmeye başladı. Ekonomiler
parasallaşmadan önce Say yasası büyük ölçüde geçerliydi, ekonomilerin
parasallaşmasıyla birlikte Say yasası geçerliliğini kaybetti. Ne var ki tıpkı
merkantilist düşüncelerin hala geçerliliğini koruduğu gibi Say yasası ya da
daha geniş bir ifadeyle arzın talebi belirlediği görüşü hala belirli ölçüde
geçerliliğe sahip görünüyor. 1980’lerde Reagan ve Thatcher’in önderliğinde
yürürlüğe konulan vergi indirimleri ve kuralları hafifletmeye yönelik arz yönlü
ekonomi yaklaşımı aslında Say yasasının modern versiyonuydu.
Trump’ın seçim kampanyasındaki
sözlerinden birisi de vergi indirimleri ve kuralları gevşetme aracılığıyla ekonomide
üretimi artırmaya yöneleceği görüşüydü. Trump, aslında yeni bir şey söylemiyor,
arz yönlü ekonomi üzerinden giderek Say yasasına dönüş yapmayı planlıyor.
Ekonomi, bir bilim olarak ilk kez
Adam Smith tarafından formüle edildiğinde ahlak felsefesi ve siyaset ile iç
içeydi. O nedenle adı da siyasal ekonomiydi (İngilizcesi political economy.)
Klasik iktisatçılar eserlerinde hep bu şekilde kullandılar. Siyasal sözcüğünün
kalkışı ve sadece Ekonomi (İngilizcesi economics) olarak kullanılışı neoklasik
ekonominin kurucularından (Keynes’in Cambridge’den hocası) Alfred Marshall ile
başladı.
Buraya kadar yazdıklarımın
hepsini bir araya getireyim. Trump, büyük ölçüde Keynes’in dediği gibi geçmiş ekonomik
görüşlerin etkisi altında kalmış bir iş adamı. Bu çerçevede merkantilizmden
klasik ekonomi yaklaşımına kadar geçmiş dünyaya ait görüşleri bir araya
getirerek bir çıkış yolu arıyor. Böyle bakınca da ekonomiden (economics)
siyasal ekonomiye (political economy) dönüş yapmayı planlıyor. ABD’de, hepsine
olmasa da, başkanların uyguladığı ekonomi politikalarına isim vermek geleneği vardır.
Mesela Reagan’ın uygulamalarına ‘Reaganomics’ adı verilmişti. Ben de Trump’ın
açıkladıklarını uygulaması halinde geçmişe yani political economy uygulamalarına
döneceğini düşünerek döneminde yapacağı ekonomi politikası uygulamasına 'Trumpolitical
Economy' adının verilmesini öneriyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026166 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.