Finansal Piyasalarda Durum
İktisatçılar, bir ekonomik
modeli, bir tahmin setini oluşturduktan sonra bu modele bazı şoklar uygulayarak
modelin veya tahmin setinin bunlardan nasıl etkilendiğini görmek isterler. İlk
tahminlerde Dolar TL kurunu X olarak tahmin edip modele koyarak diğer değişkenlerin
nasıl oluştuğuna baktığımızı düşünelim. Sonraki aşamalarda Dolar TL kurunun
çeşitli şoklarla X+ bir değer aldığında modelin diğer değişkenlerinin nasıl
değiştiğine bakıldığında bu dediğim uygulama yapılmış olur. Tahmin öncesi o
tahminlerin dayanacağı varsayımlar oluşturulurken bu tür şoklar da dikkate
alınır.
2016 yılı gerek yurt dışında
gerekse yurt içinde olabilecek bütün şoklara sahne oldu. Yılbaşında şok olarak tahminlere
genellikle Fed’in çok sayıda faiz artırımı yapacağı, Rusya ile ekonomik krizin devam
edeceği gibi şeyler katılıyordu. Çoğu tahminci Brexit’i, Trump’ın ABD’ye başkan
seçileceği gibi konuları tahminlerine birer şok unsuru olarak bile
koymadı.
Elimizdeki veriler piyasalarda
özellikle CDS primlerine bakarak risk artışlarını, TÜFE verilerine bakarak
enflasyondaki gelişmeleri, TCMB’nin uyguladığı ağırlıklı ortalama faizlere
bakarak TCMB’nin nasıl bir etki yaratmaya çalıştığını ve nihayet gösterge faiz
oranlarına bakarak piyasada bu etkiler sonucunda faizin nasıl oluştuğunu
görmemize olanak sağlıyor.
Aşağıdaki grafik enflasyonda
(TÜFE) yılbaşından bugüne kadar yaşanan gelişmeyi ve TCMB’nin gecelik borç
verme faizi ile haftalık borç verme faizinin ağırlıklı ortalamasını ifade eden
TCMB ağırlıklı ortalama fonlama maliyetini gösteriyor. Faiz günlük olarak
oluştuğu için buna uyum sağlaması amacıyla aylık enflasyon oranlarını o ay
boyunca günlük olarak geçerli alarak grafiğe yerleştirdim.
Grafikten görüleceği üzere TCMB
borç vermede uyguladığı ortalama faizi, enflasyondaki düşüşe göre tedrici
olarak düşürmüş.
TCMB’nin bu uygulamasına karşılık
piyasanın tepkisi nasıl olmuş? Aşağıdaki grafik de bu durumu gösteriyor. CDS
primi sol eksende, gösterge faiz sağ eksende yer alıyor.
Grafikte, Türkiye için piyasa
gözüyle risk primini temsil eden CDS primi sol eksende, piyasa faizini temsil
etmek üzere kullandığım gösterge faiz (2 yıllık Devlet Tahvilinin ikici el
piyasa faizi) sağ eksende yer alıyor.
Grafiğe göre piyasa faizini
temsil eden gösterge faiz belirli bir gecikmeye karşın CDS primiyle aşağı
yukarı paralel hareket ediyor.
Aşağıdaki grafik bu kez CDS
primiyle Dolar TL kuru arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçlıyor. Sol eksen
CDS primi, sağ eksen USD TL Kurunu gösteriyor.
Grafiğe göre ülke riskini temsil
eden CDS primi, Dolar TL kurunun salınımıyla aşağı yukarı paralel bir görünüm
sergiliyor.
Aşağıdaki grafik BIST 100
endeksiyle risk algılamasını temsil eden CDS primi arasındaki ilişkiyi ortaya
koyuyor. CDS primi sol, BIST 100 endeksi sağ eksende yer alıyor.
BIST 100 endeksi ile CDS priminin
birlikte yer aldığı bu grafik bu iki gösterge arasındaki yakın ilişkiyi sergiliyor.
CDS primi yükseldikçe BIST 100 endeksi geriliyor, CDS primi düştükçe BIST 100
endeksi yükseliyor.
Finansal piyasa göstergelerini
ele alarak yaptığımız bu kısa analiz bize finansal piyasaları etkileyen temel
göstergenin risk algılaması olduğunu gösteriyor. Ekonomiye ilişkin risk
algılaması arttıkça faizler ve kurlar artıyor, borsa hisseleri düşüyor. Bu
gelişim sırasında enflasyonun düşüşü bu gidişi olumlu biçimde fazla etkileyemiyor.
Dolayısıyla TCMB’nin enflasyona odaklanarak yaptığı faiz indirimleri çok da anlamlı
sonuçlar vermiyor.
Aşağıdaki grafik 2010’dan bu yana
GSYH’mızdaki gelişimi gösteriyor (2016 yılı GSYH’sı tahminidir.)
Grafiğin ortaya koyduğu durum çok
açıktır: Türkiye ekonomisi 2013’den bu yana geriye sarmaktadır. Bu gelişimin
reel sektörle ilgisi olduğu kesin olmakla birlikte onun da finans piyasalarıyla
ve belirsizlikle ilgisi olduğu inkâr edilemez. Bir ekonomide kur, faiz ve risk
algılaması doğru yönetilemiyorsa o ekonomide yatırım olmaz, üretim artmaz.
Finans piyasaları elbette her şey değildir. Ama finans piyasasında işler yanlış
gitmişse reel sektörde işlerin doğru gitmesi pek mümkün olmaz.
Dış finansmana fazlasıyla bağımlı
bir ekonomi açısından dış dünya kaynaklı yeterli risk varsa (ki 2016 yılında
Brexit gibi, Trump’un seçilmesi gibi, Çin’in büyüme hızının düşmesi gibi
yeterli risk vardı) içerideki riskleri mümkün mertebe düşürmeye çalışmak tek çözüm
olarak karşımıza çıkıyor. Yapılacak şey içeride ve dışarıda anketler
uygulayarak bir risk envanteri çıkarmak ve bunları, çözülmesi en kolaylardan
başlayarak sırayla çözmeye çalışmaktır. Böyle bir strateji bize, CDS priminin
gerilemesi ve sonrasında hafifleyen tansiyon sonucunda kurlarda ve faizlerde
gerileme, borsada yükselişle geri dönecektir.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 2026264 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.