2016 Değerlendirmesi
Türkiye Ekonomisi 2016
Her yıl olduğu gibi 2016 yılına başlarken de Türkiye
ekonomisiyle ilgili tahminler yapmıştım. Bu tahminlerim her zaman olduğu bazı
varsayımlara dayanıyordu. Bunlara değineyim önce:
Varsayımlarım şöyleydi: (1) Soğuk
savaş eğiliminde yumuşama olacak. (2) Petrol fiyatı ortalama olarak 50
USD/Varil düzeyinde oluşacak. (3) Avrupa ekonomisinde yavaş yavaş toparlanma
ortaya çıkacak. (4) Rusya – Türkiye ilişkileri normale dönecek. (5) Türkiye,
yapısal reform olmasa da bazı düzeltme adımları atacak. (6) Fed, 2016 yılında 3
veya 4 kez daha faiz artışına gidecek. (7) Çin ekonomisinde bugünkünden daha
kötüye gidecek bir değişme olmayacak.
Bu varsayımlar altında 2016
tahminlerim ve bu aşamada beklenen sonuçları aşağıdaki tabloda sunuyorum.
Göstergeler
|
2016 Tahminlerim
|
Gerçekleşme Tahmini
|
Büyüme (%)
|
4,0
|
2,5
|
TÜFE (%, yılsonu)
|
9,5
|
7,6
|
Cari Denge / GSYH (%)
|
-4,9
|
-4,0
|
USD Kuru (USD / TL)
|
3,3
|
3,5
|
Euro Kuru(Euro / TL)
|
3,6
|
3,65
|
İşsizlik (%)
|
10,7
|
11,5
|
Bütçe Dengesi (%)
|
-1,0
|
-1,0
|
Bu tabloyu yayınladığımda en
büyük eleştiriyi 3,30’luk USD/TL kuru tahmininde almıştım. Çoğu izleyici ve
analist beni karamsarlıkla suçlamışlardı. Oysa yılın son dönemine bakılınca ben
iyimser kalmış oldum.
Önce varsayımları değerlendireyim:
(2), (4) ve (7) numaralı varsayımlarımın doğru çıktığı, (3) numaralı
varsayımımın ise kısmen doğru çıktığı (1), (5) ve (6) numaralı varsayımlarımın
ise doğru çıkmadığı görülüyor. Bunlar arasında en kritik varsayım Fed’in 3 – 4
kez faiz artıracağı varsayımıydı. Onun tutmaması USD / TL kurunun benim
tahminimin çok altına inmesine yol açabilirdi. Ne var ki 2016 yılında
beklenenin dışında birçok olay gerçekleşti ve dengeleri alt üst etti. Bunların
en önemlileri arasında Suriye’de süren savaşın çözüme götürülememesi, Birleşik
Krallığın referandum sonucu Avrupa Birliğinden ayrılmaya karar vermesi
(Brexit), ABD’de Donald Trump’ın başkan seçilmesi ve beklenmedik bir Dolar
rallisi yaşanması, 15 Temmuz darbe kalkışması, Türkiye’de başkanlık rejimine
izin veren Anayasa değişikliğinin AKP ve MHP desteğinde hazırlanarak TBMM’ye
getirilmesini sayabiliriz. Bu karışıklıklar Fed’in 3 – 4 kez yerine yılsonunda
1 kez faiz artırmasının yaratabileceği iyimser gelişmelerin tersine dönmesine
yol açtı ve USD / TL kuru 3,50’yi buldu. Türkiye ile ilgili en beklenmedik
konulardan birisi de TÜİK’in yıl bitmeden 2009 yılını baz alarak Avrupa Birliği
Hesaplar sistemindeki değişikliklere uyum sağlamak için yaptığı GSYH ve büyüme
revizyonu oldu. Bu revizyon, Avrupa ülkelerinde yapılan revizyonlardan çok daha
yüksek olarak nominal GSYH’yı yukarı çektiği gibi büyümeyi de yüzde 50 oranında
yükseltti. Nominal artışlar anlaşılabilir olmasına karşılık reel olarak hesaplanan
büyümenin nasıl olup da yüzde 25 – 50 oranında arttığı anlaşılamadı. Çünkü
Avrupa’da bu artış ülkelere göre +/- % 0 ile 1 arasında bir değişikliğe yol
açmıştı. Dolayısıyla bu büyük değişiklik de cari denge ve bütçe dengesi gibi
GSYH’ya oranlanarak hesaplanan göstergelerle ilgili görünümü de alt üst etti.
İktisatçılar tahmin yaparken genellikle
bir model kullanırlar. Bu model ile vardıkları sonuçları normal senaryo olarak
kabul eder ve bu senaryoya olumlu ve olumsuz şoklar uygulayarak buradan bir
iyimser bir de kötümser senaryo türetirler. 2016 yılı her türlü olumsuz şoku
zaten kendiliğinden uyguladı. Benim hayal edebileceklerimin çok ötesinde
olumsuzluklar ortaya çıktı. Öyle olunca da tahminler şaştı. Esasen bu kadar
karmaşanın, bu kadar tutmayan varsayımın ve öngörülemez değişikliğin yaşandığı
bir yılda tahminler tutsaydı bu, bilimsel bir değer taşımazdı.
Türkiye’yi Etkileyen Ekonomik Gelişmeler 2016
2016 yılı ABD ekonomisinin
toparlanma yolunda ciddi bir çıkış gösterdiği yıl oldu. Özellikle Fed’in faiz
artırımı açısından izlediği göstergelere bakacak olursak şöyle bir tablo
çıkıyor karşımıza (bütün veriler için kaynaklar: IMF, WEO, October 2016, OECD Country
Surveys 2016.)
2013
|
2014
|
2015
|
2016
|
2017
|
|
İşsizlik
|
7,4
|
6,2
|
5,3
|
4,7
|
4,5
|
Enflasyon
|
1,5
|
0,7
|
0,7
|
1,5
|
1,9
|
Büyüme
|
2,7
|
2,5
|
1,9
|
1,9
|
2,1
|
Bu tablo bize Fed’in 2016 yılsonu
itibariyle beklediği tabloya giderek yaklaştığını ve 2017 yılında üyelerin
tahminleri doğrultusunda en az 3 kez faiz artırımına gidebileceği görünümünü
veriyor.
Euro Bölgesi açısından aynı
göstergeleri ele alırsak şu tabloyla karşılaşıyoruz:
2013
|
2014
|
2015
|
2016
|
2017
|
|
İşsizlik
|
12,0
|
11,6
|
10,9
|
10,0
|
9,7
|
Enflasyon
|
0,9
|
-0,2
|
0,2
|
0,6
|
0,9
|
Büyüme
|
-0,3
|
1,1
|
2,0
|
1,7
|
1,5
|
Buna göre Euro bölgesinde
işsizlik hala çok yüksek, enflasyon yaratacak kadar bir iç talep henüz
oluşmamış, büyüme dalgalı bir seyir izliyor. Bu görünüm 2017’de 2016 yılındaki
görünümden çok farklı bir görünüm vaat etmiyor.
Çin için de durum aşağıdaki
tablodaki gibi görünüyor:
2013
|
2014
|
2015
|
2016
|
2017
|
|
İşsizlik
|
4,1
|
4,1
|
4,1
|
4,1
|
4,1
|
Enflasyon
|
2,6
|
2,0
|
1,4
|
2,1
|
2,3
|
Büyüme
|
7,8
|
7,3
|
6,9
|
6,6
|
6,2
|
Buna göre Çin’in asıl sorunu büyüme
ivmesini yitirmiş olması. Çin ile ilgili olarak asıl sorun borç stokunun her
alanda devasa bir hızla büyümüş olması. Aslında Çin’in hızlı büyümesinin
ardında borç stokunun hızlı büyümesi yatıyor. Çin ile ilgili borç stoku
verilerini de bir tabloyla gösterelim.
2005
|
2016
|
|
Reel Kesim Borç Stoku / GSYH (%)
|
104,7
|
165,1
|
Hanehalkı Borç Stoku/GSYH (%)
|
17,8
|
40,5
|
Kamu Kesimi Borç Stoku / GSYH (%)
|
14,6
|
22,1
|
Bankaların Borç Stoku / GSYH (%)
|
22,9
|
19,1
|
Toplam Borç Stoku /GSYH (%)
|
160,0
|
246,8
|
Tablo bize 11 yılda Çin’de borç
stoku artışının yüzde 54’den fazla arttığını gösteriyor. Borç stokundaki bu
artış Çin’in hızlı büyümesinin itici gücü oldu. Ne var ki borç stoku aynı hızla
sonsuza dek büyütmek mümkün değil. Zaten o nedenledir ki Çin’de büyüme hızı,
son dönemde önemli bir düşüş yaşadı.
Sonuç
2016, önemli sıkıntılar,
çalkantılar ve iniş çıkışlarla yaşandı ve artık bitmek üzere. Ne yazık ki 2016’nın
son çeyreğindeki küresel görünüm 2017 yılının iyi geçeceğine ilişkin umut vaat
etmiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026226 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.