Kedi Buysa Ciğer Nerede?
2015 Büyümesinin Gizemi
TÜİK’in açıkladığı yeni seri GSYH
ve ek açıklamalar üzerine biraz daha kafa yoralım. Aşağıdaki tabloda başlıca
ekonomik göstergeler 2013 yılından itibaren yıllık bazda yer alıyor. Tablodaki
bütün sayı ve oranlar TÜİK tarafından yayınlanan yeni GSYH serisine göre gösterilmiş
bulunuyor.
Çeşitli Göstergeler
|
2013
|
2014
|
2015
|
GSYH (Milyar TL)
|
1.810
|
2.044
|
2.338
|
GSYH (Milyar USD)
|
951
|
934
|
861
|
Büyüme (%)
|
8,5
|
5,2
|
6,1
|
Enflasyon ( Yıllık ortalama, %)
|
7,5
|
8,9
|
7,7
|
Sanayi Üretimi Değişimi (%)
|
3,5
|
3,6
|
3,1
|
İşsizlik (Yıllık ortalama, %)
|
9,0
|
9,9
|
10,3
|
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
|
-1,0
|
-1,1
|
-1,0
|
Cari Denge / GSYH (%)
|
-6,8
|
-5,0
|
-3,8
|
2015 yılı verilerine baktığımızda
büyümenin yüzde 6,1’e yükseldiğini görüyoruz. Yüzde 6,1, Türkiye’nin potansiyel
büyümesinin üzerinde bir oran. Bu büyümeyi destekleyecek olan göstergelere
baktığımızda ise bunu haklı kılacak bir destek göremiyoruz. Enflasyon düşmüş
(talep bir önceki yıla göre gerilemiş), sanayi üretimi önceki yıla göre
gerilemiş, bütçe açığı ve cari açık küçülmüş. Bütün bunlara karşılık işsizlik
oranı artmış. Oysa bu göstergelerden en azından bazılarının büyümeyi
destekleyici yönde değişmesi beklenirdi. Örneğin sanayi üretiminin artması, işsizliğin
gerilemesi (en azından artmaması) bütçe dengesi ve/veya cari dengesinin artması
ve enflasyonun da yükselmesi (en azından yerinde kalması) beklenirdi. Oysa
bunların hepsi tam ters yönde hareket etmiş görünüyorlar. Dolayısıyla 2015
yılında yüzde 6,1 gibi yüksek bir büyümeyi haklı çıkaracak bir durum
görülmüyor. Bu karmaşa muhtemelen baz yılının 2009 yılı gibi yüzde 4,7’lik bir
küçülmenin yaşandığı bir yılın seçilmesinden kaynaklanmış bulunuyor.
Tasarruf Sorunumuz Olmadığını Öğrenmiş Bulunuyoruz
TÜİK’in yeni seri GSYH ile birlikte
açıkladığı kurumsal sektör hesapları tablolarına göre (bu tablolar yeni
oluşturulmuş tablolar) yatırım ve tasarruf miktarları 2015 büyümesinden de daha
ilginç sayılar olarak karşımıza çıktı. Söz konusu tablolara bakınca
tasarruflarımızın düşüklüğüne boşu boşuna üzüldüğümüzü gördük. Meğer biz
Almanya’ya yakın oranda tasarruf, Hindistan’a yakın oranda da yatırım
yaparmışız.
Bu yeni hesaplamalara göre
Türkiye’nin 2015 yılındaki tasarruf oranı yüzde 14 değil yüzde 24,8 ve yatırım
/ GSYH oranı da yüzde 28,6 çıkıyor (% 30 sabit sermaye yatırımı – % yüzde 1,4
stok değişimi = % 28,6 yatırım / GSYH oranı.)
Yukarıdaki tabloya bir kez daha
bakalım. Bu tabloya göre cari açık (yeni seri GSYH içindeki payı) yüzde 3,8
olarak görünüyor. Cari açık, bir ülkenin toplam yatırımları ile toplam
tasarrufları arasındaki farktır. Bunu şöyle bir denklemle gösterebiliriz:
Cari Açık = Toplam Yatırımlar –
Toplam Tasarruflar
Ya da bunu oransal olarak
göstermek istersek şöyle yazabiliriz:
Cari Denge / GSYH (%) = Toplam
Yatırımlar / GSYH (%) – Toplam Tasarruflar / GSYH (%)
Orta Vadeli Program’a göre Türkiye’nin
2015 yılındaki verileri (% olarak) şöyledir:
Toplam Yatırımlar / GSYH = 18,3
Toplam Tasarruflar / GSYH = 14,3
Buna göre cari açığı
denklemimizden giderek şöyle hesaplıyoruz:
Cari Açık = 18,3 – 14,3 = 4,0
Yeni hesaplamalara göre 2015
yılına ilişkin veriler şöyledir:
Toplam Yatırımlar / GSYH = 28,6
Toplam Tasarruflar / GSYH = 24,8
Buna göre cari açığı
denklemimizden giderek şöyle hesaplıyoruz:
Cari Açık = 28,6 – 24,8 = 3,8
Bu da zaten yukarıdaki tabloda
yer alan cari açık oranıyla tutarlı bulunuyor.
Demek ki Türkiye 2015 yılında GSYH’nın
yüzde 18,3’ü değil yüzde 28,6’sı oranında yatırım yaparken yüzde 14,3 değil
yüzde 24,8 oranında da tasarruf yapmış. Eski ve yeni hesaplamaya göre onar puandan
fazla fark var. TÜİK’in yeni seri GSYH’sını ve ayrıntı tablolarını
incelediğimizde bu yüzde 10’luk farkın gizemini çözebiliyoruz. Eski seride
hanehalkı tüketimi GSYH’nın yaklaşık yüzde 70’i oranındaydı. Yeni seride bu oran
yüzde 60’a gerilemiş bulunuyor. Bunun nedeni eskiden tüketim harcaması olarak
değerlendirilen bazı kalemlerin yeni yöntemde yatırım harcaması olarak
değerlendirilmesinden kaynaklanıyor.
Değişen Oranlar
Yeni seri GSYH ile bu GSYH’ya
göre alınan bazı oransal göstergeler de değişmiş oldu. Bunlara örnek olarak 2015
yılı göstergelerine ilişkin aşağıdaki tabloyu sunuyorum:
Eski
|
Yeni
|
|
Dış Borç Stoku / GSYH (%)
|
55,3
|
46,2
|
Cari Denge / GSYH (%)
|
-4,1
|
-3,8
|
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
|
-1,1
|
-1,0
|
Bu yeni görünüm sonrasında kredi
notumuzun yükselmesi gündeme gelebilir. Bunun için belki de yapmamız gereken tek
şey “kedi buysa ciğer nerede?” sorusuna sağlam bir yanıt bulmak.
Eski ile Yeninin Karşılaştırılması
Aşağıda eski ve yeni serinin
karşılaştırmasını yapan tablo ve buna dayanılarak yaptığım grafikleri
sunuyorum.
Avrupa Ülkelerinin Revizyon Sonuçlarıyla Karşılaştırma İçin
TÜİK’in GSYH revizyonu için uyguladığı
ESA 2010 düzenlemelerini Avrupa ülkeleri de uygulamışlar. Bu revizyon
sonrasında bizde GSYH artışı yüzde 15 – 20, büyüme artışı da yüzde 25 – 50 dolayında
olurken Avrupa ülkelerinde bu artışlar ortalama olarak GSYH için yüzde 3 – 4,
büyüme için de yüzde 0 – 1 arasında gerçekleşmiş.
Bu konuda kaynak:
http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/File:Nominal_GDP_in_trillions_of_euro_ESA95_ESA2010_2000-2013.pngEkonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026186 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.