Merkez Bankası Ne Yapmalı?
Çarşamba akşamı Fed’in kararı
belli olacak. Beklentiler Fed’in faizi 0,25 puan artırarak mevcut 0,50 – 0,75
aralığından 0,75 – 1,00 aralığına çıkaracağını işaret ediyor. İşin bu tarafı neredeyse
beklenti olmaktan çıktı ve artık gerçekleşmiş gibi kabul edilmeye başlandı. Piyasalar
bu artışı çoktan satın almış durumda. İşin bilinmeyen tarafı bizim Merkez
Bankası’nın ne yapacağı. Kimileri hiçbir şey yapmayacağını, kimileri geç likidite
penceresi faizini artıracağını öne sürüyor. Son anketlerde ağırlık; normal
olarak istisnai hallere özgü olması gereken ama artık neredeyse politika faizi
konumuna geçmiş bulunan geç likidite penceresi faizini 0,50 puan artıracağı
beklentisinde yoğunlaşıyor.
Ben, Merkez Bankası’nın ne
yapacağını tahmin etmekle hiçbir zaman uğraşmıyorum. İki nedenle uğraşmıyorum:
(1) Merkez Bankası Para Politikası Kurulu’ndaki kişilerin hangi verilere
baktığını iyi kötü bilsem ve aynı verilere baksam bile onların hangi baskılar
altında karar verdiğini bilmiyorum. Bu baskılar konusunda bir takım tahminlerim
olsa bile bunlar tahminden ibaret. (2) Bankanın ne yapacağını bilmek konusunda
falcılık yapmaya kalksam bile bunun anlamı yok. Çünkü ne yapacağını bilmek bana
ne yapması gerektiği konusunda bir şey söylemiyor. Bu nedenlerle ben her
seferinde Merkez Bankası’nın ne yapacağını tahmin etmeye çalışmak yerine ne yapması
gerektiğini düşünüp onu dile getiriyorum. Bu sefer de ayni şeyi yapacağım ve
Merkez Bankası’nın ne yapacağını tahmin etmeye girişmek yerine ne yapması
gerektiğini yazacağım.
Merkez Bankası’nın ne yapması
gerektiğini belirtmeden önce bugünkü faiz çerçevesine bir bakalım. Merkez
Bankası bugün dalgalı faiz politikası uyguluyor. Yani bir bant içinde faiz
ayarlaması yapıyor. Bu bandın bugünkü alt limiti gecelik borç verme faizi
(yüzde 9,25) ve üst limiti de geç likidite penceresi faizi (yüzde 11). Geç
likidite penceresi her ne kadar böyle uygulanmaması gereken, acil durumlarda
uygulanması gereken bir imkân olsa da Merkez Bankamız bunu artık normal bir
imkân haline getirerek istisnayı kurala dönüştürdüğü bunun ilkesi, etiği vb
üzerinde durmanın yararı yok. Geçmişte Merkez Bankası’nın bankalara sağladığı
kaynakların ortalama faizini hesaplarken gecelik borç verme faizi ile haftalık
repo ihalesi faizinin verilen miktarlarla ağırlıklandırılmış ortalaması alınır
ve ortalama fonlama maliyeti ya da ortalama faizi hesaplanırdı. Merkez Bankası
Ocak ortasında haftalık repo ihalesini askıya alıp yerine geç likidite
penceresini koyunca bu kez ortalama faizi bulmak için gecelik borç verme
faiziyle geç likidite penceresi faizinin miktarlarla ağırlıklandırılmış
ortalaması alınmaya başlandı. Son günlerde Merkez Bankası borç verme ağırlığını
geç likidite penceresine kaydırdığı için ortalama faiz de yüzde 10,8 dolayında
oluşuyor.
Böyle bir çerçevede benim Merkez
Bankası’na tavsiyem geç likidite penceresi imkânı faizini yüzde 15’e
yükseltmesidir. Nasıl olsa Merkez Bankası her gün döviz kurlarına göre gecelik
fonlamaya ya da geç likiditeye ağırlık vererek farklı faiz oluşturabiliyor. Böyle
bir artış uzun süre Merkez Bankası’nı faiz artırma zahmetinden kurtarır.
Ağırlıkları ayarlayarak faizi yüzde 9,25 ile 15 arasında dilediği yere getirip
kuru denetleyebilir. Bundan sonra Fed bir daha faiz artırsa bile Merkez
Bankası’nın toplantı yapıp faiz artırmasına gerek kalmaz. Fonlama miktarlarının
ağırlıklarını değiştirerek ortalama faizi bu bant içinde dilediği gibi yükseltir
ya da düşürür. Politika faizi (haftalık repo imkânı kullanılsın kullanılmasın)
yüzde 8 oranında durduğuna, uluslararası karşılaştırmalarda bizim Merkez
Bankası’nın faizi olarak bu faiz göründüğüne, kimse de “hiç kullanılmayan bu
imkânın faizi nasıl politika faizi olur” diye sormadığına göre yine faiz
artırılmamış gibi görünerek bugünkü konumda devam edilebilir.
Ek 1: Fed’in Faizi
Mevduat bankaları, ihtiyaç
duymaları durumunda gecelik olarak birbirlerinden borç alabiliyorlar. Bu borçlanmada
uygulanan faize Federal Fund’s Rate (FFR) adı veriliyor. Bu faizin oranını
Fed’in Açık Piyasa İşlemleri Komitesi (FOMC) belirliyor. Ve bankalar,
birbirlerine borç verip alırlarken bu faizi uyguluyorlar. Fed faizi dendiğinde
anlaşılması gereken bu faiz oranıdır. Bu oran bugün itibariyle 0,50 – 0,75
aralığında bulunuyor. Yani bankalar birbirlerinden 0,5 ile 0,75 arasında faizle
borç alıp verebiliyorlar. Bunun günlük işlemler sonucunda ortaya çıkan
ortalamaları alınarak aylık ve yıllık ortalamalar hesaplanıyor. Buna da efektif
federal fonlama faizi deniyor. Bizim Merkez Bankasının ortalama fonlama
maliyetine en çok benzeyen faiz budur. Bu faizin tablosunu ve grafiğini aşağıda
sunuyorum.
Yıl
|
Fed Efektif Faizi (Yıllık Ortalama, %)
|
2014
|
0,09
|
2015
|
0,13
|
2016
|
0,40
|
2017
|
0,66
|
Fed FOMC komitesi faizi artırır
da mesela 0,75 – 1,00 aralığına çıkarırsa bu efektif faiz de mesela 0,75
düzeyine yükselecek.
Ek 2: Merkez Bankası’nın
Faizleri
Merkez Bankası’nın halen borç
vermede kullandığı iki imkân ve iki faiz söz konusu: (1) Gecelik borç verme
faizi (oranı yüzde 9,25 ve (2) Geç likidite penceresi imkânı ve faizi (oranı yüzde
11.)
Merkez Bankası’nın bir de
haftalık repo ihalesi yoluyla fonlama imkânı varsa da (faiz oranı yüzde 8,00)
bu imkânı Ocak ayı ortasından beri kullanmıyor.
Merkez Bankası’nın bu
imkânları kullandırmasıyla ortaya çıkan ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti de
Fed’in efektif faiz oranına benzeyen bir ortalama faiz yaratıyor. Onun da
yılbaşından bu yana görünümünü aşağıdaki tablo ve grafikte sunuyorum.
Yıllar
|
MB Ortalama Faizi (Yıllık Ortalama, %)
|
2014
|
9,30
|
2015
|
8,46
|
2016
|
8,37
|
2017
|
9,76
|
Merkez Bankası ortalama faizi
grafiğine Fed efektif faizi grafiğiyle birlikte baktığımızda 2017 yılına
gelinceye kadar bizde bir şeylerin yanlış yorumlandığını ya da yanlış
yönlendirildiğini görmek mümkün.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026104 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.