Para Politikası Ne Kadar Başarılı?
Merkez Bankası’nın para
politikası uygulamasının tek amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Banka’nın, hükümetin
uygulayacağı büyüme ve istihdam politikalarını desteklemesi, bu politikaların fiyat
istikrarını sağlama amacıyla çelişmemesine bağlıdır. [i]
Fiyat istikrarı denildiğinde
anlaşılması gereken şey enflasyona ya da deflasyona yol açmayacak yani Türk
Lirasının satın alma gücünü bozmayacak bir istikrarın sağlanmasıdır. Merkez
Bankası, bu amaca ulaşmak için uzun zamandır enflasyon hedeflemesi denilen ve
dünyada birçok ülke tarafından uygulanan bir model çerçevesinde enflasyonu
denetlemeye çalışıyor. Hedef olarak seçilen düzey yüzde 5 oranındaki
enflasyondur. Merkez Bankası, zaman içinde büyüme politikasını destekleyecek
adımlar atmış olsa da bu hedef hiç değişmemiş durumda. Dolayısıyla değişmeyen
bu hedefi para politikasının temel hedefi olarak almamız, bir başka ifadeyle Merkez
Bankası’nın fiyat istikrarını sağlamak amacına yüzde 5’lik enflasyonla ulaşmayı
esas aldığını kabul etmemiz doğru bir yaklaşımdır.
Aşağıdaki grafik 2016 başından bu
yana Merkez Bankası’nın enflasyon hedefini (yüzde 5’lik Hedef, siyah kırıklı
çizgi), enflasyonu (TÜFE, kırmızı basamaklı çizgi) ve Merkez Bankası’nın
ortalama faizini (MBOFM, mavi eğri) gösteriyor.
Grafiğe göre Merkez Bankası, yüzde
5 olarak belirlediği enflasyon hedeflemesine 2016 yılı başından bu yana
yaklaşamamış bulunuyor. TÜFE çizgisiyle hedef arasındaki açıklık bize bunu net
biçimde gösteriyor. Hatta 2016 sonlarından itibaren Merkez Bankası, koyduğu
hedeften giderek uzaklaşmaya başlamış görünüyor. Merkez Bankası’nın uyguladığı
para politikasının aracı olan ortalama faiz ise grafiğe göre hedefe değil
mevcut enflasyona uyum göstermeye odaklanmış görünüyor. Buradan Merkez
Bankası’nın para politikasını, fiyat istikrarı hedefi olarak kabul ettiği yüzde
5’lik hedefe göre değil, hükümetin büyüme ve istihdam politikalarını
desteklemek amacına göre kullandığı sonucu çıkıyor.
Merkez Bankası’nın, para
politikasını, fiyat istikrarını sağlamak konusundaki uygulamasında başarısız
olduğunu yukarıdaki grafik net bir biçimde ortaya koyuyor. Acaba Merkez
Bankası, para politikasını fiyat istikrarını sağlamak yanında hükümetin büyüme
ve istihdam politikalarını desteklemekte kullandığında orada bir başarı söz
konusu oluyor mu?
Aşağıdaki grafik 2016 yılının
işsizlik oranlarını (kırmızı) ve büyüme oranlarını (mavi) üçer aylık veriler
halinde gösteriyor (son çeyrek büyüme oranı henüz açıklanmadığı için yüzde 2
olarak tahmin edilmiştir.)
Her ne kadar büyümede bir
toparlanma bekleniyor olsa da yüzde 5’lik potansiyel büyüme oranının
yakalanamayacağı gerçeği karşısında grafik bize bu iki alanda da başarı
olmadığını gösteriyor.
Para politikasındaki bu
başarısızlık maliye politikasının para politikasına geçmiş 30 yılda vermediği
kadar büyük destek verdiği bir ortamda yaşanıyor. Bütçe açığı 2015 yılında GSYH’nın
yüzde 1’i, 2016 yılında ise yüzde 1,1’i olarak gerçekleşti. Bu oranlar gerek diğer
ekonomilerle gerekse Türkiye’nin geçmiş dönemleriyle karşılaştırıldığında düşük
sayılabilecek oranlar. Maliye politikasının sağladığı bu büyük rahatlığa karşın
para politikasında hedeften giderek uzaklaşılması açıklanması zor bir durum
olarak karşımızda duruyor.
Özetle söylemek gerekirse Merkez
Bankası, enflasyon hedeflemesi modelini esas alarak yürüttüğü para
politikasının kullanımında; asıl amacı olan enflasyonu hedefe yaklaştırmakta başarılı
olamadığı gibi yardımcı amaç olarak aldığı işsizlik ve büyümeye destek olmak
konusunda da başarılı olamamış görünmektedir. Merkez Bankası’nın uyguladığı
faiz oranıyla hedeflediği enflasyon oranı arasında açık bir tutarsızlık olduğu görülüyor.
Merkez bankası, eğer yüzde 5 enflasyon hedefinde ısrarlı olacaksa faiz oranını
yükseltmek, eğer uyguladığı faiz oranında ısrarlı olacaksa enflasyon hedefini
yükseltmek durumundadır.
Para politikasının ve araçlarının ayrıntılarını merak
edenler şu yazıma bakabilirler:
http://www.mahfiegilmez.com/2012/09/guncel-para-politikas.html
[i]
14.1.1970 Tarih ve 1211 Sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu
‘Temel görev ve yetkiler
Madde 4-
(25/4/2001 tarihli ve 4651 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Bankanın temel
amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Banka, fiyat istikrarını sağlamak için
uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını
doğrudan kendisi belirler.
Banka, fiyat istikrarını
sağlama amacı ile çelişmemek kaydıyla Hükümetin büyüme ve istihdam
politikalarını destekler.’
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026112 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.