Taylor Kuralı, Türkiye ve Seçim Sorunu
Taylor Kuralı Nedir?
Amerikalı iktisatçı John Taylor
tarafından geliştirilmiş olan Taylor kuralına göre merkez bankalarının kısa
dönem borç verme faiz oranlarını, gerçekleşen ve potansiyel GSYH arasındaki
fark ile gerçekleşen ve hedeflenen enflasyon oranı arasındaki sapmalarla aynı
yönde değiştirmesi gerekiyor. Gerçekleşen GSYH ile potansiyel GSYH arasındaki
fark aslında gerçekleşen büyüme oranı ile potansiyel büyüme oranı arasındaki
fark ile aşağı yukarı aynı kapıya çıkıyor. Potansiyel büyüme oranını
hesaplamanın en kolay yolu uzun yıllar ortalamasını almak. Mesela Türkiye için
1923’den bu yana yıllık büyüme oranlarının ortalamasını alırsak yüzde 5
dolayında bir potansiyel büyüme oranına ulaşıyoruz.
Enflasyon oranı düşerken büyüme
de düşüyor ya da enflasyon oranı yükselirken büyüme de yükseliyorsa Taylor
kuralının öngördüğü politika adımını atmak normaldir. Yukarıdaki örneklerden
yararlanarak bunu bir tablo ile gösterelim.
Göstergeler
|
1.Durum
|
2.Durum
|
Faiz Oranı
|
% 4
|
% 4
|
Hedeflenen enflasyon
|
% 3
|
% 3
|
Beklenen enflasyon
|
% 5
|
% 2
|
Potansiyel büyüme
|
% 5
|
% 5
|
Beklenen büyüme
|
% 6,5
|
% 3
|
Durum tespiti
|
Enflasyonda sorun var büyümede yok
|
Büyümede sorun var enflasyonda yok
|
Yapılması gereken
|
Faizi yükseltmek gerekir
|
Faizi düşürmek gerekir
|
Yukarıya aldığımız Taylor Kuralı tanımını parçalarına bölerek bakarsak karşımızda iki durum ve bir araç olduğunu görürüz. Bu iki durum büyüme ve enflasyon, araç ise faizdir. Bu durum, savaş alanında içinde tek kurşun kalmış olan tüfeğiyle siperde tek başına kalmış olan bir askerin üzerine doğru koşarak gelen düşman askerine karşı ne yapacağına karar vermesine benziyor. Eğer gelen düşman askeri yalnız ise Taylor kuralı onu vurmak gerektiğini söylüyor (enflasyon yükseliyorsa faizi artır, büyüme düşüyorsa faizi indir.) Eğer gelen iki düşman askeri varsa (yani enflasyon yükselirken büyüme düşüyorsa) bizim asker ne yapacak? Tüfeğinde kalan tek kurşunla üzerine gelen iki düşman askerini birden vurma imkânı olamayacağına göre rasyonel karar silahsız olarak başa çıkmasının daha zor olacağını düşündüğü düşman askerini eldeki kurşunla vurmak, ötekiyle yumruk yumruğa kavgaya girmek yönünde olurdu. Benzer tercihi yükselen enflasyon ve düşen büyüme arasında yapmak gerekiyor.
Taylor Kuralı ve Türkiye Ekonomisi
Merkez Bankası’nın mevcut
ortalama faizi yüzde 11,30. Türkiye’nin potansiyel büyüme oranının yüzde 5
olduğunu yukarıda belirttik. Bu yıl gerçekleşmesi beklenen büyüme oranına
ilişkin tahminimiz yüzde 3 olsun. Bu durumda büyüme, potansiyel büyümenin 2
puan altında kalacak demektir. Enflasyonun sorun olmadığını varsayarsak, Taylor
kuralına göre, ekonomiyi potansiyel büyümesine çıkarabilmek için Merkez
Bankası’nın faizi düşürmesi gerekiyor.
Merkez Bankası’nın yılsonu
enflasyon hedefi yüzde 5. Buna karşılık tahminler yılsonunda enflasyonun yüzde 9
- 10 dolayında olacağını gösteriyor. Eğer tahminler doğru çıkarsa enflasyon,
hedeften 5 puan yukarı doğru sapmış olacak. Bu durumda, büyümenin sorun
olmadığını varsayarsak, enflasyonu denetim altına alıp hedefe yaklaştırmak için
Taylor kuralı çerçevesinde Merkez Bankası’nın faizi mevcut yüzde 11,30
düzeyinde tutması ve hatta kurda artış olursa bunun enflasyonu artırmaması için
daha da yükseltmesi gerekiyor.
Gerçek yaşama bakarken
varsayımları kaldırmamız gerekiyor. Gerçek durumda enflasyon hedefin çok
üzerine giderken (yüzde 5 yerine yüzde 10) büyüme de potansiyel oranın altında
kalıyor (yüzde 5 yerine yüzde 3.) Gerçek durumu bir tabloda gösterelim:
Göstergeler
|
Oranlar
|
Faiz Oranı
|
% 11,30
|
Hedeflenen enflasyon
|
% 5,00
|
Mevcut enflasyon
|
% 10,53
|
Beklenen enflasyon
|
% 9 - 10
|
Potansiyel büyüme
|
% 5,00
|
Beklenen büyüme
|
% 3,00
|
Durum tespiti
|
Hem enflasyonda sorun var (yükseliyor) hem de büyümede sorun var
(düşüyor)
|
Yapılması gereken
|
Enflasyonla mücadeleye önem veriyorsak faizi burada tutmak ve
duruma göre artırmak gerekiyor. Büyümeye önem veriyorsak faizi düşürmek
gerekiyor.
|
Bu durumda ekonomi politikası
konusunda karar alacak olanlar enflasyonu düşürmek ya da büyümeyi yükseltmek
seçimiyle karşı karşıya demektir. İşin arka planında bir de döviz kuru meselesi
var. Bu da enflasyonu besleyen bir unsur olduğu için enflasyonla mücadele
seçilmiş olduğunda aynı zamanda kurun da aşağıya çekilmesi ya da dengelenmesi hedeflenmiş
olacak. Üretimi önemli ölçüde ithal girdilere bağlı olan ekonomide ithalatın
pahalanmasının önlenmesi; enflasyonu denetim altına almanın yanı sıra bir
yandan da üretimi artırmaya destek olarak ileride büyümenin artmasına yardımcı
olabilir.
Siz Olsanız Hangisini Seçerdiniz?
Enflasyonun da büyümenin de yüksek
ya da enflasyonun da büyümenin de düşük olduğu bir ortamda Taylor kuralını
uygulamak kolaydır. Enflasyonun yüksek, büyüme oranının potansiyel büyüme
oranının altında olduğu ortamda Taylor kuralı yol göstericiliğini yitiriyor. Faizi
artırıp enflasyonu düşürmeye yönelseniz kısa dönemde büyüme daha da düşebilir.
Tersine faizi düşürüp büyümeyi artırmaya yönelseniz enflasyon iyice artabilir.
Bu durumda siz olsanız hangi yolu seçerdiniz?
Ekonomi politikası göründüğü kadar
evrensel ve sanıldığı kadar basit bir alan değildir. Bu örnekte olduğu gibi pek
çok çelişkili durumda karar almak ve en iyiyi seçmeye çalışmak gereklidir.
Özetle söylemek gerekirse
enflasyon mu büyüme mi ikilemi karşısında kalınmışsa Taylor kuralının yerini kötülerin
iyisini seçip ona göre bir politika uygulamaya çalışmak alıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026197 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.