Merkez Bankası Rezervleri Yeterli mi?
Bir ülkenin döviz rezervleri, dış
ödeme zorluklarıyla karşılaşılması halinde, Merkez Bankasınca denetlenen,
kullanıma hazır durumdaki dış varlıkları olarak tanımlanabilir. Döviz rezervi
bulundurmanın yararları konusunda fazla bir tartışma olmasa da tutulacak rezervin
ideal miktarı ve bu miktarın nasıl bir ölçüte dayandırılarak belirleneceği konusunda
görüş birliği bulunmuyor. Bu konuda en
sık başvurulan dört ölçüt şu esaslara dayanıyor: (1) Rezervlerin ithalata göre
ölçülmesi, (2) Rezervlerin kısa vadeli dış borç stokuna oranlanması, (3) Rezervlerin
geniş para arzına göre hesaplanması ve (4) IMF’nin yeni ölçütünün esas
alınması.
(1) Uluslararası
Rezervlerin İthalata Göre Ölçülmesi: Türkiye açısından bu oranı bulabilmek
için brüt rezervleri aynı döneme ait TÜİK’in yayımladığı ‘İthalat (cif.)’
verisine bölmek gerekiyor. 2016 sonu itibariyle Merkez Bankasının Brüt
Uluslararası Rezervler kaleminin mevcudu 106,1 milyar dolar, TÜİK’in
yayınladığı 2016 yılı toplam İthalat (cif) tutarı 198,6 milyar dolardır. Bu
yıllık ithalatın 3 aylığı [(198,6 / 12) x 3] 49,7 milyar dolar eder. Demek ki
Merkez Bankasının uluslararası rezervleri, Türkiye’nin 3 aylık ithalatını ve
dolayısıyla bu ölçütü rahatlıkla karşılıyor.
(2) Uluslararası Net
Rezervler / Kalan Vadeye Göre Kısa Vadeli Dış Borç Stoku (KVDB) Oranı: Uluslararası
net rezervler Merkez Bankası brüt rezervlerinden muhabir bankalar nezdindeki
dövizlerin düşülmesiyle bulunuyor. Bunun miktarı da 2016 sonu itibariyle 105,9
milyar dolar. Kalan Vadeye Göre Kısa Vadeli Dış Borç Stoku ise bir yıl içinde
geri ödemesi yapılacak toplam dış borç rakamını ifade ediyor. 2016 sonu
itibariyle uluslararası net rezervler 105,9 milyar dolar, KVDB tutarı ise 98
milyar dolar olduğuna göre Merkez Bankası rezervleri, kısa vadeli dış borçları ve
dolayısıyla bu ölçütü karşılayabilecek düzeyde bulunuyor.
(3) Rezervlerin Geniş Para Arzıyla
Karşılaştırılması: Bu ölçüte göre rezervlerin geniş para arzının (M2) yüzde
20’sinden fazla olması gerekiyor. Brüt döviz rezervlerinin miktarı 2016 sonu
itibariyle 106 milyar dolar, aynı tarih itibariyle M2 geniş para arzı miktarı
ise 1.407 milyar TL olarak karşımıza çıkıyor. M2 miktarını 2016 yılsonu kuru
(3,53) ile dolara çevirirsek (1.407 / 3,53 =) 398,6 milyar dolar, bunun yüzde
20’si de (398,6 *0,20 =) 79,7 milyar dolar eder. Buna göre rezervler, M2’nin
yüzde 20’sinin yaklaşık 26 milyar dolar üzerinde olduğuna göre bu ölçütü de
karşılayabilecek düzeydedir.
(4) Rezerv Yeterlilik
Göstergesi (RYG): IMF tarafından geliştirilmiş bulunan bu gösterge gelişmiş,
gelişmekte olan ve düşük gelir grubundaki ülkeler için ülkelerin uyguladığı kur
rejimi (sabit veya dalgalı kur) dikkate alınarak farklı formüllerle hesaplanıyor.
Rezerv Yeterlilik Göstergesinin yüzde 100 ile yüzde 150 oranları arasında bulunması
rezerv düzeyinin yeterli olduğunun göstergesi olarak kabul ediliyor.
Türkiye’nin de aralarında
bulunduğu gelişmekte olan ekonomiler için dalgalı kur rejimleri esas alınarak
hesaplanan yeni ölçüt aşağıdaki gibidir:
Yeni Ölçüt: % 30 * KVDB + % 10
DPY + % 5 * M2 + %5 * X
Bu denklemdeki: KVDB; Kalan
vadeye göre kısa vadeli dış borç stokunu, DPY; Diğer portföy yükümlülüklerini
M2; Geniş para arzı M2’yi, X; Fob cinsinden ihracat ile hizmet gelirleri
toplamını gösteriyor.
Türkiye’nin 2016 sonu verileri
şöyledir (milyar USD olarak okunmalı)[1]:
KVDB: 98
M2: 398,6
X: 187 (ihracat (fob) 150 +
hizmet gelirleri 37)
Diğer portföy yükümlülükleri:
340
Bu verileri denklemde yerine
koyarak Türkiye’nin 2016 yılsonu rezerv yeterlilik göstergesini hesaplayalım:
Yeni ölçüt: % 30 * 98 + % 5 * 398,6
+ % 5 * 187 + % 10 * 340
Yeni ölçüt: G: (29,4) + (19,9) +
(9,4) + (34) = 92,7 milyar USD
RYG: (Brüt Uluslararası Rezervler / Yeni Ölçüt) *
100
RYG: (106,1 / 92,7) * 100 = 114,5
RYG’nin yüzde 100 ile yüzde 150
oranları arasında bulunması rezerv düzeyinin yeterli olduğunun göstergesi
olarak kabul edildiğine ve Türkiye’nin RYG’si de 114,5 olduğuna göre
Türkiye’nin rezerv düzeyi 2016 sonu itibariyle yeterli bulunuyor.
Bu değerlendirmemizin sonucu
olarak 2016 yılsonu itibariyle Merkez Bankası döviz rezervlerinin başvurduğumuz
dört uluslararası ölçüt yönünden de yeterli olduğunu söyleyebiliriz. Bununla
birlikte bir noktaya dikkat çekmekte yarar var: Merkez Bankası’nın brüt döviz rezervleri
yerine kullanılabilir döviz rezervleri esas alınır ve buna altın rezervi
eklenirse oldukça farklı bir görünüm çıkıyor ortaya. Önceki yazımda değindiğim
gibi Merkez Bankası’nın kullanılabilir döviz rezervi 2016 yılsonunda 35,5
milyar dolar düzeyinde bulunuyor. Buna yine 2016 yılsonundaki 14,1 milyar
dolarlık altın rezervini eklersek kullanılabilir döviz ve altın rezervi toplamı
49,6 milyar dolar ediyor. Görülebileceği gibi ölçütlerde bu miktar esas alındığı
takdirde bütün görünüm baştan aşağıya değişiyor.
KVDB:
TCMB, EVDS, Dış Borçlar
M2:
TCMB, Parasal ve Finansal İstatistikler (haftalık rapor)
İhracat
(fob) ve hizmet gelirleri: TCMB, Ödemeler Dengesi İstatistikleri
DPY:
TCMB, Uluslararası Yatırım Pozisyonu tablosu (B.Yükümlülükler 2.Portföy
Yatırımları) + (B.Yükümlülükler 3.Diğer Yatırımlar)
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202668 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.