Merkez Bankası Rezervleri
Merkez Bankası Rezervleri Nedir ve Nerede Saklanır?
Merkez Bankaları, ekonominin
ihtiyaçlarını zamanında karşılayabilmek ve sıkıntılı günleri aşabilmek amacıyla
altın ve döviz şeklinde iki çeşit rezerv tutar.
TCMB’nin altın rezervi 2017 Mart
sonu itibariyle 413 tondur. Bu miktarla Türkiye, dünya merkez bankaları
arasında en yüksek altın rezervi tutan 14. ülkedir (1. ABD, 2. Almanya, 3.
IMF.) Merkez Bankalarının altın rezervi bulundurmasının nedenleri arasında
altının stratejik bir rezerv tutma aracı olması, istenildiği zaman paraya çevrilebilme
özelliği bulunması ve ülkenin zor zamanlarda ödeme gücüne sahip olduğunu
sergilemede önemli bir rol oynamasındandır. Geçmişte kağıt paranın altın
karşılığı olarak basılmış olması da altın rezervi birikiminde rol oynamıştır.
Mart sonu itibariyle TCMB’nin
brüt döviz rezervi Mart sonu itibariyle 88,6 milyar dolardır. Böylece TCMB’nin
toplam rezervleri Mart sonu itibariyle 105,7 milyar dolar etmektedir.
Bir ülke cari açığını çeşitli
finansman kalemlerinden finanse ettikten sonra ortada hala bir açık kalmışsa bu
açık Merkez Bankası rezervlerinden karşılanır ya da tersine bu dengede fazla
oluşmuşsa bu fazla Merkez Bankası rezervlerine eklenir.
Merkez Bankası’nın altın
rezervlerinin yaklaşık yarısı Türkiye’de bulunuyor, Kalan kısmı ise diğer
ülke merkez bankalarında saklanıyor. Diğer ülke merkez bankalarında saklanan altın
rezervi, doğrudan yatırım işlemlerinde kullanmak amacı ile merkez bankaları
nezdinde açılmış olan altın saklama hesaplarında tutuluyor. Uluslararası
standarda sahip olan Merkez Bankası altın rezervleri, rezerv yönetim politikası
ve uluslararası bankacılık teamüllerine bağlı kalınarak doğrudan alım / satım,
vadeli ve vadesiz altın deposu, altın swapları, stand-by imkanları ve yerel swap
işlemleri yapılmak suretiyle değerlendiriliyor.
Merkez Bankasının döviz
rezervinin küçük bir kısmı, Merkez Bankanın gereksinimlerini ve yurt içi
piyasalarda oluşan yabancı para efektif talebini karşılamak amacı ile Merkez Bankası
kasalarında efektif olarak tutuluyor. Döviz rezervlerinin büyük kısmı Merkez
Bankası’nın muhabir bankalarında ve diğer ülke merkez bankalarında açtırılmış
olan cari ve senet saklama hesaplarında muhafaza ediliyor.
Brüt Döviz Rezervi Nedir? Net Döviz Rezervi Nedir?
Merkez Bankası’nın döviz
rezervlerinin tamamı kendisine ait değildir. Bunların bir bölümü bankaların
Merkez Bankasında tutmak zorunda olduğu zorunlu karşılıklardan oluşur. Bunları
bir çeşit emanet dövizler olarak düşünebiliriz. TCMB’nin son yıllarda rezerv
opsiyon mekanizması aracılığıyla TL mevduatlar karşılığında alması gereken
zorunlu karşılıklara da dövizle yatırma esnekliği tanımasıyla bu döviz
rezervlerindeki emanet tutarda artış olmuştur. Döviz rezervlerinin bir
bölümünün emanet olması nedeniyle Merkez Bankası’nın döviz rezervleri toplamı
bize brüt döviz rezervlerini gösteriyor. Bundan Merkez Bankası’nda emaneten
duran miktarları düştüğümüzde net döviz rezervine ulaşıyoruz (Merkez Bankası jargonunda net döviz rezervi brüt rezervlerden muhabir banka borçları düşülerek hesaplandığı için burada geçen kavrama kullanılabilir döviz rezervi demek daha uygun olabilir.)
Aşağıdaki tablo 2016 yılından bu
yana her ay itibariyle Merkez Bankası’nın altın rezervini, brüt döviz rezervini
ve bu ikisinin toplamını ifade eden toplam rezervini sergiliyor. Son sütun ise
Merkez Bankası’nın brüt döviz rezervinin kullanılabilir kısmını yani net döviz
rezervini gösteriyor.
|
Tarih
|
Altın
|
Brüt Döviz
Rezervi
|
Toplam
Rezerv
|
Net Döviz
Rezervi
|
|
29.01.2016
|
18,4
|
92,9
|
111,3
|
28,4
|
|
26.02.2016
|
17,1
|
93,7
|
110,8
|
27,0
|
|
25.03.2016
|
19,0
|
95,0
|
114,0
|
26,9
|
|
29.04.2016
|
19,8
|
96,2
|
116,0
|
27,7
|
|
27.05.2016
|
19,1
|
98,4
|
117,5
|
30,2
|
|
24.06.2016
|
18,5
|
101,9
|
120,4
|
31,2
|
|
29.07.2016
|
19,8
|
99,9
|
119,7
|
34,0
|
|
26.08.2016
|
19,6
|
102,8
|
122,4
|
34,3
|
|
30.09.2016
|
18,8
|
99,0
|
117,8
|
32,7
|
|
28.10.2016
|
18,1
|
101,6
|
119,7
|
35,2
|
|
25.11.2016
|
16,2
|
99,0
|
115,2
|
35,3
|
|
30.12.2016
|
14,1
|
92,1
|
106,2
|
35,5
|
|
27.01.2017
|
15,3
|
92,5
|
107,8
|
36,3
|
|
24.02.2017
|
16,0
|
91,1
|
107,1
|
34,2
|
|
31.03.2017
|
17,1
|
88,6
|
105,7
|
30,4
|
|
Ortalama
|
17,8
|
96,3
|
114,1
|
32,0
|
Tablodan görüleceği gibi son 15 ayda Merkez Bankası’nın altın stokları 17,8 milyar, brüt döviz rezervleri 96,3 milyar, bu ikisinin toplamını gösteren toplam rezervleri de 114,1 milyar dolar dolayında bir ortalama düzey tutturmuş bulunuyor.
Merkez Bankası’nın net döviz rezervleri de yine bu son 15
aylık dönemde 26,9 milyar ile 36,3 milyar dolar arasında gidip gelmiş ve 32 milyar düzeyinde bir ortalama düzey yakalamıştır.
Merkez Bankası’nın Altın ve Döviz Rezervlerini Nasıl
Bulabiliriz?
Altın ve Brüt Döviz Rezervlerini Bulmak İçin
Merkez Bankası’nın web sitesine
girip istatistikler başlığından ‘Parasal ve Finansal İstatistikler’ başlığını
tıklayın. Açılan sayfada ‘Haftalık Para ve Banka İstatistikleri’ başlığını
tıklayın. Gelen sayfada ‘Veriler’ başlığını tıklayın. Açılan raporun ilk
tablosu ‘Merkez Bankası Seçilmiş Bilanço Kalemleri ve Para Arzı’ başlığını
taşıyan tablodur. Bu tabloda Merkez Bankası Rezervleri başlığının alt kaleminde
söz konusu tarih itibariyle Merkez Bankası’nın altın ve brüt döviz rezervleri
yer alıyor. Eğer geçmiş verileri elde etmek isterseniz o zaman altta net döviz
rezervi için yapılan açıklamayı okuyun. Oradan yararlanarak aynı yöntemle brüt
döviz rezervini ve altın rezervini geçmiş tarihler için bulabilirsiniz.
Net Döviz Rezervini Bulmak İçin
Merkez Bankası’nın net döviz
rezervini bulabilmenin en kestirme yolu için şu adımları izlemek gerekir:
Merkez Bankası’nın web sitesine girip istatistikler başlığından Elektronik Veri
Dağıtım Sistemi (EVDS)’yi tıklayın. Gelen sayfada sağdaki menüde aşağı doğru
inip TCMB Bilanço Verileri başlığının üzerine gelince sol tarafta açılan menüde
4. Sıradaki “MB Bilançosu - Stand
By-18.01.2002 Tarihli Niyet Mektubu ile Belirlenmiş (Cari) Tablosundaki” başlığını
tıklayın. Oradan 2A Net Uluslararası Rezervler kalemini seçip alttaki Rapor
başlığını tıklayın. Açılan tablo size net uluslararası döviz rezervlerini
istediğiniz tarih itibariyle TL cinsinden verir. Net döviz rezervini o
tarihteki Merkez Bankası Dolar alış kuruna bölerseniz bu da size USD cinsinden Merkez
Bankasının uluslararası net döviz rezervini gösterir.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 202686 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.