Türkiye'de uygulanan Ekonomi Politikası Başarılı mı?
Ekonomi politikasının iki temel
alt politikası var: Maliye politikası ve para politikası. Bu iki alt
politikanın 2002’den bu yana başarılı olup olmadığını ele alıp ölçmeye
çalışalım.
Maliye politikası
Maliye politikası bir ekonomideki
dengesizlikleri gidermek veya daha iyi dengelere ulaşmak için vergi,
harcamalar, borçlanma, teşvik, destekleme alımları gibi alt politikaları
kullanarak yürütülen bir ekonomi politikası türü. Her ne kadar teşvik ve
desteklemenin başarısını ölçebilmek için başka bazı analizler yapmak gerekse de
maliye politikasının genel olarak başarılı olup olmadığı kamu kesimi dengesinin
açık verip vermediğine, vermişse bu açığın hangi düzeyde olduğuna, kamu borç
yükünün hangi düzeyde bulunduğuna bakarak ölçülür. Biz de bu iki ölçüyü
kullanarak Türkiye’de uygulanan maliye politikasının başarılı olup olmadığını
ölçmeye çalışacağız.
Önce bütçe açıklarına yıllar
itibariyle bakalım. 2013’den bu yana Bütçe Açığı / GSYH oranı yüzde 1 ile 1,1
arasında değişiyor. 2003’den itibaren bu açıklara bakacak olursak karşımıza
aşağıdaki gibi bir grafik çıkıyor.
Bu grafik bize bütçe açıklarının
yıllar itibariyle azaldığını ve GSYH’nın yüzde 1’ine yakın bir düzeye
yerleştiğini gösteriyor.
Bütçe açığının hangi düzeyde
olması gerektiği konusunda elimizdeki tek uluslararası ölçü Maastricht
kriterleri arasında yer alan yüzde 3’ün altında olması gereğine ilişkin
ölçüdür. Bu ölçüyü genel bir ortalama tavan olarak kabul edersek Türk
bütçesinin bu tavanın oldukça altında bir açık düzeyinde istikrar kazandığını
söyleyebiliriz.
Uygulanan maliye politikasının
başarılı olup olmadığını ölçmekte başvuracağımız ikinci ölçüt olan kamu borç
stoku / GSYH oranına gelirsek burada da 2013 yılından bu yana yüzde 36’dan
32’ye doğru gerilediğini görüyoruz. 2003’den bu yana Kamu Kesimi Borç Stoku /
GSYH oranındaki gelişimi görmek için aşağıdaki grafiğe bakmamız gerekiyor.
Bu grafik bize kamu borç yükünün
yıllar itibariyle azaldığını ve GSYH’nın yüzde 30’u ile 35’i arasında bir
düzeye yerleştiğini gösteriyor.
Kamu borç stokunun GSYH’ya
oranının yani kamu borç yükünün hangi düzeyde olması gerektiği konusunda
elimizdeki tek uluslararası ölçü Maastricht kriterleri arasında yer alan ve
kamu borç yükünün yüzde 60’ın altında olması gerektiğini işaret eden ölçüdür.
Bu ölçüyü genel bir ortalama tavan olarak kabul edersek Türkiye’de kamu kesimi
borç yükünün bu tavanın yarısı dolayında bir yerde istikrar kazandığını
söyleyebiliriz.
Kullandığımız her iki ölçü de
bize Türkiye’de uygulanan maliye politikasının başarılı olduğunu gösteriyor.
Bu başarının hakkını verdikten
sonra ilerisi için sakıncalar yaratabilecek bazı noktalara dikkat çekmek
istiyorum: (1) Maliye politikası başarılı olmakla birlikte bu başarı bütçenin
temel geliri olan vergi gelirlerinden ziyade vergi dışı (çoğu tek seferlik)
gelirlerle finanse ediliyor. Bu gelirler devamlılığı olmayan gelirler. (2)
Hazine garantilerinde artış var ve bu garantilerin verildiği bazı projeler, fizibilitede
öngörülen geliri elde etmekte zorlanıyor. Bu ileride kamu borç yükünün ya da
kamu harcamalarının artmasına yol açabilir. (3) Bütçe açığındaki düşüş, cari
açıktaki artışla ve kamu borçlanmasındaki düşüş özel kesim borçlanmasındaki
artışla yer değiştirmiş bulunuyor. Bu, kamu kesimi için rahatlama sağlamış olsa
da ekonominin geneli için sorun yaratabilecek bir gelişme olarak karşımızda
duruyor.
Para politikası
Para politikasının başarısını ölçmenin
yolu bu politikayı uygulamakla görevli olan Merkez Bankası’nın amacına
ulaşmadaki başarısını ölçmekten geçiyor. Merkez Bankası’nın amacı yasasında şöyle
tanımlanıyor: ‘Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının temel amacı fiyat
istikrarını sağlamak ve sürdürmektir.’
Merkez Bankası, fiyat istikrarını
sağlama amacına ulaşabilmek için uzunca bir süredir enflasyon hedeflemesi
denilen bir politika yürütüyor. Enflasyon hedeflemesi yaklaşımında merkez
bankaları, sayısal bir hedef belirliyor ve bu hedefe ulaşmayı taahhüt ediyor. Hedefe
ulaşılamaması durumunda kamuoyuna hesap vermekle yükümlü tutuluyor.
TCMB, 2002 – 2005 arasında örtük
enflasyon hedeflemesi uyguladı, 2006 yılından başlayarak resmi enflasyon
hedeflemesi uygulamasına geçti.
Aşağıdaki grafik; 2002’den 2016
sonuna kadar enflasyon hedefleriyle yılsonu gerçekleşmelerini gösteriyor.
Görüleceği gibi hedef ile gerçekleşmenin birbirine yaklaştığı üç yıl söz konusu
olmuş: 2005, 2009 ve 2010. Bu üç yıl dışında gerçekleşme sürekli olarak hedefin
üzerinde kalmış görünüyor.
Alttaki grafikte TCMB’nin resmi
enflasyon hedeflemesine geçtiği 2006 – 2016 yılları arasındaki gerçekleşme
gösteriliyor. 2009 ve 2010 yıllarında hedefe göre daha iyi bir gerçekleşme
sağlanması dışında hedef ile gerçekleşmenin birbirinden oldukça uzak kaldığını
görüyoruz.
Resmi enflasyon hedeflemesine
geçildiği 2006 yılından bu yana 2009 ve 2010 yıllarında gerçekleşmenin hedefin
altında kalmasının temel nedeni küresel krizin etkisidir. Küresel krizle
birlikte harcamalarda ciddi gerilemeler olunca enflasyon da hedefin altında
gerçekleşmiştir.
Özellikle ikinci grafikten net
bir biçimde görüldüğü gibi Merkez Bankası, enflasyon hedefi olarak ortaya
koyduğu hedeflerden uzak kalmış bulunuyor.
Sonuç
2002 – 2016 yıllarını kapsayan bu
değerlendirme dönem boyunca uygulanan maliye politikasının başarılı, para
politikasının ise başarısız olduğunu ortaya koyuyor.
Maliye politikasının başarısı
meselesinde ise geleceği etkileyecek olan iki konuyu vurgulamak gerekiyor: (1)
Kamu borç stoku azalırken özel kesim borç stoku ve hanehalklarının borçluluğu
ciddi biçimde artmış bulunuyor. (2) Bütçe açığının düşürülmesinde son dönemde
bir seferlik gelirler yüksek rol oynamış görünüyor. Her ikisinin de devam
ettirilmesi pek kolay değil. İşin kötüsü yap işlet devret modeliyle yapılan altyapı yatırımlarının getirmeye başladığı yüklere ek olarak referandumun gündeme geldiği tarihten itibaren hızla artan kamu harcamaları nedeniyle maliye politikasında da bozulmalar başlamış görünüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026145 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.