Büyüdük Ama Sorunlar da Büyüdü
2017 yılı birinci çeyrek büyüme
oranı yüzde 5 olarak açıklandı. Büyümenin ayrıntılarını işin üretim yönünden
şöyle özetleyebiliriz.
İktisadi faaliyet kolları
|
GSYH’daki Ağırlığı (%)
|
2016 I Ç Büyüme (%)
|
2017 I Ç Büyüme (%)
|
Tarım, ormancılık, balıkçılık
|
7,8
|
-4,3
|
3,2
|
Sanayi
|
21,0
|
8,1
|
5,3
|
İnşaat
|
8,2
|
5,4
|
3,7
|
Hizmetler
|
63,0
|
2,0
|
5,2
|
GSYH
|
100,0
|
4,5
|
5,0
|
Bu tablo bize 2017 yılının ilk çeyreğinde
elde edilen yüzde 5’lik büyümenin büyük ölçüde sanayi ve hizmetler
kesimlerindeki büyümeden kaynaklandığını gösteriyor. GSYH’da en yüksek paylar
bu iki sektöre ait. Sanayi sektörü geçen yılın ilk çeyreğine göre yüzde 5,3
büyürken hizmetler sektörü de 5,2 büyümüş. Bu durumda tarım ve inşaat
sektöründeki büyümeler bunlara göre düşük kalsa da yıllık büyüme yüzde 5’i
yakalamış bulunuyor. Öte yandan tarım, ormancılık ve balıkçılık alt kesimi
geçen yılın ilk çeyreğinde yüzde 4,3 küçülmüşken bu yılın ilk çeyreğinde yüzde
3,2’lik büyüme yakalanmış. Aslında geçen yılın ilk çeyreğine göre performans
düşüşü (tersini yapmaya yönelik bütün çabalara karşın) yalnızca inşaat alt
kesiminde ortaya çıkmış.
İlk çeyrek büyümesine şimdi de
harcamalar yönünden bakalım.
Harcama Kalemleri
|
GSYH’daki Ağırlığı (%)
|
2016 I Ç Büyüme (%)
|
2017 I Ç Büyüme (%)
|
Özel tüketim harcamaları
|
60,7
|
0,9
|
5,1
|
Devletin tüketim harcamaları
|
15,1
|
10,5
|
9,4
|
Yatırımlar (stok değişimi dahil)
|
27,9
|
6,6
|
2,2
|
İhracat
|
27,1
|
1,4
|
10,6
|
İthalat (-)
|
30,8
|
2,7
|
0,8
|
GSYH
|
100,0
|
4,5
|
5,0
|
Bu tablo da bize 2017 yılının ilk
çeyreğinde yaşanan yüzde 5’lik büyümenin asıl olarak iç ve dış talep artışından
kaynaklandığını gösteriyor. Harcamalar yönünden ölçüldüğünde GSYH’da en büyük
pay yüzde 61 ile özel tüketim harcamalarına ait bulunuyor. Özel tüketim
harcamaları geçen yılın ilk çeyreğinde yüzde 0,9 gibi çok düşük bir oranda
artmışken bu yıl yüzde 5,1 artmış. Bunun temelinde yatan nedenlerin başında
referanduma giderken yapılan vergi indirimleri ve kamu harcamalarındaki artış
geliyor. Her iki adım da hanehalklarının kullanılabilir gelirinde artış
sağlamış ve dolayısıyla iç talebi tetiklemiş bulunuyor. Bir başka etki dış
talep artışının sonucu olarak ortaya çıkmış görünüyor. Dışticaret geçen yıl
büyümeye eksi katkı yaparken bu yıl oldukça yüksek oranda artı katkı yapmış. Dış
talep artışında özellikle Avrupa’nın toparlanmasının ve komşu ülkelerin talep
artışının etkili olduğunu söyleyebiliriz. Buna karşılık yatırımlarda düşüş olması
önemli. Geçen yıl yatırımların katkısı yüzde 6,6 iken bu yıl yüzde 2,2’de
kalmış görünüyor.
Büyüme, ilk çeyrekte Türkiye’nin
potansiyel büyüme ortalamasını yakalamasına karşılık niçin başlıkta sorunları
da büyüttüğümüz vurgusunu yaptım? Bunu açıklamaya çalışayım. Bunu açıklamak
için yine bir tablo sunayım.
Gösterge
|
2016 I Ç Ortalaması
|
2017 I Ç Ortalaması
|
Fark
|
Fark (+/-)
|
Büyüme (%)
|
4,5
|
5,0
|
0,5
|
+
|
İşsizlik (%)
|
10,7
|
12,8
|
2,1
|
-
|
Enflasyon (%)
|
8,61
|
10,21
|
1,6
|
-
|
Kredi/Mevduat Oranı (%)
|
116,3
|
118,4
|
2,1
|
+
|
Bütçe Dengesi (Milyon TL) Toplam
|
+46,3
|
-14.922
|
14.875
|
-
|
Cari Denge (Milyon USD) Toplam
|
-7.886
|
-7.981
|
95
|
-
|
Gösterge Faiz (%)
|
10,86
|
11,30
|
0,44
|
-
|
USD / TL Kuru
|
2,95
|
3,70
|
0,75
|
-
|
Öncelikle yüzde 5 büyüme için bir
tutarlılık testi yapalım. Tabloya göre yüzde 5 büyüme işsizlik artışı dışında
diğer göstergelerle tutarlı görünüyor. Enflasyon artmış, kredi kullanımı
artmış, bütçe açığı artmış. Bunlar hep büyümeyi zorlayıcı gelişmeler. Buna
karşılık işsizlik de artmış. İşin en tutarsız yanı burada: Normal koşullarda
büyümenin arttığı yerde işsizliğin düşmesi gerekir.
Buna karşılık üretim yönünden hesaplanan büyüme verileri içinde sanayi büyümesi geçen yılın ilk çeyreğine göre yüzde 5,3’e ulaşmış görünüyor. Sanayi üretimi yüzde 2,1 artarken sanayi sektörü büyümesinin yüzde 5,3’e ulaşması anlamlı görünmüyor.
İşsizlikteki artışta görülenin
yanında bir başka tutarsızlık sanayi üretimi büyümesinde görülüyor. TÜİK’in
yayınladığı sanayi üretim endeksi değişimine baktığımızda 2017 yılının ilk
çeyreğinde yüzde 2,1 ortalama büyüme görüyoruz. Aşağıdaki tablo bunu
karşılaştırmalı olarak gösteriyor.
Sanayi Üretim Endeksi
|
Yıl
|
Ocak
|
Şubat
|
Mart
|
IÇ
|
Yıllık ortalama
|
Toplam sanayi
|
2014
|
7,5
|
5,1
|
4,7
|
5,7
|
3,5
|
2015
|
-2,0
|
0,9
|
4,6
|
1,2
|
2,9
|
|
2016
|
5,8
|
5,8
|
2,6
|
4,7
|
1,8
|
|
2017
|
2,6
|
1,0
|
2,6
|
2,1
|
||
Ortalama
|
3,5
|
3,3
|
3,6
|
Buna karşılık üretim yönünden hesaplanan büyüme verileri içinde sanayi büyümesi geçen yılın ilk çeyreğine göre yüzde 5,3’e ulaşmış görünüyor. Sanayi üretimi yüzde 2,1 artarken sanayi sektörü büyümesinin yüzde 5,3’e ulaşması anlamlı görünmüyor.
Tabloya göre büyüme ve kredi/mevduat oranı dışındaki bütün göstergeler geçen yılın ilk çeyreğine göre bozulmuş görünüyor. İşsizlik, enflasyon, bütçe açığı artmış, gösterge faiz ve Dolar kuru yükselmiş. Cari açık da artmış ama artış küçük olduğu için ihmal edilebilir.
Demek ki ilk çeyrek büyümesi, bütçede
ciddi bir bozulmayla, kredilerin artışıyla (kredi mevduat oranındaki artış) ve
enflasyonda yükselişle sağlanabilmiş, bunun sonucu olarak faiz yükselmiş ve kur
da artmış.
Yüzde 5 oranındaki büyümeye
karşılık işsizlik oranında geçen yıla göre artış olması bize büyümenin yatırımları
artırıcı ve dolayısıyla istihdam yaratıcı bir büyüme olmadığını gösteriyor (bir
önceki tabloya bir daha bakarsak yatırımlarda geçen yılın ilk çeyreğine göre
ciddi bir düşüş olduğunu görebiliriz.)
Sonuç olarak; ilk çeyrekte elde
edilen yüzde 5’lik büyümenin zorlanarak elde edilmiş bir büyüme olduğunu söyleyebiliriz.
Bu zorlama büyüme kolay kolay sürdürülebilir bir büyüme gibi görünmüyor. Bu büyümeyi elde etmek için yaptığımız işleri yapısal reform olarak niteleyip
başka önlemler almazsak önümüzdeki dönemlerde bu büyümeyi tekrarlamamızın zor
olacağını da belirtelim.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026177 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.