Uygulamalı Kamu Finansmanı Dersi
Hazine, birçok başka işinin
yanında asıl olarak kamu finansmanını yürütmekten sorumlu kurum. Kamu
finansmanı; bütçe gelirlerine dayanarak bütçe ödemelerini yapmak yani kamu
kesiminin nakit akımını yürütmek ve bütçe açık verdiğinde o açığı kapatmak için
gerekli iç ve dış borçlanmayı yapmak şeklinde özetlenebilecek bir faaliyet.
Aşağıdaki tablo kamu
finansmanının temel tablosu olan bütçe ile Hazine nakit dengesini bir arada ve
geçen yılla karşılaştırmalı olarak gösteriyor (Kaynak: Maliye Bakanlığı ve
Hazine Müsteşarlığı, milyar TL.)
2016
|
2016/4
|
2017/4
|
|
Bütçe Giderleri
|
583,6
|
176,0
|
215,7
|
Faiz Dışı Giderler
|
533,4
|
156,8
|
193,6
|
Faiz Giderleri
|
50,2
|
19,2
|
22,1
|
Bütçe Gelirleri
|
554,4
|
181,4
|
197,8
|
Vergi Gelirleri
|
458,7
|
140,9
|
158,7
|
Diğer Gelirler
|
95,7
|
40,4
|
39,1
|
Bütçe Dengesi
|
-29,2
|
5,4
|
-17,9
|
Bütçe Faiz Dışı Dengesi
|
21,0
|
24,6
|
4,2
|
Hazine
Nakit Dengesi
|
|||
Giderler
|
592,9
|
183,3
|
224,3
|
Gelirler (Özelleştirme dahil)
|
554,7
|
181,8
|
198,0
|
Nakit
Dengesi
|
-38,2
|
-1,5
|
-26,3
|
2017 yılı için denklemlerle hesaplama şöyle yapılıyor:
Bütçe Dengesi = Bütçe Gelirleri – Bütçe Giderleri = 197,8
– 215,7 = - 17,9 (bütçe açığı)
Faiz Dışı Denge = Bütçe Gelirleri – Faiz Dışı Giderler =
197,8 – 193,6 = 4,2 (faiz dışı fazla)
Hazine Nakit Dengesi = Nakit Gelirler – Nakit Giderler = 198,0
– 224,3 = - 26,3 (nakit açığı)
Tablo bize 2017 yılının ilk 4
ayında geçen yılın ilk 4 ayına göre önemli bir bozulma olduğunu gösteriyor.
Bütçe, 2016 yılının ilk 4 ayında 5,4 milyar TL fazla verirken bu yılın ilk 4
ayında 17,9 milyar TL açık vermiş. Daha kötü bir görünüm Hazine nakit açığında ortaya
çıkmış. Geçen yılın ilk dört ayında 1,5 milyar TL nakit açığı varken bu miktar
bu yıllın ilk 4 ayında 26,3 milyar TL’ye çıkmış. Bu gelişmeler bize bütçede ve
nakit yönetiminde geçen yıla göre bozulma olduğunu gösteriyor.
Hazine’nin nakit olarak finanse
ettiği miktarı bulmak için ilk 4 aydaki bütçe açığından aynı dönemde emanete alınan
yani nakten ödenmeyen paraları düşmemiz buna karşılık henüz bütçeye gider
yazılmadığı halde avans olarak ödenen paraları eklememiz gerekir. İlk 4 ayda
emanete alınan paraların toplamı 3,2 milyar TL, avans olarak ödenen paraların
toplamı 4,7 milyar TL. Bunları ele alıp Hazine’nin ilk 4 ayda finanse ettiği
miktarı hesaplayalım:
Hazine Finanse Etmesi Gereken
Miktar = Bütçe Dengesi – Emanetler + Avanslar = - 17,9 – 3,2 + 4,7 = -16,4
milyar TL
Hazine bu açığı finanse etmek
için borçlanmaya gitmiş. Onun dökümünü de geçen yılın ilk 4 ayındaki durumla
karşılaştırmalı olarak aşağıdaki tabloda gösterelim:
Ocak - Nisan 2016
|
Ocak – Nisan 2017
|
|
Bütçe Dengesi
|
5,4
|
-17,9
|
Emanetler (-)
|
-7,7
|
-3,2
|
Avanslar (+)
|
3,8
|
4,7
|
Hazinenin Finanse Etmesi Gereken Miktar
|
+1,5
|
-16,4
|
İç Borçlanma (Net)
|
9,3
|
18,0
|
Borçlanma
|
35,3
|
41,1
|
Borç
Ödeme (-)
|
26,0
|
23,1
|
Dış Borçlanma (Net)
|
-0,3
|
10,5
|
Borçlanma
|
5,2
|
18,7
|
Borç
Ödeme (-)
|
5,4
|
8,2
|
Toplam Borçlanma (Net)
|
9,0
|
28,5
|
Kasa/Banka
|
10,5
|
12,1
|
Hazine Finansmanı = [İç Borçlanma
(Borçlanma – Ödeme)] + [Dış Borçlanma (Borçlanma – Ödeme)] +/- Diğer
Bu denklemle 2017 yılının ilk 4
ayı için hesap yapalım:
Hazine Finansmanı = [41,0 –
23,1)] + [(18,7 – 8,2)] – 12,1 = 16,4 = Hazinenin Finanse Etmesi Gereken Miktar
Tabloya göre Hazine geçen yılın
ilk 4 ayında toplam net 9 milyar TL borçlanma yaparken bu yılın ilk 4 ayında
toplam net 28,5 milyar TL’lik borçlanma yapmış.
Geçen yılın ilk 4 ayında 1,5
milyar TL fazlası bulunan, bunun üzerine 9 milyar TL net borçlanma yapan Hazine
kasasına ve banka hesaplarına 10,5 milyar TL koymuş. Bu yılın ilk 4 ayında 16,4
milyar TL açığı bulunan Hazine 28,8 milyar TL net borçlanma yapıp bu açığı
finanse ederken elde kalan (28,5 – 16,4 =) 12,1 milyar TL’yi kasasına ve banka
hesaplarına yatırmış.
Burada akla gelebilecek olan soru
Hazine’nin niçin ihtiyacından fazla borçlandığı sorusudur. Bunun yanıtı
finansman planlamasının yıllık olmasındadır. Yani Hazine, 4 aylık bir dönemi
değil bütün bir yılı planlayarak borçlanmaya gitmektedir. Dolayısıyla bazı
dönemlerde fazla borçlanma yapsa da bazı dönemlerde düşük borçlanma yaparak
yıllık programını gerçekleştirmeye çalışmaktadır.
Bu aşamada bir de Hazine’nin ilk
4 aydaki borçlanmasına yıllar itibariyle karşılaştırmalı olarak bakalım:
Borç Göstergesi
|
2014
|
2015
|
2016
|
3 Yılın Toplamı
|
2017
|
Borçlanma (Net)
|
8.311
|
11.211
|
7.712
|
27.234
|
27.771
|
Dış Borçlanma (Net)
|
3.176
|
-1.978
|
-986
|
212
|
9.757
|
Kullanım (+)
|
11.744
|
7.486
|
4.332
|
23.562
|
17.708
|
Ödeme (-)
|
8.569
|
9.464
|
5.318
|
23.350
|
7.952
|
İç Borçlanma (Net)
|
5.135
|
13.189
|
8.697
|
27.022
|
18.015
|
Kullanım (+)
|
56.015
|
41.420
|
34.635
|
132.070
|
41.091
|
Ödeme (-)
|
50.879
|
28.231
|
25.937
|
105.048
|
23.076
|
Tablonun bize gösterdiği şey
Hazine’nin 2017 yılının ilk 4 ayında, önceki 3 yılın ilk 4 ayındaki borçlanmalarının
toplamından daha fazla borçlanma yaptığı gerçeğidir. Asıl büyük artış dış
borçlanmada ortaya çıkmış bulunuyor. Bu büyük sıçramanın nedenleri arasında; referanduma
gidişte kamu harcamalarının hızla artırılmış olması, aynı gerekçeyle vergilerde
indirimler yapılmış olması en önde gelenler arasında sayılabilir. Dış
borçlanmaya bu kadar ağırlık verilmesinin nedeni ise iç borçlanma faizlerinin, gerek
kurun gerekse enflasyonun etkisiyle, artmış olmasıdır. Hazine verilerine göre
iç borçlanmanın ağırlıklı maliyeti olarak faiz 2017 yılının ilk 4 ayında geçen
yılın ilk 4 ayına göre 1 puandan fazla artış göstermiş görünüyor.
Kamu finansmanının bu şekilde
devam etmeyeceğini düşünüyoruz. Çünkü bu tür bir bozulmanın eldeki en önemli
ekonomik çapa olan kamu mali disiplinini, biraz zaman alsa bile, eninde sonunda
bozması kaçınılmaz. 2017 yılının ilk 4 ayında ortaya çıkan bu ciddi bozulmanın
giderilebilmesi için hükümetin önünde üç seçenek bulunuyor: (1) Vergileri veya
diğer gelirler artırmak, (2) Harcamaları kısmak, (3) İkisini bir arada yapmak.
Üçü de sancılı operasyonlara gebe bulunuyor.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202076 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.