Fed'in Bilançosu Nasıl Küçülecek?
Küresel krizin başlangıcı olarak
kabul edilen Lehman Brothers krizi çıkmadan önceki dönemde Fed’in bilanço
büyüklüğü kabaca 900 milyar Dolar dolayındaydı. Küresel krizin çıkmasıyla birlikte
Fed, önceki satın almalarına ek olarak niceliksel gevşeme (QE) denilen bir
tahvil satın alma programı başlattı. Bu yöntemle Fed, mortgage’a dayalı kâğıtları
ve Hazine kâğıtlarını satın alıp karşılığında kâğıtları ellerinde tutanlara bunların
bedellerini nakit para ile ödemeye başladı. Aralık 2008’de başlattığı ilk niceliksel
gevşeme programı (QE1) ile toplam 600 milyar Dolar tutarında mortgage’e dayalı
kâğıt ve devlet destekli kuruluş kâğıtlarını satın alarak bankalara ve kuruluşlara
likidite sağladı. Fed, 2010 yılı Kasım ayında QE2 programına girdi ve bu kez
(ayda 75 milyar Dolar tutarında olmak üzere) toplam 600 milyar Dolar tutarındaki
Hazine kâğıdını kuruluş ve bankalardan satın almaya başladı. 2012 yılı Eylül
ayında başladığı QE3 programıyla bu kez ayda 85 milyar Dolarlık satın almalara
girişti. Bu son program çerçevesinde yaptığı alımları 2014 Ocak ayından
başlayarak her ay 10 milyar Dolar azaltmak suretiyle Ekim 2014’de
sonlandırıldı. QE3 niceliksel gevşeme programı sonlandırıldığında Fed’in
bilanço büyüklüğü yaklaşık 4,5 trilyon Dolara ulaşmıştı.
Buraya kadar olanları iki aşamada
aşağıda şematize edelim.
1.Aşama: Hazine ve Diğer
Kurumların tahvil ve benzeri kâğıt satışları: Hazine ve diğerleri tahvil ve
benzeri kâğıtları bankalara ve şirketlere satıp karşılığında ileride vadesi
geldiğinde ödenmek üzere para alıyorlar.
2.Aşama: Fed’in
bankalardan ve şirketlerden tahvil ve kâğıtları satın alması (Niceliksel Gevşeme.)
Fed, küresel krizle birlikte elinde Hazine ve diğer kuruluşların tahvil ve
benzeri kâğıtları olan banka ve şirketlerden bu kâğıtları satın alıp parasını
ödüyor.
Niceliksel gevşeme programı sonucunda Fed’in bilançosu hızla büyüdü. Mayıs 2008 ve Nisan 2017 itibariyle Fed’in bilançosunun özet görünümü karşılaştırmalı olarak aşağıda gösteriliyor (milyar Dolar)[i]
Fed Bilançosu (Özet)
|
28.05.2008
|
26.04.2017
|
Fark
|
Toplam Varlıklar
|
906
|
4.470
|
3.564
|
Hazine Kâğıtları
|
491
|
2.465
|
1.974
|
Federal Kurumlar Borç Senetleri
|
0
|
12
|
12
|
Mortgage’e Dayalı Kâğıtlar
|
0
|
1.769
|
1.769
|
Diğer Aktifler
|
415
|
224
|
-191
|
Toplam Yükümlülükler
|
865
|
4.430
|
3.565
|
Toplam Sermaye
|
41
|
41
|
0
|
Küresel krizin hemen öncesinden
bugüne kadar geçen 8 yıllık sürede Fed’in bilançosu ve bu bilançodaki Hazine
kâğıtları ve mortgage’a dayalı senetlerin miktarı yaklaşık beşer kat artmış
bulunuyor.
Fed’in bilanço küçültme dediği
mesele küresel kriz nedeniyle yapılan parasal gevşeme sonucu büyümüş olan bu
bilanço büyüklüklerinin eski düzeyine kadar indirilmese de yeni bir kriz
yaratmayacak düzeye düşürülmesi meselesidir. Bu sistemin çerçevesine yukarıdaki
gibi şematik olarak bakalım:
3.Aşama: Fed’in Bilanço
küçültme operasyonu: Fed’in vadesi gelen tahvil ve kâğıtları, bunları çıkaran
kurumlara iade edip parasını alması son aşamayı gösteriyor.
Böylece bu son aşamada Fed,
bankalardan ve şirketlerden parasını ödeyerek vadesi dolmadan satın aldığı kâğıtları
vadeleri dolduğunda bunları çıkaran kurumlara (şemanın sağ tarafında yer alan
kurumlar) iade ederek parasını alacak.
Bununla birlikte Fed’in bilançosunu
küresel krizden önceki 900 milyar Dolar düzeyine kadar indirmesi beklenmiyor.
Beklentiler, bilançonun 2 trilyon Dolar dolayına inmesi ve orada bir süre kalması
şeklinde. Aksi takdirde enflasyondan kaçarken bu kez deflasyona yakalanmak söz
konusu olabilir. Fed’in yakında başlayacağını
açıkladığı bilanço küçültme planına göre operasyon başladığında tahvil ve
benzeri kâğıtlar her ay vadesi doldukça çıkaran kuruma aşağıdaki miktarlara
göre iade edilecek ve parası alınacak (milyar USD)[ii]
Aylar
|
Hazine Tahvili
|
Diğer Kâğıtlar
|
Toplam
|
1
|
6
|
4
|
10
|
2
|
6
|
4
|
10
|
3
|
6
|
4
|
10
|
4
|
12
|
8
|
20
|
5
|
12
|
8
|
20
|
6
|
12
|
8
|
20
|
7
|
18
|
12
|
30
|
8
|
18
|
12
|
30
|
9
|
18
|
12
|
30
|
10
|
24
|
16
|
40
|
11
|
24
|
16
|
40
|
12
|
24
|
16
|
40
|
13
|
30
|
20
|
50
|
14
|
30
|
20
|
50
|
15
|
30
|
20
|
50
|
Toplam
|
270
|
180
|
450
|
16 – 56 ay
|
30
|
20
|
2.050
|
Toplam
|
1.230
|
820
|
2.500
|
Fed, açıkladığı planla yani bu
tablodaki çerçeveyle bilanço küçültme yolunda devam ederse başladığı tarihten
56 ay (yani 4 yıl 7 ay sonra) 2,5 trilyon Dolarlık bir küçülme yapmış
olacak. Eğer bilanço küçültmeyi 2 trilyon Dolar dolayında kesecekse hedefe,
bilanço küçültmeye başladıktan sonra yaklaşık 4,5 yıl sonra ulaşacak demektir.
Bilançoyu niçin küçültmek gereği
var? Fed bilançoyu bu haliyle bıraksa olmaz mı? Diyelim ki Fed, elinde bulunan
Hazine kâğıtlarını vadesi geldiği zaman Hazineden ve kuruluşlardan tahsil etmek
yerine aynı şekilde yeni tahviller alsa ne olur? O zaman Hazine ve kuruluşlar bu
kadar parayı geri ödemeyeceği için fazladan borçlanma imkânına kavuşmuş olur ki
bu da harcama artışına kapı açar. Oysa Fed, bu tablodaki sisteme göre vadesi
dolan kâğıtları, çıkaran kurumlara götürüp paralarını geri aldığında bu
paraları yeniden piyasaya sürmeyecek ve böylece piyasadaki fazla parayı
sterilize etmiş olacak. Para arzı azalışı da ileride enflasyonun denetim
dışında artmasının önünü kesmiş olacak.
Fed, gerek faizle ilgili
açıklamasında gerekse bilanço küçültmesi meselesinde bu tür sıkılaştırmalar
için çok aceleci davranmayacağını vurguladı. Dünyanın en büyük dört merkez
bankası (Fed, AMB, Japonya MB ve İngiltere MB) piyasaya dünyanın likiditesini
çıkarmış durumdalar. Fed hariç ötekiler bu operasyona hala devam ediyor.
Gelişme yolundaki ekonomilerde faizler oldukça yüksek. Trump’ın durumu ise
Doların bu paralara karşı değer kazanmasını engelliyor, hatta tam tersine değer
kaybetmesine yol açıyor. Bu durumda fonlarını gelişme yolundaki ülkelere
götüren yabancı yatırımcılar hem yüksek faizden hem de yerel paranın Dolara
karşı değer kazanmasından kazanç sağlıyor. Yatırımcılar ortam tersine dönmeden
yeterince kazanç sağlamak için gelişme yolundaki ülkelere fon yağdırıyorlar. Bu
durumun Fed, bilanço küçültmeye başlayıncaya kadar devam edeceğini sonra yavaş
yavaş azalmaya döneceğini tahmin ediyorum. Dolayısıyla bizim gibi dış kaynağa
bağımlı ekonomiler için yılsonuna kadar sürebilecek bir yalancı bahar dönemi
söz konusu olabilir. Bakalım bu kez bu rahatlama döneminde gerekenleri yapmaya
koyulacak mıyız yoksa bunun geçici bir iyileşme olduğunu fark edemeden yine
olayların çözüldüğünü sanarak mevcut yaşamımıza devam mı edeceğiz?
Ek: Fed’in bilanço küçültmesinin
örnek üzerinden açıklanması (Bu ek; Fed’in 2007 sonu bilançosundan başlayarak
2016 sonunda ulaştığı bilanço büyüklüklerine, küçültme programı olarak
açıkladığı ilkeler uygulanarak Timuçin Saraçoğlu tarafından hazırlanmıştır.
Kendisine teşekkür ederim)
Önce tabloyu gösterelim.
Milyon USD
|
2016
|
2007
|
2016-2007
|
2022
|
2022-2016
|
|
Hazine Kâğıtları ve Mortgage'e Dayalı
Kâğıtlar
|
4.362.425
|
745.629
|
3.616.796
|
1.862.425
|
2.500.000
|
|
Diğer Varlıklar
|
90.912
|
169.147
|
-78.235
|
90.912
|
||
Toplam Varlıklar
|
4.453.337
|
914.776
|
3.538.561
|
1.953.337
|
2.500.000
|
|
Mevcut Banknotlar
|
1.462.939
|
791.691
|
671.248
|
791.691
|
671.248
|
|
Mevduat
|
2.217.278
|
2.217.278
|
1.035.019
|
1.182.259
|
||
Repo Sözleşmesiyle Alınan Kâğıtlar
|
725.210
|
725.210
|
-
|
|||
Diğer Yükümlülükler
|
7.468
|
86.185
|
-78.717
|
86.185
|
-78.717
|
|
Sermaye Hariç Toplam Yükümlülükler
|
4.412.895
|
877.876
|
3.535.019
|
1.912.895
|
2.500.000
|
|
Sermaye
|
40.442
|
36.900
|
3.542
|
40.442
|
-
|
|
Toplam Yükümlülükler
|
4.453.337
|
914.776
|
3.538.561
|
1.953.337
|
2.500.000
|
Fed, açıkladığı programa göre
2022 yılına kadar sürmesi beklenen ilk etap programda Hazine be mortgage’e
dayalı kâğıtların karşılığını ilgili kurumlardan tahsil ederek bu kalemi
yaklaşık 2,5 trilyon dolara düşürecektir. Buna ek olarak banknot miktarında
ortaya çıkan 671,2 milyar dolarlık artışı ve repo sözleşmesiyle alınan kâğıtları
da sıfırlayacaktır. Bankaların kendisinde tuttuğu mevduatın da 1.182 milyar
dolarlık bölümünü muhtemelen bankalara iade edecektir. Bunların sonucu olarak
2022’de Fed’in bilançosu 2,5 trilyon dolar dolayına düşmüş olacaktır.
Not: Bu, tahmine dayalı bir
senaryo çalışmasıdır, sayılar değişebileceği gibi yöntemler de değişebilir.
Amacımız senaryonun nasıl işleyebileceği yönünde bir fikir verebilmekten
ibarettir.
Not: Bu, tahmine dayalı
bir senaryo çalışmasıdır, sayılar değişebileceği gibi yöntemler de değişebilir.
Amacımız senaryonun nasıl işleyebileceği yönünde bir fikir verebilmekten
ibarettir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026219 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.