TL Niçin Pozitif Ayrışmaya Başladı?
TL, son bir haftada başta Dolar
olmak üzere yabancı paralara karşı değer kazanmaya başladı. Bu eğilimin bir
süre daha devam etmesi ve büyük ölçüde kur artışının yarattığı maliyet baskısıyla
yukarı giden enflasyonun da buna paralel olarak inişe geçmesi bekleniyor. Bu
gelişme kimine göre ekonominin iyiye gitmesinden kaynaklanıyor, kimine göre sadece
bir illüzyonun sonucu. Sherlock Holmes diyor ki; “İnsanların göz ardı ettiği
şeyleri görmek, sonuca ulaşmanın ilk kuralıdır.” Bu ilkeden hareketle
incelememize başlayalım.
TL, son üç yılda Dolara karşı
ciddi değer kayıpları yaşadı. TL’nin, Dolar karşısındaki durumunu, kırılgan
beşliyi oluşturan ülke paralarıyla birlikte aşağıdaki tabloda özetliyorum (Tablodaki
verileri www.bloomberg.com/markets/currencies
sitesinden aldım. Hesaplamalar bana ait.)
1 USD =
|
2013
|
2014
|
Fark (%)
|
2015
|
Fark (%)
|
2016 Sonu
|
Fark (%)
|
Brezilya (Real)
|
2,3383
|
2,6692
|
-14,2
|
3,9443
|
-47,8
|
3,2552
|
17,5
|
Endonezya (Rupiah)
|
12,263
|
12,409
|
-1,2
|
13,632
|
-9,9
|
13,473
|
1,2
|
G. Afrika (Rand)
|
10,5304
|
11,5973
|
-10,1
|
15,2288
|
-31,3
|
13,7401
|
9,8
|
Hindistan (Rupee)
|
61,8450
|
62,155
|
-0,5
|
66,21
|
-6,5
|
67,9238
|
-2,6
|
Türkiye (TL)
|
2,1549
|
2,3187
|
-7,6
|
2,9172
|
-25,8
|
3,5235
|
-20,8
|
TL Hariç Ortalama
|
-6,5
|
-23,9
|
6,5
|
Tabloya göre 2014 yılında TL,
Real ve Rand’dan sonra Dolara karşı en fazla değer kaybeden para birimi olmuş.
TL, bu grubun ortalama değer kaybı olan yüzde 6,5’un biraz üzerinde bir değer
kaybı yaşamış görünüyor. Bu durumda bu kaybın çok büyük kısmının dış dünyada
yaşanan gelişmelerden kaynaklandığını söyleyebiliriz. 2015 yılında bu beş ülke
parasının hepsi değer kaybıyla karşılaşmış ama bu değer kayıpları Real, Rand ve
TL’de yine en yüksek düzeylerde olmuş. TL’deki değer kaybının tıpkı 2014
yılında olduğu gibi TL hariç ortalamaya yakın olması bu yıldaki değer
kayıplarının da iç meselelerden çok dış meselelerden kaynaklandığını
gösteriyor. 2016 yılında görünüm değişiyor. 2016 yılında TL ve Rupee dışında
değer kaybı yaşayan para birimi yok. Real, Dolara karşı yüzde 17,5 değer kazanıp
rekor kırarken TL yüzde 20,8 değer kaybıyla karşılaşmış bulunuyor. 2016 yılında
TL hariç ortalama yüzde 6,5 iken TL’nin değer kaybının yüzde 20,8 olması bize bu
kaybın çok büyük bir kısmının iç sorunlardan kaynaklanmış olduğunu gösteriyor.
Zaten 2016 yılında Türkiye’de yaşanan darbe girişimi, yılsonuna doğru başlayan
Anayasa değişikliği girişimleri ve diğer olaylar bunun doğruluğunu ortaya koyan
kanıtlar.
ABD’de Trump’ın başkan seçilmesi
sonrasında Dolar bütün paralara karşı değer kazanmaya başladı. Bunun temelinde
yatan neden Trump’ın seçildiği takdirde uygulamaya sokacağı ekonomi
politikasıydı. Bu politikanın temelinde altyapıyı yenilemek üzere kamu
harcamalarını artırmaya ve özel kesim yatırımlarını canlandırmak üzere vergileri
düşürmeye yönelik önlemler yer alıyordu.
ABD ekonomisinde başlamış olan
toparlanmanın enflasyonu da artırması beklentisi güçlendiği için yılbaşında Fed’in
bu yıl en az 3 kez faiz artıracağı tahmini egemen olmuştu. Bir yandan Trump’ın
ekonomiyi canlandırmaya yönelik önlemler paketi bir yandan da Fed’in faiz
artıracağı beklentisi Amerikan Hazine tahvili faizlerini yavaş yavaş yukarıya
itmeye başlıyordu.
Aşağıdaki grafikte Amerikan
Hazinesi 10 yıllık tahvil faizlerinin Tump’ın başkanlığı öncesinden başlayan ve
Trump’ın seçildikten sonraki ilk üç ayı boyunca gelişen seyri görülüyor.
Arada yaşanan belirli bir
duraklamaya karşın tahvil faizleri Trump öncesinde 1,58’de başladığı çıkışı 2,82’ye
kadar getirmiş görünüyor. Bu durumda gelişme yolundaki ekonomilere yüksek
riskleri göze alıp yüksek faiz elde etmek için yönelen fonlar artık ABD’ye
dönüp ABD ekonomisine yatırım yapabilirlerdi. Her ne kadar bazı gelişme
yolundaki ülkelerin faiziyle ABD faizi arasında hala gelişme yolundaki
ekonomiler lehine çok yüksek fark olsa da yatırımcılar daha fazla risk almanın
gereğinin kalmadığını düşünmeye başlamışlardı. Bu çerçevede yatırım fonları
gelişme yolundaki ülkelerden çıkıp ABD’ye dönmeye başladılar.
Yatırım fonlarının gelişme
yolundaki ekonomileri terk edip ABD tahvillerine yönelmeleri sonucu gelişme
yolundaki ekonomilerin paralarında Dolara karşı değer kayıpları yaşandı. Ve bu
kayıplar 2017 yılı içinde geçtiğimiz haftaya kadar inişli çıkışlı olarak devam
etti. Aşağıdaki grafik bu durumu gösteriyor.
Bu beş ülke arasında iç siyasal
ve sosyal sorunları en fazla olan ekonomiler Türkiye ve Brezilya idi. Bu iki
ekonomi iç sorunlarının büyüklüğü nedeniyle dış dalgalanmalardan da en fazla
etkilenen ekonomiler konumundaydı. Bu durum grafiğe de yansıyor zaten.
Trump’ın dediklerini yapıp
yapamayacağı konusundaki kuşkular artmaya başlamasına karşın Fed’in faiz
artırma beklentisi devam ettiği için Dolar kısmen değer kaybetse de bu görünüm
devam etti. Ne var ki geçtiğimiz iki hafta içinde görünüm değişmeye ve Dolar
daha hızlı değer kaybetmeye yöneldi. Bunun sonucu olarak Amerikan 10 yıllık
tahvil faizlerinin de düşüşü hızlandı. Aşağıdaki grafik bu durumu gösteriyor.
Bu gelişmeyle diğer ülke paraları
Dolara karşı hızla değer kazanmaya yöneldi. Aşağıdaki grafik yılbaşından bugüne
kadar olan durumu sergiliyor.
Bir önceki grafikle
karşılaştırmalı olarak değerlendirdiğimizde son bir hafta içinde Real ve TL’nin
de artıya geçtiğini görüyoruz.
Buraya kadar anlattıklarımız bize
Trump sonrası gelişme yolundaki ekonomilerden çıkan fonların son dönemde bu
ekonomilere yeniden döndüğünü ve bu dönüşün son bir haftada daha da
hızlandığını gösteriyor.
TL, kırılgan beşli paraları
arasında son bir haftada en fazla değer kazanan para birimi olmuş görünüyor.
Bunun nedeni, Türkiye’nin bu ülkeler içinde en yüksek faizi veren ülke
olmasıdır. Aşağıdaki tablo ve grafik, kırılgan beşli üyesi ekonomilerdeki
enflasyon oranlarını ve Merkez Bankası faizlerini gösteriyor.
1 USD =
|
Enflasyon
|
MB Faizi
|
Brezilya
|
4,08
|
10,25
|
Endonezya
|
4,33
|
4,75
|
G. Afrika
|
5,30
|
7,00
|
Hindistan
|
2,99
|
6,25
|
Türkiye
|
11,87
|
11,98
|
TL Hariç Ortalama
|
4,2
|
7,1
|
Reel faizi hesaplarken alınan
faizi alan kişi ya da kurumun ülkesindeki enflasyonla karşılaştırmamız
gerekiyor. ABD’de enflasyonun yüzde 1,5 olduğunu düşünürsek bu ülkelerdeki reel
faiz (Merkez Bankası faizlerini faiz olarak alır ve bu verileri yılsonu verisi
gibi düşünürsek) şöyle çıkıyor [(Reel faiz = (1 + Nominal Faiz / 1 + Beklenen
Enflasyon) -1]
Enflasyon
|
ABD Enflasyonu
|
MB Faizi
|
Yerli için Reel Faiz
|
Amerikalı için Reel Faiz
|
|
Brezilya
|
4,08
|
1,5
|
10,25
|
5,9
|
8,6
|
Endonezya
|
4,33
|
1,5
|
4,75
|
0,4
|
3,2
|
G. Afrika
|
5,30
|
1,5
|
7,00
|
1,6
|
5,4
|
Hindistan
|
2,99
|
1,5
|
6,25
|
3,2
|
4,7
|
Türkiye
|
11,87
|
1,5
|
11,98
|
0,1
|
10,3
|
Tablo bize yerleşik tasarruf
sahiplerine en düşük reel faizi veren ekonomilerin Türkiye (yüzde 0,1) ve
Endonezya (yüzde 0,4) olduğunu gösteriyor. Buna karşılık Amerikalı
yatırımcılara en yüksek reel faizi yüzde 10,3 ile veren ülke Türkiye. Onu yüzde
8,6 reel faizle Brezilya izliyor.
Öte yandan Türkiye'de Dolar mevduatına yüzde 4 - 5 faiz verildiğini dikkate alırsak TL'ye geçmeye de gerek kalmadan ABD'deki faizin 3 katı faiz geliri elde etmek mümkün görünüyor.
Öte yandan Türkiye'de Dolar mevduatına yüzde 4 - 5 faiz verildiğini dikkate alırsak TL'ye geçmeye de gerek kalmadan ABD'deki faizin 3 katı faiz geliri elde etmek mümkün görünüyor.
2016 yılının ortalarından
başlayarak gerek Türkiye’de ve gerekse Brezilya’da yaşanan siyasal ve sosyal
çalkantılara karşı her iki ekonominin de sağlam durabilmesi bu ekonomilere
yönelik risk primlerinin düşmesini sağladı. Aşağıdaki grafikte Trump’ın başkan
seçilmesinden sonra Türkiye’nin (kırmızı) ve Brezilya’nın (mavi) risklerindeki
gelişmeleri gösteren CDS primlerindeki değişimleri görüyoruz.
Her iki ekonomide de yaşanan
sıkıntılara karşın risk primleri aşağı yönlü seyretmiş bulunuyor. Grafiğin son
bölümüne dikkat edilecek olursa Türkiye’nin CDS primi düşmeye devam ederken
Brezilya’nın CDS primi artmış görünüyor.
Reel faiz tablosu ve bu son
grafik bize TL’nin son bir haftada niçin hızla değer kazandığını anlatıyor. Düşen
risk primine karşılık rekor reel faizin varlığı, Türkiye’yi öteki rakiplerinden
ayrıştırıyor ve ekonomiyi bir sıcak para cenneti konumuna getirerek yabancı
fonları Türkiye’ye çekiyor. Bunun sonucunda da kurlar düşüyor.
Bu, iyi bir şey midir kötü bir şey midir sorusunun yorumunu
size bırakıyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026234 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.