Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Turizm Dosyası

Türkiye’nin Turizm Potansiyeli
Tarih, kültür ve olağanüstü doğal güzelliklerin bir birleşimi olan Türkiye, dünyanın önde gelen turizm merkezleri arasında yer alıyor. Türkiye’nin en önemli ayrıcalıklarından birisi dört mevsimin tüm özelliklerinin her zaman yaşanabildiği bir konumda bulunmasıdır. Akdeniz ve Ege bölgelerinde yaz turizmi, Karadeniz’de yaz turizmiyle birlikte yayla turizmi gelişmiş durumdadır. 1980’lerden sora başlayan atakla Türkiye özellikle yaz turizminde çok ilerlemiş, otel sayısı, yatak sayısı katlanarak artmıştır.

Türkiye turizm alanı çeşitliliği açısından çok zengin bir ülkedir. Bugün ağırlık güneş, kum ve deniz turizmi denilen alanda görünmekle birlikte diğer alanlarda da Türkiye zengin bir potansiyele sahiptir.

Türkiye, sahip olduğu zengin ve şifalı suları ve bunların yanında kurulu kaliteli tesisleriyle adeta bir kaplıca cennetidir (termal turizmi.) Yaz, kış karla kaplı dağları ve buralarda kurulu kayak tesisleri ve otelleriyle önemli bir kış turizmi merkezidir (kış turizmi.) Yaylaları, meraklısı için bir yayla turizmi imkânı sunar. Yaklaşık 40 bin mağarasıyla bu alandaki meraklılara özel bir olanaklar demeti sergiler. Bitki örtüsü ve yaban yaşamı çeşitliliği ilginç ve değişik bir av potansiyeli taşır (av turizmi.) İki kıtayı birleştiren olağanüstü konumuyla ve son derecede nitelikli salonlara sahip otelleriyle Türkiye hemen her ilinde kongreler ve toplantılar için birçok imkân sağlar (kongre turizmi.) Son yıllarda birçok yerde hizmete sokulan üstün nitelikli golf tesisleriyle golf severeler değişik imkânlar verir (golf turizmi.) Olağanüstü doğa güzelliklerine sahip koyları ve üstün donanımlı marinalarıyla yatçılar için üstün bir imkân sunar (yat turizmi.) Türkiye, çok tanrılı dinlerden tek tanrılı dinlere kadar birçok farklı inanca sahip uygarlığa beşik olduğu için farklı inançlardan insanların görmesi gereken birçok farklı esere sahiptir (inanç turizmi.) Yamaç paraşütü, yelken kanat, balon gibi hava sporlarından dağcılık, rafting, su altı sporları gibi alanlarda büyük potansiyele sahiptir (spor turizmi.) 450 çeşit farklı kuş türüyle kuş gözlemciliği gibi özel alanlarda da imkânlar sunar.

Turizm Tesisleri
Türkiye’de turizm işletme belgeli tesisler ile turizm yatırım belgeli tesislerin toplam sayısı, oda ve yatak sayısı yıllar itibariyle karşılaştırmalı olarak aşağıdaki tabloda yer alıyor
(Kaynak: TÜRSAB: http://www.tursab.org.tr/tr/turizm-verileri/istatistikler/turistik-tesis-ve-isletmeler/turkiyenin-yatak-kapasitesi-1966-_77.html)

Yıllar
Tesis
Oda
Yatak
1975
623
36.706
70.913
1985
1.190
75.602
157.516
1995
3.127
231.953
488.946
2005
3.451
359.128
761.585
2010
3.524
414.392
882.449
2013
4.038
497.368
1.051.161
2014
4.248
530.102
1.116.872
2015
4.434
550.624
1.164.283

Tabloya göre Türkiye, son 40 yılda turistik tesis sayısını 7, oda sayısı 15, yatak sayısını 16 kattan fazla artırmış durumdadır. Yatakların yıldız sayısına göre dağılımı şöyledir.

Yatakların Kalitesi (yıldız sayısı)
Yüzde
*****
45,6
****
30,4
***
13,5
Diğer
10,5

Bun göre Türkiye’de yatakların dörtte üçü de 5 ve 4 yıldızlıdır. .

Yalnızca Antalya’da bulunan 5 yıldızlı yatak sayısı İspanya ve Yunanistan’daki 5 yıldızlı yatak sayısından fazladır. 2015 yılsonu verilerine göre Antalya’da 351 adet 5 yıldızlı otel var, İspanya’nın tamamında bu sayı 251 adet.

Bu iki tablo bize Türkiye’nin turistik tesis konusunda hem sayı ham de kalite yönünde son derecede iyi bir aşamaya geldiğini gösteriyor.

Gelen Turist Sayısı ve Turistlerin Harcamaları
Türkiye’ye gelen turist sayısı yıllar içinde hızla arttıysa da 2016 yılında keskin bir düşüş gösterdi. Aşağıdaki tablo bu durumu sergiliyor (Kaynak: TÜİK.)

Yıllar
Turist Sayısı
Gelir Milyon USD
Kişi Başı Harcama USD
Ortalama Geceleme Sayısı
2006
23.149
18.594
803
12,0
2012
36.464
29.007
795
10,8
2013
39.226
32.309
824
10,2
2014
41.415
34.306
828
10,0
2015
41.618
31.465
756
10,1
2016
31.365
22.107
705
11,4
2016 / IÇ
5.108
4.066
796

2017 / IÇ
4.845
3.370
696
13,1

Tablo bize 2016 yılında yaşanan keskin düşüşü gösteriyor. Gelen turist sayısı yüzde 25 azalırken turistlerin Türkiye’ye bıraktığı döviz tutarı da yüzde 30 düşmüş bulunuyor. 2015 yılında turistlerin Türkiye’de kalış ortalaması 10,1 gece iken 2016 yılında bu süre 11,4 geceye yükselmiş ama turist başına ortalama harcama 756 Dolardan 705 Dolara gerilemiş. Bu gerilemeler 2017 yılının ilk çeyreğinde de sürmüş bulunuyor. Geceleme sayısı 13,1 geceye yükselirken turist başına harcama 696 Dolara düşmüş görünüyor. Bunun çeşitli nedenleri var. Bunlar arasında üçü öne çıkıyor: Rus uçağının düşürülmesi ve Rusya ile bozulan ilişkiler, 15 Temmuz darbe girişiminin yarattığı olumsuz ortam, AB ile ilişkilerin gerginleşmesi.

Aşağıdaki tablo; Türkiye’ye gelen turistler içinde en büyük yeri tutan 6 ülkeyi ve bu ülkelerden gelen turist sayılarını sergiliyor. Son sırada yer alan Türkiye, yurtdışında yerleşik olup ülkeyi ziyarete gelen Türklerin sayısını gösteriyor (Kaynak: TÜİK.) 

(Bin kişi)
2006
2012
2013
2014
2015
2016
Toplam
23.149
36.464
39.226
41.415
41.618
31.365
Almanya
3.041
4.225
4.193
4.350
4.725
3.301
Rusya
1.509
2.647
3.049
3.452
2.843
683
Gürcistan
531
1.365
1.733
1.718
1.872
2.178
Bulgaristan
1.130
1.406
1.491
1.610
1.752
1.598
İngiltere
1.309
1.935
1.964
2.099
2.095
1.417
İran
604
1.074
1.082
1.452
1.582
1.574
Türkiye
3.072
4.066
4.254
4.481
5.017
5.137

Görüleceği üzere dışarıda yaşayıp da Türkiye’ye ziyarete gelen Türkleri saymazsak Alman turistler Türkiye’ye gelen turistler içinde birinci sırada bulunuyor. 2016’da yaşanan gerilemeye karşın Almanlar hala birinci sırada bulunuyor. Rusya ile yaşanan sorunlardan sonra turistlerin sayısında dramatik bir düşüş yaşanmış bulunuyor. Bununla birlikte 2017 yılının ilk 5 aylık sonuçları Rus turistlerin yeniden gelmeye başladıklarını işaret ediyor. Gürcistan ve Bulgaristan’dan gelenlerin arasında çok sayıda çalışma ve mal satma amacıyla giriş çıkış yapan kişiler bulunduğu için bunları burada turist olarak göstermek ne derece doğru olur bilmiyoruz. Ama resmi değerlendirmeler bunları turist olarak gösteriyor.

Aşağıdaki tablo gelen turistleri burada yaptıkları harcamaların hangi alanlara yöneldiğini gösteriyor (Kaynak: TÜİK.)

Harcama türü (milyon USD)
2014
2015
2016
Toplam turizm geliri
34.306
31.465
22.107
Kişisel harcamalar
26.003
24.788
18.496
     Yeme-içme
6.524
6.179
5.109
     Konaklama
4.202
4.085
2.507
     Sağlık
838
639
715
     Ulaştırma (Türkiye içi)
1.963
2.202
1.772
     Spor, eğitim, kültür
172
483
295
     Tur hizmetleri
328
127
56
     Uluslararası ulaştırma
4.580
4.723
3.269
     Cep telefonu dolaşım harcamaları
174
124
96
     Marina hizmet harcamaları
65
59
55
     Diğer mal ve hizmetler
7.158
6.168
4.621
         Giyecek ve ayakkabı
3.632
3.215
2.608
         Hediyelik eşya
1.900
1.510
1.024
         Halı, kilim vb.
290
214
87
         Diğer harcamalar
1.335
1.229
902
Paket tur harcamaları (ülkemize kalan pay)
8.303
6.676
3.611

Tablo toplam turizm gelirini iki başlıkta ele alıyor: Kişisel harcamalar ve paket tur harcamalarından Türkiye’ye kalan paralar. Kişisel harcamalardan elde ettiğimiz gelirler kabaca toplam turizm gelirinin dörtte üçünü oluşturuyor. Bunlar içinde en yüksek pay da yeme içme harcamalarına ait. Bununla birlikte sağlık harcamaları, spor, eğitim, kültür harcamaları gibi alanlarda da azımsanmayacak gelir elde ediyoruz. 

Sağlık Turizmi
Yukarıda saydığımız gibi pek çok turizm çeşidi var. Hepsine değinme olanağımız yok. O nedenle bunlar arasından sağlık turizmini örnek olarak seçip ele alalım. Sağlığına kavuşmak için ikamet ettiği ülkeden başka bir ülkeye tedavi görmek amacıyla gidilmesine sağlık turizmi, böyle bir amaçla seyahate çıkana da sağlık turisti deniyor. Sağlık turizmi 3 ana başlıkta toplanabilir: (1) Tıp turizmi (hastanelerde tedavi ve ameliyat gibi işlemler), (2) Termal turizm (termal tesislerde rehabilitasyon ve dinlenme gibi hizmetler) (3) Yaşlı ve engelli turizmi (yaşlı ve/veya engelli tedavi merkezleri veya yaylalarda sosyal aktivitelerle birlikte uzun süreli konaklamalar.)

Sağlık turizminin birçok nedeni vardır. En bilinenlerini sıralayalım: (1) Turistin ülkesinde yüksek teknolojili sağlık hizmetleri ve/veya termal tesislerin bulunmaması veya yeterli sayıda ve kalitede olmaması. (2) Tedavi ve tatili birlikte yapma isteği. (3)  Sağlık hizmetlerinin kişinin ülkesinde pahalı olması. (4) Turistin, herhangi bir nedenle yaptıracağı ameliyatın kendi çevresi tarafından bilinmesini istememesi (Estetik Cerrahi, İnfertilite tedavisi gibi.) (5) Kişinin bulunduğu ortamdan uzaklaşma arzusunun etkisi.

Türkiye, son yıllarda sağlık turizmi açısından önemli gelişmeler gösterdi. Yabancılar hem Türkiye’yi görmek hem de sağlık sorunlarını kendi ülkelerindekine göre daha uygun maliyetlerle çözmek üzere Türkiye’ye gelmeye başladılar.

Aşağıdaki tablo 2015 yılında Türkiye’ye sağlık turizmi nedeniyle gelen turist sayısını ve en fazla sağlık turistinin geldiği 5 ülkeyi (Kaynak: Sağlık Bakanlığı: http://saglikturizmi.gov.tr/TR,23582/saglik-turizmi-2015-2016-raporu.html)

Ülke
Medikal Turizm
Diğer
Toplam
Toplam
98.702
107.849
206.551
Libya
37.470
7.648
45.118
Irak
18.993
13.632
32.625
Almanya
7.261
23.105
30.366
Azerbaycan
17.668
10.944
28.612
Rusya
4.350
11.502
15.852

Sağlık turizmi amacıyla gelen turistlerin daha çok komşu ülkelerden geldiğine dikkat edilmeli. Bunun bir nedeni yakınlık olsa da bir nedeni de bu ülkelerin bize göre çok daha düşük sağlık hizmetlerine sahip olmalarıdır. Almanya ve benzeri ülkelerden gelenler ise ülkelerinde bu hizmetlerin çok pahalı olması nedeniyle buraya gelmektedir.

Türk Turistlerin Yurtdışı Gezileri ve Yaptıkları Harcamalar
Turizm tek yönlü bir faaliyet değil doğal olarak. Yurtdışında yerleşik olanlardan Türkiye’ye gelenler ve buraya döviz bırakanlar olduğu gibi Türkiye’de yerleşik olanlardan yurtdışına gidip oraya döviz bırakanlar da var.

Aşağıdaki tablo Yurtdışına seyahat eden Türklerin sayısını ve en fazla seyahat ettikleri on ülkeyi gösteriyor (Kaynak: TÜİK.)

Bin kişi
2006
2012
2013
2014
2015
2016
Toplam
4.379
6.274
8.012
8.364
9.256
8.062
Gürcistan
57
580
1.164
1.232
1.143
1.173
Bulgaristan
581
665
654
621
659
783
Yunanistan
242
448
599
741
899
786
Almanya
369
383
315
494
478
532
A.B.D.
151
151
104
119
252
314
İran
129
258
203
162
164
244
İtalya
102
248
232
196
272
215
Azerbeycan
147
438
365
236
212
212
Fransa
71
87
23
73
92
136
Rusya Federasyonu
139
110
115
143
169
83

Tabloya göre yılda yaklaşık 8 – 9 milyon Türk vatandaşı yurtdışına seyahat etmektedir. Türk turistlerin en fazla rağbet ettiği ülke komşularımız Gürcistan ve Bulgaristan’dır. Bunların önemli bir bölümü günü birlik giriş çıkışlardır. Bu iki ülkeyi bir başka komşumuz olan Yunanistan izlemektedir. Ardından da en fazla Türk vatandaşının yerleşik olduğu Almanya gelmektedir. Rusya ile olan ilişki bozulması 2016 yılında Rusya’ya giden Türk sayısında ciddi bir düşüş yaratmış görünüyor.

Türk turistlerin yurtdışı gezilerinde yaptıkları harcamaların toplamı ve kategorileri aşağıdaki tabloda yer alıyor (Kaynak: TÜİK.)

Harcama türü (milyon USD)
2014
2015
2016
Toplam turizm geliri
5.470
5.698
5.050
Kişisel harcamalar
4.432
4.768
4.032
     Yeme-içme
1.550
1.452
1.120
     Konaklama
1.115
1.176
1.035
     Sağlık
19
19
16
     Ulaştırma
232
277
231
     Spor, eğitim, kültür
8
20
61
     Tur hizmetleri
5
13
5
     Uluslararası ulaştırma
297
231
169
     Cep telefonu dolaşım harcamaları
102
99
99
     Diğer mal ve hizmetler
1.104
1.482
1.296
         Giyecek ve ayakkabı
166
180
206
         Hediyelik eşya
466
575
473
         Halı, kilim vb.
6
7
12
         Diğer harcamalar
465
720
605
Paket tur harcamaları (yurtdışı payı)
1.038
930
1.018

Tıpkı yabancı turistlerin Türkiye’de yaptıkları harcamalarda olduğu gibi Türk turistlerin dışarıda yaptığı harcamalarda da ağırlık (yüzde 80 dolayında) kişisel harcamalarda yoğunlaşmaktadır. Bu grubun içinde de ağırlık yeme içme ve konaklama giderlerindedir.

Turizmden Net Gelirimiz
Bu aşamada turizm gelirlerimiz ile turizm giderlerimizi yıllar itibariyle karşılaştırıp net gelirimiz hesaplayacağız.

Aşağıdaki tablo bu amaçla hazırlanmış bulunuyor.

(Bin kişi)
2006
2012
2013
2014
2015
2016
Gelen Turist
23.149
36.464
39.226
41.415
41.618
31.365
Giden Türk Turist
4.379
6.274
8.012
8.364
9.256
8.062
Gelen - Giden
18.770
30.190
31.214
33.051
32.362
23.303
Turizm Geliri (Milyon USD)
18.594
29.007
32.309
34.306
31.465
22.107
Turizm Gideri (Milyon USD)
3.271
4.593
5.254
5.471
5.698
5.050
Net Turizm Geliri (Milyon USD)
15.323
24.414
27.055
28.835
25.767
17.057

Türkiye, net turizm geliri elde eden bir ülke konumundadır. Yani gelen turistlerin burada bıraktığı dövizlerden yurtdışına giden Türk turistlerin götürdüğü dövizleri düşersek Türkiye’nin turizmden net döviz geliri elde ettiğini görürüz. Bu net gelir 2014’de 29 milyar Dolara kadar yükselmişken 2016’da 17 milyar Dolara gerilemiş bulunuyor.

2016 yılında yaşanan olumsuzluklar Türkiye’ye gelen turist sayısında Türkiye’den dışarı giden turist sayısına göre daha olumsuz etkilemiş, bu durum gelir gider dengesine de yansımış ve dolayısıyla net turizm gelirimiz düşmüştür. 2016 ile 2015 yıllarını karşılaştırırsak turizm giderlerimizin yüzde 15 düşmesine karşılık turizm gelirlerimizin yüzde 30 gerilediğini görebiliriz. Demek ki Türkiye’deki olumsuzluklar gelen turisti giden turistten daha fazla etkilemektedir.

Değerlendirmeler
Türkiye gerek doğasıyla gerekse son yıllarda sağlıktan kongre turizmine termal turizmden yatçılığa kadar her alanda sunduğu olanaklarla tam anlamıyla bir turizm ülkesidir. Son 40 yılda tesis sayısında ve kalitesinde dünyadan çok daha ileri adımlar atarak Akdeniz havzasının en modern ve kaliteli turistik tesislerine sahip ülkesi haline gelmiştir. Turizm gelirlerini de bu gelişmeler sonucunda katlayarak artırmıştır.

Bütün bu olumlu gelişmelere karşılık Türkiye, turizmde bu büyük potansiyeli kullanamamakta turist başına harcama ortalamasını 700 – 830 Dolar aralığından yukarıya taşıyamamaktadır. Bunda ‘her şey dâhil’ sisteminin büyük etkisi vardır. Türkiye bir şekilde rekabet amacıyla başlattığı bu sistemden çıkamamakta öyle olunca da ortalama harcamayı yükseltememektedir.

2016 yılı Türk turizmi açısından tam anlamıyla bir çöküşe neden olmuştur. Dış politikada yaşanan hatalar zinciri sonucunda Türkiye, turizmde en büyük müşterisi olan Rusya’yı, ardından Almanya’yı ve diğer Avrupa ülkelerini büyük ölçüde kaybetmiştir. Konu turizmle ilgili olmasa da turizmi ağır biçimde yaralamıştır. Aynı yıl yaşanan darbe girişimi de bütün bu gelişmelere ek bir darbe olmuştur.

Cari açığımızı düşürmemizde, istihdamın artırılmasında büyük katkısı olan, büyümeyi pozitif etkileyen bu sektöre gözümüz gibi bakmamız gerekiyor. Müşteriyi buradan uzaklaştıracak sorunlar yaratmaktan kaçınmamız şart. Rusya ile ardından AB ülkeleriyle yaşanan sorunların nelere mal olduğunu ne kadar büyük döviz kayıpları yarattığını hiçbir zaman unutmamamız lazım.
EtiketlerEkonomiGenel
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

93 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.