Parasal Sıkılaştırma Başlıyor mu?
Kapitalizmin bir önceki büyük
krizi olan 1929 Büyük Depresyonundan çıkış için uygulanan politika; vergilerin
düşürülmesi ve kamu harcamalarının artırılmasına dayalı Keynesyen mali
genişleme politikasıydı. Bu politika başarılı oldu ve Büyük Depresyon
atlatıldı. 2008 yılında başlayan Küresel Krizde bu kez mali genişleme değil
parasal genişleme politikası uygulandı. Dünyanın dört büyük merkez bankası adına
niceliksel genişleme (quantitative easing – QE) denilen bir parasal genişleme
politikasını peş peşe uygulamaya soktu. Fed ve İngiltere Merkez Bankası (BOE) ile
başlayan ve ardından Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Japonya Merkez Bankası (BOJ)
tarafından da uygulanan bu politikada esas konu para arzının artırılmasıydı.
Merkez bankaları bu artışı, tahvil ve benzeri kâğıtları ellerinde bulunduran
banka ve kurumlardan satın alıp karşılığında onlara para vererek yaptılar. Merkez
bankaları para arzını artırırken bir yandan da faizleri düşürerek piyasada
talep artışı yaratmaya çalıştılar. Bu politika da tıpkı Büyük Depresyondaki
mali genişleme politikası gibi başarılı oldu. Henüz kriz tamamen sona ermemiş
olsa da ABD’den başlayarak sona ermenin güçlü sinyallerini vermeye başlamış
görünüyor. Brexit olayı olmasa muhtemelen İngiltere de ABD ile aynı konumda
olacaktı.
Şimdi artık yavaş yavaş gevşek
para politikasını sıkılaştırmanın zamanı geliyor. Çünkü gelecek kaygısını
taşıyan tüketiciler bugün fazla istekli olmasalar da bir süre sonra ortadaki bu
büyük likidite bolluğunun etkisiyle harcamalarını artıracaklar. Aslında bu
eğilim ABD’den başlayarak gelişmeye başladı bile. Talep artışı önce enflasyonu
artıracak, ardından merkez bankaları faiz artırmak zorunda kalacaklar. Böylece
2008’den beri yaşanan enflasyon yaratma çabası eninde sonunda enflasyonu önleme
çabasına dönecek. Merkez Bankaları bunu öngördükleri için yavaş yavaş para
politikasını sıkılaştırma adımlarını atmaya ya da hazırlıklarını kamuoyuna
duyurmaya başladılar.
Aşağıdaki tablo 2008 yılından
bugüne kadar 4 büyük merkez bankasının para politikası uygulamalarının
aşamalarını sergilemek amacıyla hazırlandı.
Para Politikası Aşamaları
|
Fed
|
BOE
|
ECB
|
BOJ
|
1.Tahvil alarak para verme (QE)
|
√
|
√
|
√
|
√
|
2.Faiz indirimi
|
√
|
√
|
√
|
√
|
3.QE’nin sonlandırılması (tapering)
|
√
|
Henüz yok
|
İlk açıklama
|
Henüz yok
|
4.Faiz artırımı
|
√
|
İlk açıklama
|
Henüz yok
|
Henüz yok
|
5.Tahvil paralarının tahsili (bilanço küçültme)
|
İlk açıklama
|
Henüz yok
|
Henüz yok
|
Henüz yok
|
4 merkez bankası da genişleyici
para politikası uygulamasına girdi ve zaman farkları olmakla birlikte 1 ve 2.
aşamaları uyguladılar. Fed, 1 ve 2. aşamaları tamamladı ve 3 ve 4. aşamaya
geçti. Hatta 5. aşamaya geçişin sinyalini de verdi. Nasıl bir program uygulayacağını
açıkladı (bu konunun ayrıntısı için şu yazıma bakılabilir: http://www.mahfiegilmez.com/2017/06/fedin-bilancosu-nasl-kuculecek.html.)
Bu açıklamaya göre bu program kabaca 4,5 yılda 2,5 trilyon Dolarlık bir bilanço
küçülmesini, yani alınan tahvillerin parasının tahsil edilip piyasaya tekrar sürülmemesini
öngörüyor. Açıklanmayan tek şey bu programın hangi tarihte başlayacağıydı. Bu
konuda da tahminler programın bu yılın sonbaharında başlayacağı görüşünde
yoğunlaşıyor.
Diğer 3 merkez bankası içinde
Fed’i en yakından izleyecek olan BOE idi ama Brexit meselesi ortaya çıkınca BOE
bu planı ertelemek durumunda kaldı. Bununla birlikte BOE Başkanı Carney’in hafta
içinde yaptığı açıklama faiz artırımına karar vermeye yaklaştıklarını işaret
ediyor. Bir başka ifadeyle BOE, parasal genişlemenin sonlandırılmasına tahvil
alımını azaltmak yerine faiz artırımıyla başlayabilir. Yine hafta içinde bu kez
ECB Başkanı Draghi’den gelen açıklama, ECB’nin tahvil alımını açıklanan süre
sonunda bitirebileceği yönünde bir beklentiye neden oldu. Gerçi sonradan gerek
BOE, gerekse ECB yetkilileri bu konularda bir karar olmadığı, yalnızca
düşünceler olduğu yönünde açıklamalar yaparak piyasayı sakinleştirmeye çalışmış
olsalar da ortada artık para politikasının sıkılaştırılmaya başlanacağına
ilişkin belirtiler var. Şu an itibariyle para politikasını sıkılaştırmaya
başlamaktan en uzak görünen merkez bankası BOJ. Bunun da nedeni parasal
genişlemeye en geç onun başlamış olması. Japonya henüz ekonomik toparlanmada
emekleme aşamasını geçemedi. Buna karşın BOJ Başkanı Kuroda bile para arzında
yarattıkları bu büyük artışın zamanı geldiğinde yavaş yavaş geri çekileceği
mesajını vermekten çekinmiyor.
2008’de başlayan Küresel Kriz
boyunca Fed’in bilançosu 5,5, ECB’nin bilançosu 3, BOE’nin bilançosu 3,5 ve BOJ’un
bilançosu yaklaşık 4 kat arttı. Bu çok büyük bir likidite artışı demektir. Bu
büyük artışlar dünyanın her tarafında varlık fiyatlarının hızla yükselmesine
yol açtı. Önümüzdeki dönemde bu aşırı likiditenin bir bölümünü önce Fed, sonra
BOE ve ECB ve en sonda da BOJ geri çekmeye başlayacak. Dolayısıyla parasal
genişlemenin parasal sıkılaştırmaya dönüşeceği önümüzdeki yıllarda dış
finansmana ihtiyacı olan ekonomiler ciddi sıkıntılar çekecek.
Bu gidişi tersine çevirebilecek
ya da en azından başlama süresini uzatabilecek tek unsur Donald Trump.
Seçildiğinde USD Endeksi 97 idi. 2 ay sonra 104 olmuştu. Bugün 95. Trump’ın,
ABD’ye liderlik yapma konusunda sergilediği zaaflar ABD’nin toparlanmasını
geciktirebilecek en önemli unsur olarak öne çıkıyor. Yine de her şeye karşın bu
genişlemenin sonu yakın.
Parasal genişlemenin yarattığı
uygun ortamı değerlendirip gerekli önlemleri alanlar önümüzdeki dönemi daha
rahat geçirecek buna karşılık bu genişlemenin sonsuza kadar süreceğini
düşünerek kısa dönemin keyfini sürmeyi tercih edenler ciddi sıkıntı yaşayacak.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026172 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.