Suriyeli Sığınmacılar Dosyası
Suriye İç Savaşı
15 Mart 2011’de bir takım gösterilerle başlayan isyanlar, Nisan ayında ülke
çapına yayılarak BAAS Partisine bağlı askerler ve bunları destekleyen milisler
ile BAAS partisini iktidardan indirmek isteyen Suriye muhalefeti arasında bir
iç savaşa dönüştü. Zaman içinde bu iç savaş Irak ve Şam İslam Devleti (IŞİD)
ile Kürt, Türkmen, Dürzi ve Süryani grupların da katılımıyla yaygınlaştı, Rusya,
ABD, İran ve Türkiye’nin de çeşitli müdahale ve destekleriyle uluslararası bir
kimliğe büründü. O tarihten bu yana zaman zaman şiddetlenerek, zaman zaman
hafifleyerek ama hiç kesintiye uğramadan sürüyor. Geldiğimiz aşamada Beşar
Esad, ülke topraklarının yüzde 40’ını ve nüfusun da yüzde 60’ını denetimi
altında tutuyor.
Human Rights Watch 2017 Raporu; 2016 yılı Şubat ayı itibariyle İç savaşta
ölenlerin sayısının 470 bin olduğunu gösteriyor. Rapordaki verilere göre 6
milyondan fazla kişi yerinden oldu, 5 milyona yakın kişi yurtdışında sığınma
talebinde bulundu, 120 bine yakın insan hapse atıldı ya da kayboldu, binlerce
kişi hapiste işkenceyle öldürüldü.
Türkiye’nin
Yaklaşımı ve Gelinen Durum
Türkiye, 2011 yılından itibaren
Beşar Esad’ın karşısında yer aldı, ABD'nin önderliğindeki koalisyona girerek
Esad karşıtlarının oluşturduğu Özgür Suriye Ordusu'nu (ÖSO) destekledi. Türkiye’nin
Suriye meselesinde Esad karşıtlarına yönelik desteği, içinde yer aldığı koalisyonun
desteğinin ötesine geçen bir yaklaşımı, adeta kraldan çok kralcı bir tavrı
yansıtmaktadır. Türkiye bu yaklaşımın
içine girerken; Suriye'nin mevcut yönetimiyle Rusya ve İran’ın ilişkilerini
fark edemediği, Batı koalisyonunun Esad sonrasında Kürdistan ve Sünni kuşak
konusunda nasıl bir yapılanmayı planladığını tam olarak anlayamadığı için çok
ciddi dış politika hataları yaptı. Nitekim bu politika hataları daha sonra
hükümet sözcüsü Numan Kurtulmuş tarafından da itiraf edildi.
Bugünkü görünüm, ÖSO’nun etkili
olmadığı, türeyen radikal grupların terör yarattığı, IŞİD’in Suriye’nin 1/3'ünü
elinde tuttuğu bir görünümdür. Üstelik PKK'nın Suriye ayağı olan YPG kuzeyin
denetimini ele geçirdi ve ABD'nin müttefiki oldu.
Türkiye, Suriye’deki iç
savaş nedeniyle 2011 yılının Nisan ayından başlayarak Suriyeli sığınmacılara ‘açık
kapı politikası’ uygulamaya başladı. Başlarda Türkiye en fazla 100 bin Suriyeli
göçmeni kabul etmeyi planlamıştı ama bu sayı bugün bunun 30 katına ulaşmış
bulunuyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Konseyi (UNHCR)
verilerine göre 27 Nisan 2017 itibariyle Türkiye’deki Suriyeli sığınmacı sayısı
2.992.567’dir. Bu sayının yaklaşık olarak yüzde 9’u sığınmacı kamplarında geri
kalanı kampların dışında yerleşik durumdadır. Bu nüfusun yüzde 53,2’si erkek,
yüzde 46,8’i kadındır. Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin dünyada en yüksek göçmen
kabul etmiş ülke konumunda olduğunu belirtiyor.
Suriyeli göçmenler,
başlangıçta sınırın Türkiye tarafında kurulan çadır kentlerde yerleşmişlerken
zaman geçtikçe sınır illeri dışında İstanbul başta olmak üzere diğer illere
yerleşmeye başladılar. Bugün gelinen aşamada Suriyeli göçmen bulunmayan il
kalmamış bulunuyor.
Suriyeli
Sığınmacıların Sorunları
Suriyeli sığınmacıların Türkiye’de (muhtemelen diğer ülkelerde de)
karşılaştıkları başlıca sorunları şöyle sıralamak mümkündür: (1) Suriyeli
sığınmacıların yarıdan fazlası çocuklardır. Çocuk yaşta evlilikler, çocukların eğitime
erişimlerinde yaşanan sıkıntılar, çocuk işçiliği ve çalıştırılan çocukların okula
gidememesi, ailesinden ayrı düşmüş çocukların korumasız kalması bu konuda
karşılaşılan başlıca sorunları oluşturuyor. İstatistiklere bakıldığında,
kamplarda yaşayan çocukların çoğunluğunun eğitim gördüğünü, kamp dışında
yaşayan çocukların ise çok azının eğitim gördüğünü söylemek mümkündür. (2) Sağlık imkânlarına
ulaşım bir başka sorundur. Dil sorununun da etkisiyle Suriyelilerin çoğu sadece
acil durumlarda sağlık hizmetlerine erişebilmektedir. (3) Kadınların karşılaştığı
şiddet sorunlarının erken tespiti sıkıntısı, tespit edilenlerin doğru merkezlere
yönlendirilmesi ve yönlendirilenlerin ise korunmaları konularında ciddi
sıkıntılar söz konusudur. (4) Özellikle kamplar dışında yaşayan Suriyeli
sığınmacıların Türkçe kurslarına gidememeleri, bu insanların topluma uyumlarını
geciktirerek aidiyet duygularının gelişmesini önlemektedir. (5) Suriyeli sığınmacıların
iş piyasasına ve sosyal yardım ve hizmetlere erişiminde de sıkıntı vardır.
Suriyeli
Sığınmacıların Türkiye Açısından Yarattığı Sorunlar
Suriyeli sığınmacılar konusunda yapılan çeşitli anketler, gözlemler ve
hazırlanan raporlarda sığınmacıların Türkiye açısından yarattıkları ve neden
oldukları başlıca sorunlar özetle şöyle sıralanıyor: (1) Ülkeye girenler
ve çıkanların kimlikleri konusunda iç güvenliği zaafa uğratacak sorunlar
vardır. Sınırlar adeta terör örgütlerinin ve diğer illegal yapıların alanları
haline gelmiş durumdadır. (2) Bazı illerin nüfusunda yaşanan aşırı nüfus patlaması
beraberinde o ilin sosyal dokusuna zarar vermeye başlamış görünüyor. Örneğin
Kilis’te yaşayan ülke vatandaşları azınlık durumuna düşmüş durumdadır. Bunun
sonucu olarak da ilin yaşam şekli, gelenek ve diğer değerleri yavaş yavaş değişmeye
başlamış bulunuyor. (3) Suriyeli sığınmacıların birçoğu pasaportsuz olduğu
için, ülke içinde Türk vatandaşlarına karşı işlemiş oldukları suçlardan dolayı
haklarında etkin bir soruşturma yürütülemiyor ve dolayısıyla Türk vatandaşları
mağdur oluyor. (4) Kamp dışında yaşayanlardan bir bölüm kadın ve çocuk
sokaklarda dilencilik yapmaya yöneliyor. (5) Geliri olmayan birçok Suriyeli
genç kız para karşılığında ikinci, üçüncü hatta dördüncü eş olarak evlendiriliyor,
birçoğu da fuhuş bataklığına sürükleniyor. (6) Sigortasız ve düşük ücretle
hatta kayıt dışı çalışmaya razı olan Suriyeli sığınmacılar birçok kentte Türk
vatandaşlarının işlerini ellerinden alıyor. (7) Sınır illerinde kaçakçılığın
boyutu artıyor. Suriyeli sığınmacılar, kaçakçılık yapan Türklerle işbirliği
yaparak işin boyutunun büyümesine ve dallanıp budaklanmasına yol açıyor. (8) İş
bulamayan, gelir elde edemeyen sığınmacılar, her türlü suç ve şiddet ortamının
içine giriyorlar. Eğitim almamış, düşük gelir düzeyine sahip, dışlanmışlık duygusu
içinde yaşayan gençlerin ileriki dönemde pek çok suçun kaynağını oluşturacağını
söylemek kehanet sayılmamalı.
Suriyeli Sığınmacılar İçin Türkiye’nin Yaptığı Harcama
ve Alınan Sonuçlar
UNHCR’nin 2016 – 2017 Yılları 3RP
– Bölgesel Göçmenler ve Esneklik Planında belirtildiğine göre Türkiye, 2011
yılı Nisan ayından 2017 yılı Şubat ayına kadar geçen yaklaşık 6 yıllık sürede
Suriyeli sığınmacılara 25 milyar dolar harcamış bulunuyor. 2016 yılında
uluslararası kuruluşların Türkiye’ye yaptığı yardım 435 milyon Dolar dolayında
görünüyor.
Türkiye, eğitim, sağlık başta
olmak üzere birçok alanda gereken önlemleri almaya çalışıyor. Bunlara bir örnek
olarak eğitim alanında yapılanları aşağıdaki tabloda sunuyorum:
Eğitim Alanında Yapılanlar
|
Hedef
|
Gerçekleşme Oranı (%)
|
491.896 çocuk okula kaydedildi
|
400.000
|
123
|
5.338 çocuk resmi olmayan eğitim programlarına
katıldı
|
50.000
|
11
|
8.818 çocuk okula araçla ücretsiz taşındı
|
10.000
|
88
|
220.038 çocuğa eğitim malzemesi verildi
|
400.000
|
55
|
373 okula öğrenim malzemesi sağlandı
|
175
|
213
|
19.776 Suriyeli gönüllü ve Türk öğretmen eğitildi
|
11.000
|
180
|
2.700 Suriyeli kadın ve erkek lisan öğrenim
programına katıldı
|
402.000
|
1
|
814 öğrenci yükseköğrenim bursu kazandı
|
250
|
326
|
415 kişi mesleki eğitim kursuna katıldı
|
6.500
|
6
|
Sığınmacıları misafir eden 218 okul yenilendi,
onarıldı
|
180
|
121
|
Benzer tabloları sağlık ve diğer
alanlar için de yapmak mümkün. Tablodan görüleceği gibi bazı alanlarda hedefler
aşılmış, bazı alanlarda ise hedeflerin gerisinde kalınmış görünüyor. En vahim
konu lisan öğrenim kurslarına katılma sayısının düşüklüğüdür. 402 bin sığınmacıya
lisan eğitimi verilmesi hedeflendiği halde sadece 2.700 kişi bu kurslara
katılmış bulunuyor. Oysa bu insanların bu toplumla anlaşabilmeleri için lisan
öğrenmeleri gerekiyor.
Avrupa ile Türkiye’nin Suriyeli Sığınmacılar
Konusundaki Anlaşması ve Gelinen Nokta
Türkiye, Suriye’den gelen ve
devam eden sığınmacı dalgası konusunda sıkıntıya düşünce sınır kapılarını
açarak bu göçmenlerin bir bölümünün Avrupa ülkelerine gitmesini sağladı. 2015
yılında Türkiye üzerinden Yunanistan’a 856.723, 2016 yılında 132.177 (6 Mart
2016 itibariyle) göçmen gitti. Bu göçmenler, Avrupa ülkelerinden sığınma
talebinde bulunuyorlardı. Bunun üzerine Avrupa, Türkiye ile bu sorunun çözümü
için karşılıklı görüşmelere başladı. 18 Mart 2016 tarihinde Avrupa Birliği (AB)
ile Türkiye arasında varılan anlaşmaya göre Yunanistan tarafından sığınma
isteği reddedilen göçmenler Türkiye tarafından geri alınacaktı. Bunun
karşılığında AB, Türkiye’ye 3 milyar Euro tutarında mali destek sağlayacak ve
AB ile Türkiye arasındaki tam üyelik müzakereleri hızlandırılacaktı. Ayrıca
Türkiye, mültecilerle ilgili projeleri uygulamaya koydukça mali destek miktarı
da artırılacaktı.
Türkiye’nin bu konulara ek olarak
istekleri de bir takım koşulların yerine getirilmesine bağlı olarak kabul
edilmişti. (1) Vize serbestisi: Buna göre Haziran 2016'ya kadar Türk
vatandaşlarına Schengen Bölgesi'nde vize serbestisi talebi için yerine
getirilmesi gereken koşullar konuldu. Bu koşulları yerine getirdiği takdirde
Türk vatandaşları AB’de vizesiz seyahat edebilecektir. (2) AB üyelik
süreci: Türkiye ile müzakerelerin hızlandırılması için en kısa sürede yeni
müzakere başlıklarının açılması öngörüldü.
Gelinen noktada anlaşmada yer
alan vize serbestisi, Türkiye’nin öngörülen koşulların tamamını yerine
getirmediği gerekçesiyle, yürürlüğe girmediği gibi AB ile müzakerelerde de
herhangi bir hızlandırma ortaya çıkmamış durumdadır. Öte yandan AB, söz verdiği
3 milyar Euroluk desteğin şimdiye kadar tamamını da ödememiş bulunuyor.
Değerlendirme
Türkiye, tarihi bir dış politika
hatası yaparak girdiği Ortadoğu macerasından elinde 3 milyon Suriyeli
sığınmacı, an itibariyle 25 milyar dolarlık bir mali yük, toplumsal, kültürel,
psikolojik, ekonomik yüzlerce sorun, yerine getirilmemiş bir takım Avrupa
vaatleriyle orta yerde kalmış durumdadır.
Yaşamının yarısı savaş
meydanlarında geçmiş olan Atatürk’ün “Yurtta Sulh Cihanda Sulh” ilkesini esas
alıp daha en başta bu savaşı barışa dönüştürmek için çaba harcasaydık hem para
kaybetmemiş, hem bu kadar sığınmacı almamış, hem de dünyada itibar kazanmış
olurduk.
Durum tespitini yaptık, sıra
öneri yapmaya geldi. Ama ne yazık ki bu konuda bu aşamadan sonra yapılabilecek
öneri yok. Belki tek öneri bu gibi hatalara bir daha düşmemek için Nutuk’u bir
daha okumak olabilir.
Kaynaklar:
Human Rights Watch, World Report 20117,
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Konseyi, Syria
Regional Refugees Response, April, 2017
Avrupa Komisyonu, Turkey Refugee Crisis, Echo
Factsheet, April, 2017
ORSAM ve TESEV Ortak Raporu: Suriyeli
Sığınmacıları Türkiye’ye Etkileri (Hazırlayanlar: Oytun Orhan ve Sabiha
Senyücel Gündoğar)
Türkiye Barolar Birliği İnsan Hakları Merkezi’nin
Sığınmacılar ve Mülteciler Raporu (Hazırlayanlar: Uğur Altun, Özge Görel)
Dr. Murat Fatih, Suriyeli Mültecilerin
Türkiye’deki durumu Karşılaştıkları Temel Sorunlar ve çözüm yolları
AB – Türkiye Geri Kabul Anlaşması metni
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202689 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.