Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Eğitim Dosyası

Çocuklarımızın Dünyadaki Yeri
Aşağıda üç grafik sunuyorum. Bu grafikler 2015 yılında 72 ülkede 15 yaş grubundaki çocuklar üzerinde yapılan PISA testlerinin sonuçlarını gösteriyor. Griler uygulamaya katılmayan ülkeler, kırmızılar ortalamanın altındakiler, yeşiller ortalamanın üzerindekiler diğerleri de ortalama düzeydeki ülkeler.

Fen bilimleri alanında durumumuz:


Fen bilimleri alanında yapılan test sonuçlarına göre Türk çocukları ortalamanın altında bulunuyor. Bizimle birlikte ortalamanın altındakiler Güney Amerika ülkeleri ve Afrika ülkeleri.

Matematik alanında durumumuz:


Matematik alanındaki test sonuçlarına göre bizim çocuklar yine ortalamanın altında yer alıyor. Aşağı yukarı aynı ekip aynı durumda bu kez Kuzey Amerika’dan da buraya yaklaşanlar olmuş.

Okuduğunu anlama alanında durumumuz:


Okuduğunu anlama alanındaki testte de sonuçlar benzer biçimde çıkmış. Bizimkiler yine ortalamanın altında. Yani bizim çocuklar kendi dilinde okuduğunu anlamak konusunda ortalama düzeyi tutturamıyorlar.

2015 yılı sonuçlarının OECD ortalamasıyla ve en başarılı ve en başarısız üç ülkenin puanlarıyla karşılaştırmalı görünümü şöyledir:


Fen Bilimleri
OECD Ortalaması
465
Singapur
556
Japonya
538
Estonya
534
Türkiye
425
Kosova
338
Cezayir
376
Dominik Cumhuriyeti
332

Matematik
OECD Ortalaması
461
Singapur
535
Hong Kong (Çin)
527
Kanada
527
Türkiye
420
Cezayir
350
Kosova
347
Lübnan
347

Okuduğunu Anlama
OECD Ortalaması
460
Singapur
564
Hong Kong (Çin)
548
Makao (Çin)
544
Türkiye
428
Kosova
362
Cezayir
360
Dominik Cumhuriyeti
328

Uzakdoğu ülkelerinin ilk sıralarda yer alması şaşırtıcı değildir. Son yıllarda neredeyse bütün önemli buluşların Uzakdoğu ülkelerinden çıkmasının nedeni eğitimdeki bu başarıyla yakından ilgili olsa gerek. Demek ki bu ülkelerin eğitimde neler yapıp da bu düzeye geldiğini incelemekte yarar var.

Bölgelere ve Okul Tiplerine Göre Durum
Türkiye’de en başarılı ve en başarısız bölgelerin hangileri olduğunu da aşağıdaki tabloda gösteriyorum.


Fen Bilimleri
OECD Ortalaması
465
Türkiye Ortalaması
425
En Başarılı 3 Bölge

Batı Marmara
448
Ege
443
Doğu Marmara
438
En Başarısız 3 Bölge

Doğu Karadeniz
413
Güneydoğu Anadolu
387
Ortadoğu Anadolu
382

Matematik
OECD Ortalaması
461
Türkiye
420
En Başarılı 3 Bölge

Ege
442
Doğu Marmara
433
Batı Anadolu
432
En Başarısız 3 Bölge

Doğu Karadeniz
399
Güneydoğu Anadolu
385
Ortadoğu Anadolu
370

Okuduğunu Anlama
OECD Ortalaması
460
Türkiye
428
En Başarılı 3 Bölge

Batı Marmara
458
Ege
446
İstanbul
443
En Başarısız 3 Bölge

Doğu Karadeniz
404
Güneydoğu Anadolu
390
Ortadoğu Anadolu
384

Buna göre başarı, batı bölgelerinde artmakta, doğuya gittikçe düşmektedir. Bunun nedenleri arasında yalnızca eğitim kalitesinin değil güvenlik sorununun da önemli etkisi olduğunu düşünüyorum.

Okul türlerine göre başarıyı da (matematik alanında) aşağıdaki tabloda sunuyorum:

2015 Yılı Sonuçları
Matematik Puanı Ortalaması
OECD Endeksi
OECD Ortalaması
461
100
Fen Liseleri
537
116
Sosyal Bilimler Liseleri
504
109
Anadolu Liseleri
454
98
Anadolu İmam Hatip Liseleri
398
86
Mesleki ve Teknik Anadolu Liseleri
391
85
Çok Programlı Anadolu Liseleri
379
82
Güzel Sanatlar Liseleri
373
81

Buna göre en başarılı okullar olan Fen Liseleri ile Sosyal Bilimler Liseleri OECD ortalamasının üzerinde puan almakta, Anadolu Liseleri de bu ortalamaya yaklaşmaktadır. Ötekiler ise ortalamanın oldukça altında kalmaktadır.

Bizim Çocukların Çalışması Başarı Getirmiyor
Aşağıdaki tablo öğrencilerin haftalık ders çalışma saatlerini ve bu saatlerle fen bilimi alanındaki testte gösterdikleri başarıyı ilişkilendirmektedir.

Ülke
Okuldaki ders saati
Okul dışı çalışma saati
Toplam çalışma saati
Toplam öğrenme zamanının her saati için fen puanı
OECD Ort.
26,9
17,1
44,0
11,2
Finlandiya
24,2
11,9
36,1
14,6
Almanya
25,5
11,0
36,5
13,9
Türkiye
25,9
24,5
50,4
8,5
Tunus
30,1
25,6
55,7
6,9

Tablo; Türkiye ve Tunus’ta öğrencilerin Finlandiya ve Almanya’ya göre ders çalışmaya neredeyse iki kat fazla zaman ayırdıkları halde çok daha düşük puanlar aldıklarını ortaya koyuyor.

Buradan kabaca iki sonuç çıkar: (1) Bizim çocuklar verimli çalışmayı bilmiyor. (2) Çalıştıkları şeyler doğru şeyler değil.

Öğretmenlerin Durumu
Acaba öğretmenlerimiz yeterli mi? Bu da son derecede önemli bir soru. Çünkü eğer öğretmenler yetersizse ve gerekli eğitimi veremiyorlarsa o zaman bütün yük öğrencilerin kendi kendilerine öğrenmelerine kalıyor demektir. Aşağıdaki tablo bu araştırmanın yapıldığı tarihten önceki 3 ay içinde öğretmenlerin gelişimine yönelik durumlarını ölçmek için sorulmuş sorunun yanıtını gösteriyor. Soru şudur: Son 3 ay içinde mesleki gelişim programına katıldınız mı? Katıldım diyen öğretmenlerin oranı şöyledir:


Tüm öğretmenler
Fen Öğretmenleri
OECD Ortalaması
50,9
51,5
Türkiye
24,0
20,0

Tabloya göre OECD üyesi ülkelerin öğretmenlerinin yarısından fazlası kendilerini geliştirmek için bir programa katılırken, bizim öğretmenlerimizin ancak beşte biri böyle bir programa katılmaktadır. Bu fark, bizim öğretmenlerimizi iyi yetiştiremediğimizi göstermektedir. Demek ki yalnızca öğrencilerimizi değil öğretmenlerimizi yetiştirmek için de daha fazla çaba harcamamız gerekiyor.

Değerlendirmeler ve Öneriler
PISA Araştırmasının gösterdiği bazı gerçekler var. Mesela bizim çocuklarımız başka ülkelerin çocuklarından daha fazla ders çalışıyorlar. Buna karşılık başarıları onlardan çok geride kalıyor. Bunun bir nedeni bir sonraki aşamadaki sınavı esas alıp ona göre çalışmaları olabilir. Yani öğrenmek, analizde kullanmak amaçlı çalışmak yerine sadece ezberliyorlar. Öyle olunca akıl yürütmeye dayalı soruları çözemiyorlar.

En başarılı çocuklar hoşgörü ve özgürlüğün en yaygın olduğu Ege ve Marmara’dan ve Fen Liseleri, Sosyal Bilimler Liseleri ve Anadolu Fen Liselerinden çıkıyor. Demek ki model olarak bu bölgeleri ve bu okulları esas alıp sistemi ona göre biçimlendirmemiz gerekiyor.

Eğitim sistemimizde öğrenme eksikliği kadar öğretememe sorunu olduğu anlaşılıyor. Öğretmenlerimizi yetiştirmek için gereken çabayı göstermediğimiz çok basit bir karşılaştırmayla ortaya çıkıyor.

Bu gerçekler karşısında biz ne yapıyoruz? Fen liselerini arttıracak yerde imam hatip liselerini arttırıyoruz, okullara analitik gözlemleme yeteneğini geliştirecek laboratuarlar kuracak yerde mescit açıyoruz, öğretmenlerimizi gelişim programlarına gönderecek yerde siyasal toplantılara yolluyoruz.

Böyle devam edersek buluş yapan kuşaklar yetiştiremeyiz. Buluş yapan kuşaklar yetiştiremezsek buluş yapanların taşeronu olmaya devam ederiz. Öyle olunca da orta gelir tuzağından çıkamayız.  
EtiketlerGenelSiyaset
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Genel konusunda

Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 2020

221 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.