Piyasa Tutarsızlıkları Nereden Kaynaklanıyor?
Piyasada İlişkilerin Normal
Durumu
Risk düşerse yerel para değer
kazanır (kurlar düşer) ve enflasyon düşer. Bu sözü bir finansal piyasa yasası
gibi almasak da genel eğilim olarak alabiliriz herhalde. Ne var ki her eğilimin
istisnası olduğu gibi bunun da istisnaları var.
Faizler artarsa enflasyon
düşer. Genel olarak enflasyonun yükseldiği yerlerde ekonomi otoriteleri
enflasyonla mücadele için faizleri artırırlar. Doğal olarak bu ilişki faizlerle
talep enflasyonu arasında vardır. Artan talebi kesip tasarrufa yöneltebilmenin
yolu faizi artırmaktan geçer. Eğer enflasyon maliyet enflasyonuysa ve mesela
kur kaynaklıysa o zaman faizleri yükseltmek bir dereceye kadar etkili olabilir.
Faiz ile borsa ters yönde
hareket eder. Normal koşullarda tahvil ve mevduat faizleri borsanın rakibidir.
Dolayısıyla faizler yükselirse borsa düşer. Ne var ki bunun da istisnaları var.
Eğer borsadaki hisse senetlerinin değerleri, yabancı para cinsinden geçmiş
değerlere göre düşük kalmışsa o zaman bu ters görünen durum ortaya çıkabilir.
Kurların yükselmesi hisse senetlerinin yabancı para cinsinden daha da
ucuzlamasına ve talebin artmasına yol açabilir. Bir de bu tür analizleri kısa
vadeli gözlemlerle karıştırmamak gerekir.
CDS Primi Düşüyor Ama Kurlar Düşmüyor
Aşağıdaki grafik; sepet kur
(½ USD / TL + ½ Euro /TL) (lacivert) ile Türkiye’nin risk
primini gösteren CDS primi (kırmızı) arasında 2016 yılı başından bu yana ortaya
çıkan aylık ilişkiyi gösteriyor.
Grafikten izlenebileceği gibi
Türkiye’nin risk primi özellikle 2017 başından bu yana düzenli olarak düşüyor.
Kırmızı renkli kırıklı eğilim çizgisi bunu net olarak gösteriyor. Buna karşılık
sepet kur düşmüyor. Mavi renkli kırıklı eğilim çizgisi bunu açıkça gösteriyor. 2017
yılında CDS primindeki düşüş son derecede çarpıcı olmasına karşılık sepet kur
buna olumlu yanıt vermemiş görünüyor. Söylenebilecek en olumlu şey sabitleşme
eğilimine girmiş görünmesi. Burada açık bir tutarsızlık var. Bunun bir tek
açıklaması olabilir: Fed’in faiz artırması ve bilanço küçültmesi zamana
yayıldıkça gelişme yolundaki ekonomilere likidite akışı sürüyor, Türkiye de
bundan nemalanıyor ve bunun sonucu olarak CDS primi düşüyor. Bununla birlikte
ekonomide yaşanan tutarsızlıklar bu likiditenin ucuzlamasına engel oluyor.
Ekonomide tutarsızlıklar uzun
süre devam edemeyeceğine göre önümüzdeki dönemde ya sepet kur düşecek ya da CDS
primi yükselecek.
Faizler Yükseliyor Ama Enflasyon (Beklendiği Kadar) Düşmüyor
Aşağıdaki grafik; gösterge faiz (mavi)
ile TÜFE cinsinden enflasyon (siyah) arasında 2016 yılı başından bu yana ortaya
çıkan günlük ilişkiyi gösteriyor.
2016 yılı boyunca enflasyonda
düşüş yaşandı. Bunda kurların yılın son ayına gelinceye kadar fazla oynaklık
göstermeden belirli bir düzeyde kalması etkili oldu. Bu görünümden cesaretlenen
Merkez Bankası faizleri düşürdü. Yılın sonuna doğru Dolar kurunun yukarıya
hareketlenmesine ek olarak Türkiye’de ortaya çıkan referandum gerginliğiyle
kurlar yükselmeye ve enflasyonu da yukarıya çekmeye başladı (kurlarla ilgili
gelişme önceki grafikten izlenebilir.) Bu gelişmeler sonucunda enflasyon
yükselişe geçti. Merkez Bankası, düşürdüğü faizi bu kez artırmaya başladı. Geç
likidite penceresinin yüksek faiz oranını politika faizi gibi kullanan Merkez
Bankası, bu uygulama sonucunda bir süre sonra enflasyonda düşüş sağlamayı
başardı. Bu düşüşte baz etkisi de önemli rol oynuyor.
Faiz yükseldiği halde enflasyon
düşmedi iddiası için söylenebilecek iki şey var: (1) Faizin artırılmasının
etkisi hemen ortaya çıkmıyor. Bunun piyasayı etkilemesi zaman alıyor (müdahale
ile sonuç arasında ortaya çıkan gecikme etkisi.) (2) Faizin yeterince artırılıp
artırılmadığına bakmak gerekiyor. Gösterge faiz bugün yüzde 11,5 dolayında
bulunuyor. Manşet enflasyon ise 5 aydır yüzde 11 dolayında seyretti. Dolayısıyla
enflasyonun çift haneye geldiği dönemde Merkez Bankası’nın faizi biraz daha
yukarı çekmesi gerekiyordu. Bunu bugün söylemek kuşkusuz dün söylemekten daha
kolay görünüyor.
Kierkeegard’ın dediği gibi “yaşam
geriye doğru bakarak anlaşılabilir, ancak ileriye doğru bakarak yaşanmalıdır.”
Faiz Yüksek Olduğu Halde Borsa Yükseliyor
Aşağıdaki grafik; gösterge faiz
(mavi) ile BIST 100 endeksi (yeşil) arasında 2016 yılı başından bu yana ortaya
çıkan günlük ilişkiyi gösteriyor.
Grafik, özellikle de kırıklı
eğilim çizgileri, ilk bakışta bize gösterge faizde artış söz konusu iken BIST
100 endeksinde daha hızlı bir atış olduğunu gösteriyor. Yani bu durumda iki
rakip yatırım aracı adeta rakip değil birbirini destekliyor gibi bir durum
ortaya çıkıyor. Grafiğe biraz daha dikkatli bakarsak BIST 100 endeksindeki
artışın asıl olarak 2017 yılında ortaya çıktığını görebiliriz. Ki o dönemde
yine grafiğin bize gösterdiği gerçek, faiz artışının durmuş olduğudur. Yani
gösterge faizin belirli bir noktadan öteye artmadığı bir dönemde BIST 100
endeksi artmaya başlamıştır. Yine grafiğe dikkatle bakılırsa faizin düştüğü
dönemlerde BIST 100 endeksinde yükseliş ortaya çıktığı görülebiliyor.
Dolayısıyla ikili arasında bir tutarsızlık görünmüyor.
“Faiz de borsa da yükseliyor,
burada bir tutarsızlık yok mu?” diye soranlar genellikle bu tür uzun dönemli
bir analiz yapmak yerine kısa dönemli gözlemlerin etkisinde kalıyor.
Tutarsızlıkların Psikolojik Nedeni
“Bilinen durum en iyi durumdur.”
Bu doğru bir tanımlama değil. Bazen iyi olabilir, bazen kötü olabilir. Eğer
bilinen durum en iyi durum olsaydı kimse onu değiştirmeye uğraşmaz, herkes
olduğu yerde dururdu. Bu tanımlama yalnızca piyasalar için zaman zaman doğru
sayılabilecek bir tanımlamadır. Piyasa, belirli varsayımlara dayanarak yaptığı
yatırımları etkileyecek değişiklikleri sevmez. O nedenle seçim ortamını,
kararsızlıkları, zaman geçişlerini sevmez. Beğenmediği bir yönetim bile başta
olsa mevcut durumun devamını ister, çünkü yatırımını, tavrını bildiği mevcut duruma
göre almıştır. Pek çok piyasa uzmanı, iktidar partisini siyasal ve sosyal
açıdan hiç desteklemediği halde iktidarın devam etmesini destekler, çünkü
değişimin kendisine kazanç mı kayıp mı getireceğini bilemez. Bu yaklaşım,
özellikle yalnızca kısa dönemde para kazanmaya odaklanmış yabancı yatırımcının
piyasa üzerindeki etkisini çok artırır. Yabancı yatırımcının algısı değiştiği
anda piyasa alt üst olmaya yönelebilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026125 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.