Lucas Eleştirisi (Kritiği)
Yeni bir ekonomi politikası
uygulamaya sokulduğunda, iktisatçılar ve analistler, bu politikanın etkilerini
geçerli ekonomik yapının devam edeceği varsayımına dayanarak ölçmeye
çalışırlar. Oysa bu yeni ekonomi politikası, ekonomik aktörlerin bekleyişlerini
etkilemek suretiyle mevcut yapıda değişikliğe yol açabilir. Bu durumda eski
yapıya dayalı tahminler tutmaz. Yeni politikanın sonuçlarını doğru tahmin
edebilmek için bu politikanın karar alıcıları ne yönde etkileyeceğini göz önüne
almak gerekir. Bu eleştiriye Lucas Eleştirisi adı veriliyor.
Robert Lucas, 1995 yılında Nobel
Ekonomi Ödülünü kazanmış, rasyonel bekleyişler teorisinin kurucuları arasında
yer alan bir iktisatçı. Lucas’ın bu eleştirisi rasyonel bekleyişler teorisinin
belkemiğini oluşturan yaklaşımların başında gelir.
1976’da yayınlanan makalesinde[i] ekonomi politikasında
değişiklikler ortaya çıktığı bir dönemde geçmiş verilere dayanılarak ekonomik
göstergelerin tahmin edilmesi ve bu tahminler üzerine oluşturulacak bir ekonomi
politikası bizi beklemediğimiz sonuçlara götürebilir.
Lucas’ın makalesinin yer aldığı
kitabın adından da (The Phillips Curve and Labour Markets) anlaşılacağı üzere
eleştirinin örnek olarak aldığı mesele işsizlikle enflasyon arasında negatif
bir ilişki olduğunu ortaya koyan Phillips Eğrisi analizidir.[ii] Lucas Eleştisinin ele
alış şekline göre belirli bir dönemde o dönemin koşullarının yaratmış
olabileceği bir paradigma sonucunda ortaya çıkmış olan bu negatif ilişki her
zaman bu şekilde çıkmayabilir. Dolayısıyla bu ilişkiye bakarak örneğin
enflasyonu düşürecek bir ekonomi politikası uygulamaktan vaz geçmek yanlış
olabilir. Aslında Phillips Eğrisi analizi 20’nci yüzyılın belirli bir döneminde
politika yapıcıların ellerini kollarını bağlamış olan bir yaklaşımdır.
Enflasyonla mücadele etse işsizlik artacak, işsizliği düşürmeye çalışsa
enflasyon yükselecek. Bu ikilem, politika yapıcıları uzun zaman kararsız
bırakmıştır.
Lucas Eleştirisi’nin kullandığı
örneklerin en önemlisi Fed’in sahip olduğu altınların saklandığı Fort Knox
binası için geliştirilmiş örnektir. Fort Knox binası şimdiye kadar hiç soyulmadığı
gibi böyle bir girişimde de bulunulmamıştır. Uzun yılların ortaya koyduğu
istatistik verilere bakarak burada hiç soygun olmadığı, dolayısıyla buranın
korunması için yapılan harcamalardan tasarruf etmek üzere muhafızları tümüyle
işten çıkarmak ya da sayısını düşürmek şeklinde bir düşünce doğabilir. Ne var
ki böyle bir işe girişilirse o zaman burasının soyulması yönünde girişimler
başlayabilir. Çünkü Fort Knox’un soyulmamasının muhtemel nedeni buranın çok
sıkı ve üst düzey bir koruma sistemine sahip olması ve çok sayıda muhafız
tarafından korunuyor olmasıdır. Eldeki uzun geçmişe dayalı veriler bize Fort Knox’un hiç soyulmadığını söylüyor ama eğer paradigma değişir de buraya tahsis
edilen korumalar kaldırılırsa o zaman işler değişebilir ve burası da
soyulabilir.
Ekonomi bilimi, farklı bir bilim
dalıdır. Koşullar değişir, zaman değişir, algılar değişir, paradigma değişir
ekonominin teorileri, hipotezleri, yaklaşımları da değişir. Ne var ki değişen
paradigmaya uygun yeni teorilerin, hipotezlerin ve yaklaşımların ortaya çıkması
paradigma değişiminden daha yavaş olur. O nedenle paradigma değişimiyle bu
değişime uygun yeni bir teorinin ortaya konulması arasında bir zaman gecikmesi
oluşabilir. Bu boşluk sırasında çok sayıda insan ekonomi teorilerinin yetersiz
kaldığı iddiasını ortaya atar. Bu iddia, teorileri değişmez kurallar gibi
algılama yanılgısından kaynaklanır. Oysa bilimin temeli ve inançtan en büyük
farkı teorilerinin sürekli değişmesi, yenilenmesi ve gelişmesidir.
Bir toplantı sırasında izleyicilerden
birisi söz alıp biraz da alaylı bir ifadeyle Keynes’e sormuş: “Gerçekler
görüşlerinize uymadığı zaman ne yaparsınız?” Keynes yanıtlamış: “Görüşlerimi değiştiririm
siz ne yaparsınız?”
[i] Lucas, Robert (1976). "Econometric
Policy Evaluation: A Critique".In Brunner K. - Meltzer, A. The
Phillips Curve and Labor Markets. Carnegie-Rochester Conference Series on
Public Policy. 1. New York: American Elsevier. pp. 19–46.
[ii]
Phillips Eğrisi analizi için bkz.: http://www.mahfiegilmez.com/2016/08/turkiye-icin-phillips-egrisi.html
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202674 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.