Faizi Niçin Düşüremiyoruz?
Hipotez
“Bir ekonomi dış finansmana
bağımlı durumdaysa, faizini kendi koşullarına göre belirleme şansı; enflasyonun
çok düşük olmasına, risklerinin düşük olmasına, yatırımcı için istikrarlı bir görünüm
sergilemesine bağlıdır.”
Ortaya koyduğumuz bu hipotezin
doğru olup olmadığını görebilmek için Türkiye ekonomisini analiz masasına
yatıralım. Bunu yaparken hipotezimizdeki koşulları tek tek ele alıp
irdeleyeceğiz.
Hipotezin İrdelenmesi
İlk bakacağımız şey Türkiye
ekonomisinin dış finansmana bağımlı olup olmadığı meselesi olacaktır. Bunu
anlayabilmek için Merkez Bankası’nın sitesinde yer alan kısa vadeli borç
istatistiklerine bakmamız gerekiyor. Aşağıdaki tablo bu istatistikler arasında
yer alan 6 numaralı tablodur[i]
Tabloya göre 2017 Mayıs ayından
itibaren önümüzdeki bir yıllık sürede vadesi gelecek olan döviz borcu, DTH mevduatı
gibi döviz yükümlülüklerinin toplam tutarı 166,6 milyar dolardır. Bu bir yıllık sürede kabaca 35 milyar dolar da cari açık vereceğimizi düşünürsek Türkiye
ekonomisinin önümüzdeki bir yıl içinde 200 milyar dolar (GSYH’sının yüzde 25'i) dolayında bir
döviz yükümlülüğünü yenilemek veya çevirmek durumunda olduğunu görebiliriz. Bu kadar kısa sürede
böyle bir döviz baskısı altında bulunmak bize Türkiye ekonomisinin dış
finansmana bağımlı olduğunu açık bir şekilde gösteriyor.
İkinci olarak bakmamız gereken
nokta enflasyonun durumudur. Türkiye, dünyada enflasyonu en yüksek ekonomiler
arasında yer alıyor. Aşağıdaki grafik kırılgan beşli olarak gruplandırılan
ülkelerdeki son enflasyon oranlarını gösteriyor.
Grafikten görüleceği gibi, son 2
ayda enflasyonda bir düşüş yaşanmış olsa da, Türkiye, enflasyon oranı konusunda
en sorunlu ekonomiler arasında olmaya devam ediyor.
Üçüncü olarak yine tanımda yer
alan risklerin düşük olup olmadığı meselesine bir bakalım. Aşağıdaki grafik
Türkiye’nin risk derecesini gösteren CDS priminin [ii] yılbaşından bu yana olan
gelişimini gösteriyor.
Grafik bize Türkiye ekonomisinin
yüksek risk primiyle başladığı 2017 yılında risk primini düşürerek yol aldığını
gösteriyor. Yıla başlarken darbe girişiminin süren etkileri, olağanüstü hal
uygulaması, referandum, Rusya ile ilişkiler, Ortadoğu meselesi gibi bazı önemli
belirsizlikler vardı. Bunlardan bir bölümü çözülmüş, bir bölümü de yılbaşına
göre olumlu yönde gidiş sergilemiş görünüyor. Başladığı gibi devam eden tek
mesele olağanüstü hal uygulamasıdır. Daha önceki bazı yazılarımda değindiğim
gibi piyasa bu tür konulara daha da kötüye gidiş olmadığı sürece ‘alışılmış
hal’ olarak bakma eğiliminde olduğu için onu da olumlu karşılamaktadır.
Bütün bunlardan sonra artık kur –
faiz ilişkisine yakından bakabiliriz. Aşağıdaki grafikte kırmızı çizgi Merkez
Bankasının ortalama faizini (ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti) kırıklı
kırmızı çizgi bu faizin eğilim çizgisini, koyu mavi çizgi sepet kurunu (½
USD/TL + ½ Euro/TL) koyu mavi kırıklı çizgi de sepet kurun eğilim çizgisini
sergiliyor.
Grafik, Merkez Bankası’nın 2017
başlarında başladığı faiz artırımlarının kurlardaki yükselişi duraksattığını açık
bir biçimde gösteriyor. Grafiğin ortasından itibaren sağ kısma doğru bakıldığında
Merkez Bankası’nın yüzde 11,95 dolayındaki bir ortalama faizle sepet kuru 3,85
dolayında bir yerde tutmayı başarabilmiş olduğu fark edilebiliyor. Kurun
buralarda duraksaması enflasyonu yukarı iten faktörlerden birisi olan kur baskısının
azalmasını sağlamış görünüyor.
Sonuç
Hipotezimizi bir daha
hatırlayalım: “Bir ekonomi dış finansmana bağımlı durumdaysa, faizini kendi
koşullarına göre belirleme şansı; enflasyonun çok düşük olmasına, risklerinin
düşük olmasına, yatırımcı için istikrarlı bir görünüm sergilemesine bağlıdır.”
Yukarıda ele alıp
değerlendirdiğimiz verilerden hareketle Türkiye’de enflasyonun yüksek olduğunu,
buna karşılık risklerin düşmekte olduğunu ortaya koyduk. Bu durum yabancı
yatırımcı için karışık bir görünüm ortaya koyuyor. Bunun sonucu olarak da
Türkiye, faizleri düşüremiyor. Böyle bir ortamda faizleri düşürse kurlar
yükselecek, ona bağlı olarak enflasyon da yükselecek. Demek ki dış finansmana
bağımlı olması Türkiye’nin faizleri kendi koşullarına göre belirlemesinin en
önemli engelini oluşturuyor. Vardığımız sonuç hipotezimizi doğruluyor.
[i] Tablonun yer aldığı sitenin linki:
[ii] CDS
Primi: CDS, Credit Default Swap deyiminin
kısaltmasıdır. Biraz zorlamayla da olsa zaman zaman “kredi risk primi” olarak
adlandırılabiliyor. CDS, bir kişi ya da kuruluşun, kredi sahibinin
karşılaşabileceği alacağın ödenmemesi riskini belirli bir bedel karşılığında
üstlenmeyi kabul etmesinin bedelidir. Bu çerçevede bir anlamda kredi sigortası
gibi çalışır. Bir ülkenin ya da şirketin CDS primi ne kadar yüksekse borçlanma
maliyeti de o kadar yüksek demektir. Çünkü bu prim ister istemez faize
yansımaktadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026118 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.