Sanayi Kapitalizminin Yarattığı Çelişki
Özetle Sanayi Kapitalizminin Tarihçesi
James Watt’ın 1700’lerin
sonlarına doğru geliştirdiği buhar makinesinin sanayiye uygulanabilir hale
gelmesiyle sanayi devrimi sayfası açılmış oldu. Bu, aynı zamanda o döneme kadar
tarım, ticaret ve atölye üretimi çerçevesinde yürüyen merkantilist – fizyokrat
kapitalizmin artık yavaş yavaş sanayi kapitalizmine geçiş dönemeciydi.
Dokuma tezgâhlarıyla başlayan bu değişim sanayinin her alanına yayıldı. 1870’lerden itibaren
elektrik gücünün montaj hatlarına kumanda etmesiyle birlikte kitlesel üretim zirveye çıktı. Bu yeni sistem, üretim ölçeğinin büyümesine,
maliyetlerin ve fiyatların ucuzlamasına ve satışların katlanarak artmasına yol
açtı. Sanayi kapitalizmi ciddi bir sermaye birikimi sağlamaya başladı.
1960’lara girerken algılayıcılardan
alınan bilgiyi, bir program çerçevesinde iş elemanlarına aktaran mikroişlemci
tabanlı programlanabilir mantık devresi geliştirildi. Ve bu sistemin üretime uygulanmasıyla
üretimin otomasyonu mümkün oldu. Bu gelişme üretime insan emeğinin katkısını düşürerek
hatayı da minimize etti. Böylece 1960’ların başından günümüze kadar gelen yeni
bir sanayi devri başlamış oldu. Bu dönemde bilgisayar kullanımı, akıllı
telefonlar, internetin yaygınlaşması üretimi her yönüyle geniş biçimde etkiledi
ve biçimlendirdi. İletişim ve ulaşımdaki gelişmelerle, ticaret ve endüstri küreselleşti.
Dünya, şimdilerde endüstri 4.0 diye adlandırılan neredeyse insansız yeni bir
üretim düzenine geçmeye hazırlanıyor.
Sanayi Kapitalizminin Sağladığı Refah Artışı
Aşağıdaki tablo 1850’lerden bugüne kadar dünyanın en fazla
gelişmiş ülkelerinin GSYH ve kişi başına gelirlerini yıllar itibariyle ortaya
koyuyor.
(Kaynak: Angus Maddison http://www.ggdc.net/maddison/ ve IMF, WEO Database, April 2017)
GSYH (Milyar USD)
|
1850
|
1914
|
1929
|
1950
|
2016
|
Fransa
|
58,0
|
134,2
|
194,2
|
220,5
|
2.463
|
Almanya
|
48,2
|
202,2
|
262,3
|
265,4
|
3.467
|
İtalya
|
33,0
|
95,4
|
125,2
|
165,0
|
1.851
|
İngiltere
|
63,3
|
226,9
|
251,4
|
347,9
|
2.629
|
Kanada
|
3,3
|
32,6
|
52,2
|
102,2
|
1.529
|
ABD
|
42,6
|
477,6
|
843,3
|
1.455,9
|
18.569
|
Kişi Başına Gelir (USD)
|
|||||
Fransa
|
1.597
|
3.236
|
4.710
|
5.186
|
38.128
|
Almanya
|
1.428
|
3.059
|
4.051
|
3.881
|
41.902
|
İtalya
|
1.350
|
2.543
|
3.093
|
3.502
|
30.507
|
İngiltere
|
2.330
|
4.927
|
5.503
|
6.939
|
40.096
|
Kanada
|
1.330
|
4.025
|
5.065
|
7.291
|
42.210
|
ABD
|
1.806
|
4.799
|
6.899
|
9.561
|
57.436
|
Tablo bize sanayi kapitalizminin
önde gelen ekonomilerinde 1850’den bu yana ciddi bir refah artışı olduğunu
gösteriyor. Bu refah artışı, özellikle 1950 – 2016 yılları arasında katlanarak
yukarı gitmiş görünüyor.
Refah Artışı Nüfus Artışını Getiriyor
Sanayi kapitalizminin ortaya
çıkardığı refah artışı gerek sağladığı rahat yaşam koşulları gerekse sağlık
sorunlarının çözümüne olumlu katkısıyla dünya nüfusunun hızla artmasına yol
açtı. Aşağıdaki tablo sanayi kapitalizmine önderlik eden ülkelerde ortaya çıkan
nüfus artışını gösteriyor. (Kaynak: Angus Maddison http://www.ggdc.net/maddison/ ve IMF, WEO Database, April 2017)
Nüfus (bin)
|
1850
|
1914
|
1929
|
1950
|
2016
|
Fransa
|
36.350
|
41.476
|
41.230
|
42.518
|
64.605
|
Almanya
|
33.746
|
66.096
|
64.739
|
68.375
|
82.732
|
İtalya
|
24.460
|
37.526
|
40.469
|
47.105
|
60.666
|
İngiltere
|
27.181
|
46.049
|
45.672
|
50.127
|
65.572
|
Kanada
|
2.485
|
8.093
|
10.305
|
14.011
|
36.229
|
ABD
|
23.580
|
99.505
|
122.245
|
152.271
|
323.298
|
Nüfus artışı, Kanada ve ABD’de
diğer sanayileşmiş ülkelere göre daha hızlı olmuş görünüyor. Bununla birlikte
nüfus artışının başka nedenleri olduğu da gözlerden uzak tutulmamalı. Aksi
takdirde refah artışının çok daha sınırlı olduğu Hindistan, Çin, Bangladeş gibi
ülkelerdeki nüfus artışını yalnızca sağlık koşullarındaki iyileşme ve gelirdeki
artışla açıklamak mümkün olmaz.
Sanayi Kapitalizminin
Yarattığı Çevre Sorunları
Sanayi üretiminin yapıldığı
fabrikaların ve diğer birimlerin yarattığı atıklar, karbon monoksit, bu sanayi
birimlerinde üretilen ürünlerin (otomobiller, klimalar, buzdolapları vb) neden
olduğu çevre kirliliği ve sonuçta bunların katkısıyla ortaya çıkan küresel
ısınma ciddi sorunlar çıkarıyor. Daha fazla üretim daha fazla çevre bozulmasına
yol açıyor.
Sanayinin gelişmesi, refahın
artmasıyla birlikte birçok yan alanda da gelişmeye yol açıyor. Sağlıkta yeni
buluşlar gündeme geliyor, insan yaşamı uzuyor, hastalar daha uzun süre
yaşayabiliyor. Refah artışı nüfus artışını da birlikte getiriyor. Artan nüfus
çevreye daha çok zarar veriyor. Çünkü artan nüfus doğaya ait şeyleri (suyu,
ormanları, bitkileri, hayvanları) daha çok tüketiyor.
Her yıl 55 milyar ton fosil,
mineral, metal ve biyolojik artık enerji elde edilmek üzere yeryüzüne
çıkarılıyor. Her geçen gün yaklaşık 375 km2 ormanı yok ediyoruz. Bu hesaba göre
mevcut ormanların yaklaşık yüzde 5 – 10’ u her yıl yok oluyor demektir. Dünya
hızla çölleşiyor. Denizler çöplerle doluyor. Büyüklüğü yaklaşık olarak
Hindistan kadar olan ve çoğunluğu plastik maddelerden oluşan bir yüzen çöp
adası okyanuslarda dolaşıyor. Su kaynaklarımız hızla kirleniyor ve tükeniyor. Hava
kirliliği milyonlarca insanın yaşamını, sağlığını tehdit ediyor. Pek çok canlı
türü son 100 yılda yok oldu.
Sanayi Kapitalizminin
Yarattığı Çelişki: Çevre Kaybına Karşı Refah Artışı
Sanayi kapitalizminin
yarattığı en büyük çelişki refah artışının çevre koşullarının bozulmasına yol
açması olarak karşımıza çıkıyor. Bugün Çin, Hindistan, Bangladeş gibi kalabalık
nüfuslu ülkelerde yaşayan insanların büyük çoğunluğunun ortalama refahın
altında yaşadığını, zaman geçtikçe bu insanların refahında artış olacağını ve
dolayısıyla çevreyi zedeleyecek malları daha çok tüketeceklerini düşünürsek bu
çelişkinin giderek büyüyeceğini ve ileride refah kaybına yol açacağını tahmin
edebiliriz.
Bugünün refah artışı yarının
refah kaybını kucağında taşıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202688 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.