Niceliksel Genişlemeden Niceliksel Sıkılaştırmaya
Küresel kriz çıktıktan sonra uygulamaya
sokulan ekonomik önlemler, geçmişte yaşanan benzer olaylarda geliştirilen
ekonomik önlemlere ilk bakışta benzese de bazı farklar taşıyordu. Mesela 1929
Büyük Depresyonu’nda uygulamaya sokulan ekonomi politikası, tıpkı küresel
krizde uygulamaya sokulan ekonomi politikası gibi genişlemeci bir politikaydı. İkisi
de sonuçta piyasadaki para miktarını (likiditeyi) artırarak ekonomiyi
canlandırmayı hedef alıyordu. Ne var ki ikisi arasında ciddi bir fark var:
1929’da uygulanan genişlemeci ekonomi politikası maliye politikasına dayanıyor,
kamu harcamalarının artırılıp, vergilerin düşürülmesini esas alıyordu. Oysa
küresel krizde uygulanan ekonomi politikası parasal politikayı esas alıyor ve
piyasadan tahvil alıp karşılığında borçlu kurumlar (Hazine ve mortgage
kuruluşları) adına erken ödeme yapılmasına dayanıyor.
Küresel krizde ilk kez ABD Merkez
Bankası Fed’in uygulamaya başladığı piyasadan vadesi gelmemiş tahvilleri alıp
karşılığında para verme ve dolayısıyla likiditeyi bollaştırma uygulaması,
İngiltere Merkez Bankası başta olmak üzere, Avrupa Merkez Bankası ve Japonya
Merkez Bankası tarafından da yaşama geçirildi. Böylece dünyanın en büyük
ekonomileri, adına ‘niceliksel genişleme’ (quantitative easing) denilen para
politikası uygulamasına giriştiler. Bu uygulamanın para basma olarak
adlandırılan uygulamadan büyük bir farkı yok.
Fed, ABD ekonomisinde beklenen
toparlanmanın başladığı kanısına vardığı 2013 yılı Nisan ayındaki toplantısında
yılsonuna doğru parasal genişlemeyi tedrici olarak kaldıracağını açıkladı. Bu
açıklamaya uygun olarak aynı yılın Ekim ayından itibaren aylık satın alma
miktarını kademe kademe düşürerek niceliksel genişleme uygulamasını 2014 yılı
Kasım ayında tamamen kaldırdı. Niceliksel genişleme uygulaması başlarken 900
milyar dolayında olan Fed bilançosu bu uygulamanın kaldırıldığı tarihte
yaklaşık olarak 4,5 trilyon Dolara ulaşmıştı. İngiltere, Avrupa ve Japonya
Merkez Bankaları uygulamaya halen devam ediyorlar.
Fed, 2017 yılı Haziran ayı
toplantısında 4,5 trilyon Dolar büyüklüğe ulaşmış bulunan bilançosunu giderek
artan kademeler halinde azaltmaya başlayacağını ve uygulamaya sokacağı sayısal
planı da açıklamıştı. Eylül ayı toplantısında bu azaltma uygulamasının Ekim
2017’den itibaren başlayacağını duyurdu. Fed’in, niceliksel genişlemenin tam
tersini uygulayarak yürüteceği bu politikaya da ‘niceliksel sıkılaştırma’
(quantitative tightening) adı veriliyor. Bu uygulamayı yürütürken Fed, elindeki
tahvillerden vadesi gelenleri bu tahvilleri piyasaya çıkaran ilgili kurumlara
(Hazine ve mortgage kuruluşları) iade edecek ve tahvilin bedelini (anapara +
faiz) bu kurumlardan tahsil edecek. Fed, aldığı bu parayla yeni tahvil
almayacak. Böylece piyasaya sürdüğü Dolarları geri çekerek bilançosunu
küçültmüş olacak.
Niceliksel genişleme
uygulamasının 1929’da uygulanan maliye politikasından veya doğrudan karşılıksız
para basıp dağıtmaktan ne farkı var? En önemli fark vadesi gelen tahvilin
parasını alıp piyasadaki aşırı likidteyi çekmek olarak karşımıza çıkıyor. Eğer
maliye politikası uygulanarak veya tahvil karşılığı olmaksızın para basılarak
piyasaya likidite sürülmüş olsaydı ekonomi toparlandığında bu fazla likiditeyi
çekmek için vergileri artırmak ya da yeni vergiler koymak gerekecekti. Bu uygulama
vergi verenlerin tepkisini çekecek siyasetçiye oy kaybına mal olacaktı. Oysa
bugünkü uygulamadan vergi verenlerin alınan ve verilenden haberi bile
olmayacak. Aradaki bu fark, küresel krizde para politikasının niçin maliye
politikasına tercih edildiği sorusunun yanıtıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026165 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.