Vergilere Neler Oluyor?
Buraya Nasıl Geldik?
Son 2 yıla gelinceye kadar para
politikasının bazen gevşek bazen sıkı uygulamalarına karşılık maliye politikası,
mali disipline uygun şekilde yürütülüyordu. Bazı yıllarda sorunlar bir seferlik
gelirlerle çözülse bile maliye politikasının fazlaca eleştirilecek bir yanı
yoktu. Bu görünüm 2015 yılının Kasım ayında Rus uçağının düşürülmesiyle birlikte
bozulmaya başladı. 2016 yılının Temmuz ayında yaşanan darbe girişiminin
ekonomik faaliyetlerde yarattığı daralma ekonomide sıkıntıları doruğa çıkardı.
Ardından referandum gündeme geldi. Bu kez kamu harcamaları önceki seçimlerle kıyaslanmayacak
hızla artmaya başladı.
2016 yılı Ekim ayında hazırlanan ‘Orta
Vadeli Program 2017 – 2019’daki tahminlerle yeni açıklanan ‘Orta Vadeli Program
2018 – 2020’deki 2017 gerçekleşme tahminlerini aşağıdaki tabloda karşılaştırmalı
olarak sunuyorum.
2017 Tahmin
|
2017 Gerçekleşme Tahmini
|
Fark (%)
|
|
Giderler
|
645,1
|
673,7
|
4,4
|
Faiz Dışı Giderler
|
587,6
|
616,2
|
4,9
|
Faiz Giderleri
|
57,5
|
57,5
|
0,0
|
Gelirler
|
598,3
|
612,0
|
2,3
|
Vergi Gelirleri
|
511,1
|
520,5
|
1,8
|
Diğer Gelirler
|
87,2
|
91,6
|
5,0
|
Bütçe Dengesi
|
-46,9
|
-61,7
|
31,6
|
Faiz Dışı Denge
|
10,6
|
-4,2
|
-139,6
|
Tablo bize 2017 yılına ilişkin
bütçe tahmin sapmalarını gösteriyor. Bütçe açığı yüzde 32’ye yakın sapma
göstermiş görünüyor. En ciddi sorun, yıllardır sürekli fazla veren faiz dışı dengenin
ilk kez 2017 yılında açık verecek olmasıdır.
Vergi Artışları ve Yaratacağı Etkiler
Büyümeyi desteklemek için kamu
harcamalarının artırılmasına devam edileceğini düşünürsek yukarıdaki görünümün
2018 ve sonraki yıllarda da süreceğini tahmin etmek mümkündür. Bunu öngören
hükümet bazı vergilerde artışa gidiyor. Hazırlanan torba kanun tasarısında kamuoyunu
en fazla ilgilendiren vergi düzenlemelerini ekonomik ve mali etkileri açısından
kısaca değerlendirelim. (1) Asgari ücret, vergi dilimi uygulaması nedeniyle net
1.404 TL’nin altına düşmeyecek biçimde düzenleniyor. Bu düzenleme, vergi gelirlerini
azaltıcı etki yaparak bütçeye yük olurken talep daralmasını önleyerek ekonomide
canlılık yaratacak gibi görünüyor. Ekonomide ortaya çıkacak ek canlılığın ileride
vergi gelirlerini de artırması beklenebilir. (2) Finans kuruluşlarının kurumlar
vergisi oranı 2 puan artırılarak yüzde 20’den yüzde 22’ye çıkarılıyor. Bu
düzenleme, vergi gelirlerini artırıcı etki yaratacak. Buradan sağlanacak ek
kaynak savunma sanayi harcamalarına yönlendirileceği için kamu giderleri de
artacak ve dolayısıyla gelir artırıcı etki, gider artırıcı etkiyle birbirini
götürerek sıfır etkili bir durum ortaya çıkaracak. Buna karşılık finans
kuruluşları ve özellikle bankalar bu ek yükü müşterilerine (örneğin kredi
faizlerini artırarak) yansıtacaklarına göre bu düzenlemenin ekonomiye etkisi, talebi
düşürmek ve büyümeyi kısıtlamak açısından olumsuz, talep kaynaklı enflasyonu
dizginlemek açısından olumlu olacak (çelişkili etki.) (3) Gelir vergisi
tarifesinde üçüncü dilimde yüzde 27 olarak uygulanan oran yüzde 30’a
yükseltiliyor. Bir örnek olarak 2017 yılı kazançları için uygulanan gelir
vergisi tarifesini alıp hesaplama yapalım.
13.000 TL'ye kadar
|
% 15
|
30.000 TL'nin 13.000 TL'si için 1.950 TL,
fazlası
|
% 20
|
70.000 TL'nin 30.000
TL'si için 5.350 TL, (ücret gelirlerinde 110.000 TL'nin
30.000 TL'si için 5.350 TL), fazlası |
% 27
|
70.000 TL'den
fazlasının 70.000 TL'si için 16.150 TL, (ücret gelirlerinde
110.000 TL'den fazlasının 110.000 TL'si için 26.950 TL), fazlası |
% 35
|
Yılda 70.000 TL geliri olan bir işletme
sahibi düşünelim. Bu tabloya göre bu kişinin ödeyeceği gelir vergisi 16.150 TL
olacaktır. Şimdi bu tablodaki 3. Dilimin yeni düzenlemenin öngördüğü gibi % 30
olduğunu düşünelim. Bu durumda bu kişinin ödeyeceği gelir vergisi 17.350 TL’ye
yükselecektir (Tablodan görüleceği gibi ücretlilerde tarife farklılığı söz konusudur.) Bu artış bütçe gelirlerinde artmaya yol açarak bütçe açığını ve
enflasyonu düşürücü etki yapmakla birlikte ekonomide talep daralmasına neden
olarak büyüme aleyhine bir gelişme yaratacaktır (çelişkili etkiler.) (4) Kira
gelirlerinin beyanında götürü usulü seçenlerin yüzde 25 gider indirimi yapmak
yerine yüzde 15 gider indirimi yapabilmeleri esası getiriliyor. Bu düzenleme,
anladığım kadarıyla, kira geliri elde edenleri gerçek usulü benimseye
yönlendirme amacı güdüyor. Böylece kira gelirlerinin ve giderlerinin
belgelendirilmesi ve kayıt dışılığın azaltılması hedefleniyor. (5) Binek
otomobiller için 2018 yılında ödenecek olan Motorlu Taşıtlar Vergisi yüzde 40
oranında artırılıyor. Bir örnek olarak 1.301 – 1.600 cc hacminde 1 – 3 yaş
arasında bir binek otomobilinin vergisini hesaplayalım. Bu arabanın 2017
yılındaki vergisi 1.035 TL idi. Eğer bu ek artış olmasaydı 2018 yılındaki vergisi
yüzde 15 artışla 1.190 TL olacaktı, şimdi bu artışla 1.449 TL olacak. Bu artış
bütçe açığını denetlemek, talebi düşürmek ve enflasyonu düşürmek açısından
olumlu, buna karşılık talep düşürücü yönüyle ekonomik büyüme için olumsuz etkiler
yaratacak (çelişkili etkiler.) (MTV hesaplamalarında motor hacminin yanı sıra
arabanın değerinin de dikkate alınacağını ve bu hesaplamanın farklı
olabileceğini belirtmemiz gerekir.) (6) Emlak vergisinde rayiç bedel
artırımlarının yüzde 50 artışla sınırlandırılması esası getiriliyor. Bu
düzenleme, belediyelerin bazen ölçüsüz olarak yaptıkları artışları belirli bir
disipline sokarak sosyal amaca hizmet etmesi bakımından yerinde bir düzenleme
olarak değerlendirilebilir.
Borçlanma Limitinin Artırılması Meselesi
Bütçe açık verdiğinde bu açığın
borçlanmayla nasıl finanse edileceği konusu 4749 Sayılı Kamu Finansmanı ve Borç
Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile hükme bağlanmış bulunuyor. Bu
kanunun Hazinenin borçlanma, ikraz ve garanti limitini düzenleyen 5’inci
maddesi şöyle:
2017 yılı Bütçe Kanunu’nda öngörülen
açık miktarı ve dolayısıyla Hazine için öngörülen borçlanma limiti yaklaşık
olarak 47,5 milyar TL idi. Yukarıya aldığımız yasa maddesine göre bu limiti Hazine’nin
bağlı olduğu Bakanın yüzde 5, Bakanlar Kurulu’nun da yüzde 5 artırma imkânları
bulunuyor. Bu durumda Hazine’nin 47,5 ile 49,9 milyar TL arasındaki tutar için Hazine’den
sorumlu Bakanın onayıyla borçlanmaya devam etmiş olması gerekiyor. 49,9 ile 52,4
milyar TL arasındaki miktar için de Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılmış olması
gerekiyor. Bu konuda bir Bakanlar Kurulu kararı olmadığına göre Ağustos sonu
itibariyle ulaştığımız 53,4 milyar TL’lik net borç miktarının 49,9 ile 52,4
milyar TL arasındaki 3,5 milyar TL’lik kısmı yasaya uygun olmaksızın
borçlanılmış olmaktadır.
Maddenin ilk cümlesinde "Borçlanma limiti değiştirilemez" dendiğine göre 52,4 milyar TL'lik nihai limite ulaşıldıktan sonra borçlanmanın durmuş olması gerekiyor. Bunun üzerinde borçlanılabilmesi ancak bütçe ödenekleri tamamen kullanılıp da ek bütçe çıkarıldıktan sonra mümkün olabilir. Bu durumda da 52,4 milyar TL'yı aşan borçlanma (Ağustos sonu itibariyle 1 milyar TL) tümüyle yasaya aykırı olarak yapılmış oluyor.
Maddenin ilk cümlesinde "Borçlanma limiti değiştirilemez" dendiğine göre 52,4 milyar TL'lik nihai limite ulaşıldıktan sonra borçlanmanın durmuş olması gerekiyor. Bunun üzerinde borçlanılabilmesi ancak bütçe ödenekleri tamamen kullanılıp da ek bütçe çıkarıldıktan sonra mümkün olabilir. Bu durumda da 52,4 milyar TL'yı aşan borçlanma (Ağustos sonu itibariyle 1 milyar TL) tümüyle yasaya aykırı olarak yapılmış oluyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026127 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.