Orta Vadeli Programın Eleştirisi
2018 – 2020 yıllarını kapsayan Orta
Vadeli Program (OVP) açıklandı. OVP’de yer alan 2016 yılı için kesin, 2017 yılı
için gerçekleşme tahmini ve 2018 – 2020 yılları için program tahmini olan bu
verileri ekte bir tablo halinde sunuyorum. Açıklanan sayısal verileri içsel tutarsızlıkları
ve genel çelişkileri itibariyle ele alıp değerlendirelim.
Büyüme Oranı: GSYH
büyümesi 2017 yılı dâhil olmak üzere 4 yıl için yüzde 5,5 olarak tahmin edilmiş
bulunuyor. Bütün yılların yüzde 5,5 olarak tahmin edilmesi bende önce büyüme
oranının esas alındığı ve sonra diğer tahminlerin bu büyüme oranlarına göre
ayarlandığı izlenimi yarattı. Yani diğer verilere dayalı olarak büyüme oranı
hesaplanacak yerde sanki önce büyüme oranı ne olsun sorusu sorulmuş sonra bunun
her yıl için yüzde 5,5 olması benimsenmiş ve diğer tahminler buna uydurulmuş
gibi duruyor. Aksi takdirde yani büyüme oranının bir kalıntı (residual) olarak
hesaplanması söz konusu olsaydı herhalde 4 yılın büyüme oranı milimetrik olarak
aynı çıkmazdı diye düşünüyorum.
Fed’in bilanço küçültme
operasyonun artarak devam edeceği ve faiz artışları yapacağı dikkate alınırsa
dış finansman kaynağı bulmakta zorlanacak olan Türkiye ekonomisinin 4 yıl üst
üste yüzde 5,5 gibi potansiyelinin üzerinde bir oranda büyümeyi sürdürmesi
gerçekçi görünmüyor.
Büyüme oranı, yukarıda değindiğim
nedenlerle gerçekçi görünmemesinin yanı sıra iki nedenle tutarlı da görünmüyor.
Türkiye’nin 2000’ler öncesi büyümesi büyük ölçüde kamu kesiminin harcamalarına yani
bütçe açıklarına dayalı bir modelle gerçekleşmişti. 2000’ler sonrasındaki büyüme,
bu kez özel kesim yatırım ve harcamalarına yani cari açığa dayalı bir modelle
gerçekleşti. Tabloya baktığımızda önümüzdeki yıllarda hem bütçe açığının hem de
cari açığın GSYH’ye oranının düşmesinin tahmin edildiğini görüyoruz. Yani
Türkiye’nin, şimdiye kadar hiçbir zaman başaramadığı bir şeyi başaracağı, ikiz
açığı düşürerek büyüyeceği tahmin ediliyor. Aslında ben de Fed’in uygulayacağı
faiz artışları ve bilanço küçültme programının bizim gibi ekonomileri finansman
bulma zorluğuna iteceğini ve dolayısıyla cari açığımızda düşüş yaratacağını düşünüyorum.
Buna karşılık hem cari açığın düştüğü hem de bütçe açığının düştüğü bir dönemde
potansiyel üstü bir büyüme sürekliliğinin sağlanması konusunda açık bir
tutarsızlık görüyorum.
Dolar / TL Kuru: OVP’lerde
kur tahmini yer almıyor. Bu tahmini eldeki verileri kullanarak hesapladığımızda
aşağıdaki tabloda sarıya boyalı alanda gösterdiğim yıllık ortalama ve yılsonu
USD/TL kurlarına ulaşıyoruz. Fed’in faizini artıracağı, bilançosunu küçülteceği,
Avrupa Merkez Bankası’nın da niceliksel genişlemeyi azaltmaya başlayacağı
dolayısıyla uluslararası likiditenin ve dış finansman kaynaklarının daralacağı bir
döneme gireceğimizi dikkate almak gerekiyor. Öte yandan yıllar itibariyle
hesaplama yapıldığında USD/TL kurundaki artışların enflasyondan bile düşük
olduğu başka bir tutarsızlık örneği olarak dikkat çekiyor. 2020 yılına ilişkin
kur tahmini ise 2019 yılına göre kurda değişiklik olmayacağı beklentisini
yansıtıyor. Böyle bir dönemde USD / TL kurlarının bu kadar düşük düzeylerde
kalması bir tahminden çok temenni olarak kabul edilmeli diye düşünüyorum.
Kişi Başına (Milli) Gelir
(USD): OVP’ye göre kişi başına gelir 2020 yılında 13.024 Dolara yükselecek
görünüyor. Bunun gerçekleşebilmesi ancak bu programda esas alınan iyimser USD /
TL kuruyla hesaplanan Dolar cinsinden GSYH’nin tabloda gösterdiğimiz düzeye
gelmesiyle mümkün olabilir. Dolayısıyla eğer USD / TL kurları gerçekçi değilse
kişi başına gelir tahminleri de gerçekçi değil demektir.
Enflasyon Oranı: OVP ile
öngörülen enflasyon oranlarının dönem boyunca azalacağı ve 2020’de Merkez
Bankası’nın son on beş yılını uğrunda harcayıp da bir türlü ulaşamadığı yüzde 5’lik
hedefe ulaşacağı öngörülmüş bulunuyor. OVP ile birlikte Maliye Bakanı
tarafından kamuoyuna açıklanan vergi artışları yapılırsa o zaman talepte
belirli bir gerileme ortaya çıkabilir ve bu da enflasyon üzerinde frenleyici etki
yaratarak hedeflenen düzeye yaklaşılmasını sağlayabilir. Ne var ki o zaman da
büyüme ile enflasyon oranları arasında bir çelişki ortaya çıkar. Çünkü yüzde
5,5 oranındaki bir büyüme, hele de 4 yıl üst üste, talep daralmasıyla sağlanamaz.
İhracat ve İthalât: OVP’de
ihracat ve ithalâtın 2016 sonundan 2020 sonuna kadar aynı oranda (yüzde 37
dolayında) artacağı tahmin edilmiş bulunuyor. Genellikle Türkiye’nin hızlı
büyüdüğü dönemlerde ithalât daha hızlı artar, dolayısıyla buradaki eşit artış
varsayımı da çok yerinde görünmüyor.
İşsizlik Oranı: OVP’nin
büyüme oranıyla en tutarlı görünen tahmini işsizlik oranı. Eğer Türkiye ekonomisi
bu programda tahmin edildiği gibi yüzde 5,5 düzeyinde 4 yıl üst üste büyürse o
zaman işsizlik de yüzde 9,6’ya iner. Hatta bana sorarsanız daha da aşağılara
iner. Ne var ki hükümet büyümenin yakın
geçmişte olduğu gibi istihdam yaratıcı bir büyüme olmayacağı varsayımını yapmış
olmalı ki işsizlikteki düşüşü yüksek ve sürekli büyüme tahminine karşın düşük
tutmuş.
Bütçe: OVP tahminlerini
oluşturan tabloda yer alan bütçe tahminlerinin bir miktar daha yukarılarda
oluşabileceğini düşünüyorum. Özellikle de seçimlerin yapılacağı 2019 yılı bütçe
açığı tahmini bana inandırıcı gelmedi açıkçası. Bütçe açığının nasıl arttığını 2017
yılında yapılan referandumda net bir şekilde gördük.
2023 Hedefleri: Hükümet,
2012 yılı sonunda Cumhuriyetin 100. yılı olan 2023 yılı için bazı ekonomik
hedefler açıklamıştı. Bunlardan her biri üzerinde durmak bugün artık anlamını
tümüyle kaybetmiş görünüyor. Açıklanan OVP, 2023 hedeflerinden 3 yıl önceye
kadar olan tahminleri gösteriyor. Öncelikle 2013 hedefleri içindeki en somut
olanları hatırlatalım.
Gösterge
|
2013
|
2020 (OVP)
|
2013/2020 % artış
|
2023
|
2020/2023 % artış
|
GSYH (Milyar USD)
|
951
|
1.083
|
14
|
2.000
|
85
|
Kişi Başı Gelir (USD)
|
12.480
|
13.024
|
4,4
|
20.000
|
53,5
|
İhracat (Milyar USD)
|
162
|
195
|
20,3
|
500
|
156,4
|
Açıklanan OVP, zaten anlamı kalmamış olan 2023 hedeflerinin ne kadar afaki hedefler olduğunu bir kez daha ortaya koymuş bulunuyor.
Eski Tahminlerle
Karşılaştırma: Bir önceki OVP, 2017 – 2019 yıllarını kapsıyordu ve geçen
yıl Ekim ayında yayınlanmıştı. O tarihteki tahminlerle yeni OVP’deki (OVP 2018 –
2020) tahminleri karşılaştırmalı olarak Ek 2’deki tabloda sunuyorum. Bütün
göstergelere ilişkin tahminlerdeki sapmalara dikkatinizi çekmek isterim. GSYH
ve ona bağlı serilerdeki büyük sapmaların bir bölümü de TÜİK’in GSYH ve büyüme
ile ilgili olarak 2009 yılını baz alarak yaptığı revizyondan kaynaklanıyor.
Ek 1: Orta Vadeli Program 2018 - 2010 Tahminleri
|
ORTA VADELİ PROGRAM
|
2016
|
2017 GT
|
2018 P
|
2019 P
|
2020 P
|
|
Reel Ekonomi
|
|
|
|
|
|
|
GSYH Büyümesi (%)
|
3,2
|
5,5
|
5,5
|
5,5
|
5,5
|
|
GSYH (Milyar TL)
|
2.609
|
3.035
|
3.446
|
3.872
|
4.321
|
|
GSYH (Milyar USD)
|
863
|
847
|
923
|
988
|
1.074
|
|
KB Milli Gelir (USD)
|
10.883
|
10.579
|
11.409
|
12.100
|
13.024
|
|
KB Milli Gelir (SAGP, USD)
|
24.636
|
26.140
|
27.915
|
29.804
|
31.774
|
|
Tasarruflar / GSYH (%)
|
24,5
|
25,0
|
25,5
|
26,1
|
26,5
|
|
Yatırımlar / GSYH (%)
|
28,3
|
29,6
|
29,8
|
30,2
|
30,4
|
|
Enflasyon (TÜFE, %)
|
8,5
|
9,5
|
7,0
|
6,0
|
5,0
|
|
USD / TL Kuru (Yıllık Ortalama) ME
|
3,02
|
3,58
|
3,73
|
3,92
|
4,02
|
|
USD / TL Kuru (Yılsonu) ME
|
3,52
|
3,64
|
3,82
|
4,01
|
4,03
|
|
İhracat (Milyar USD, Fob)
|
142,5
|
156,5
|
169,0
|
182,0
|
195,0
|
|
İthalat (Milyar USD, Cif)
|
198,6
|
222,0
|
237,0
|
253,0
|
272,0
|
|
Dışticaret Dengesi (Milyar USD)
|
-56,1
|
-65,5
|
-68,0
|
-71,0
|
-77,0
|
|
Cari Denge (Milyar USD)
|
-32,6
|
-39,2
|
-40,0
|
-40,9
|
-41,9
|
|
Cari Denge / GSYH (%)
|
-3,8
|
-4,6
|
-4,3
|
-4,1
|
-3,9
|
|
Brent Petrol USD/Varil
|
44,0
|
52,0
|
54,5
|
57,5
|
60,0
|
|
İstihdam (Bin kişi)
|
27.205
|
28.152
|
29.193
|
30.281
|
31.369
|
|
İstihdam Oranı (%)
|
46,3
|
47,0
|
47,8
|
48,7
|
49,5
|
|
İşsizlik Oranı (%)
|
10,9
|
10,8
|
10,5
|
9,9
|
9,6
|
|
Merkezi Yönetim Bütçesi (Milyar TL)
|
|
|
|
|
|
|
Giderler
|
584,1
|
673,7
|
762,8
|
838,5
|
912,9
|
|
Faiz Dışı Giderler
|
533,8
|
616,2
|
691,1
|
753,5
|
816,9
|
|
Faiz Giderleri
|
50,2
|
57,5
|
71,7
|
85,0
|
96,0
|
|
Gelirler
|
554,1
|
612,0
|
696,8
|
765,3
|
842,3
|
|
Vergi Gelirleri
|
459,0
|
520,5
|
599,4
|
663,9
|
730,5
|
|
Diğer Gelirler
|
95,1
|
91,6
|
97,4
|
101,4
|
111,8
|
|
Bütçe Dengesi
|
-29,9
|
-61,7
|
-65,9
|
-73,2
|
-70,5
|
|
Kamu Maliyesi (GSYH'ye Oran, %)
|
|
|
|
|
|
|
Kamu Kesimi Dengesi
|
-1,0
|
-2,4
|
-2,1
|
-1,9
|
-1,3
|
|
Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi
|
-1,1
|
-2,0
|
-1,9
|
-1,9
|
1,6
|
|
Diğer Kamu Kesimi Dengesi
|
0,1
|
-0,4
|
-0,2
|
0,0
|
0,3
|
Ek 2: OVP 2017 – 2019 (Eski) Tahminleriyle
OVP 2018 – 2020 (Yeni) Tahminlerinin Karşılaştırılması
|
OVP Eski Yeni Karşılaştırma
|
2017
|
2018
|
2019
|
|
GSYH Büyümesi (%) (Eski)
|
4,4
|
5,0
|
5,0
|
|
GSYH Büyümesi (%) (Yeni)
|
5,5
|
5,5
|
5,5
|
|
GSYH (Milyar TL) (Eski)
|
2.404
|
2.686
|
2.987
|
|
GSYH (Milyar TL) (Yeni)
|
3.035
|
3.446
|
3.872
|
|
GSYH (Milyar USD) (Eski)
|
756
|
815
|
884
|
|
GSYH (Milyar USD) (Yeni)
|
847
|
923
|
988
|
|
KB Milli Gelir (USD) (Eski)
|
9.529
|
10.164
|
10.926
|
|
KB Milli Gelir (USD) (Yeni)
|
10.579
|
11.409
|
12.100
|
|
Enflasyon (TÜFE, %) (Eski)
|
6,5
|
5,0
|
5,0
|
|
Enflasyon (TÜFE, %) (Yeni)
|
9,5
|
7,0
|
6,0
|
|
USD / TL Kuru (Yıllık Ortalama) (Eski)
|
3,18
|
3,30
|
3,38
|
|
USD / TL Kuru (Yıllık Ortalama) (Yeni)
|
3,58
|
3,73
|
3,92
|
|
Cari Denge / GSYH (%) (Eski)
|
-4,2
|
-3,9
|
-3,5
|
|
Cari Denge / GSYH (%) (Yeni)
|
-4,6
|
-4,3
|
-4,1
|
|
İşsizlik Oranı (%) (Eski)
|
10,2
|
10,1
|
9,8
|
|
İşsizlik Oranı (%) (Yeni)
|
10,8
|
10,5
|
9,9
|
|
Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi (Eski)
|
-1,9
|
-1,6
|
-1,3
|
|
Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi (Yeni)
|
-2,0
|
-1,9
|
-1,9
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026118 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.