Varlık Fonu Böyle Bir Şey Değil
Varlık Fonu yetkililerinin “fon
bünyesindeki varlıklara ilişkin kapsamlı bir çalışma yapıldığı ve atıl arsalar
ve uzun vadeli alacakların nakde çevrileceği ve bu yolla sağlanacak kaynakların
Türkiye’nin nitelikli yatırımlarına sıfır faizli finansman imkânı olarak
sunulacağı” şeklindeki açıklamaları gündemde yer aldı.
Ulusal Varlık Fonları, çeşitli
finansal varlıklara yatırım yaparak gelirini artırmayı hedefleyen, devletin
sahipliği ve yönetimi altında çalışan fonlardır. Bu fonun geliri genellikle
bütçe fazlalarından oluşur. Bir ülke eğer bütçe fazlası veriyorsa bu fazlayı 4
şekilde kullanabilir: (1) Harcamalarını artırır. (2) Mevcut vergi yükünü
düşürür. (3) Borçlarını erken ödemeye tabi tutabilir. (4) Bir varlık fonu
kurarak bütçe fazlalarını buraya aktarır ve bu fonla ulusal ya da yabancı bazı
finansal varlıkları satın alıp gelirlerini artırmaya çalışarak gelecek
kuşaklara refahı aktarma yoluna gidebilir. Bu tür fon yönetimlerinde temel
hareket noktası varlıkları risk ve getiri dengesini gözeterek kazanç amaçlı
kullanmaktır. Bu işlemleri, bütçe kısıtlamaları ve parlamentonun sıkı denetimi
altında yürütmek kolay değildir. Varlık fonu kuruluşunun bir nedeni de bu
kısıtlamalardan kurtulmaktır.
Varlık fonları, ağırlıklı olarak,
devlet tahvillerine, hisse senetlerine, yatırım fonlarına, çeşitli projelere
geçici ya da kalıcı ortaklıklar yoluyla girip yatırım yaparlar. Bazı ülkeler
varlık fonlarının yatırımlarıyla ilgili bazı kısıtlamalar ve standartlar
getirmişlerdir. Örneğin birçok ülkede varlık fonları için S&P ve Fitch’in
BBB - ve Moodys’in Baa3 kredi notları yatırım yapılabilir en düşük not olarak
kabul edilmekte, bu notun altında kredi notu olan ülke tahvillerine yatırım
yapılamamaktadır.
Bu genel tanımları ve çerçeveyi
verdikten sonra gelelim yetkililerin açıklamalarının değerlendirilmesine. Varlık
Fonu banka değildir. Amacı kredi vermek değildir. Hele sıfır faizle ya da düşük
faizle kredi vermek hiç değildir. Eğer verirse varlık fonu olmaktan çıkar
kalkınma bankası halini alır. Yıllık enflasyonun yüzde 10 olduğu bir ekonomide
varlık fonunun 10 milyar TL krediyi sıfır faizle 3 yıl süreli bir projeye
verdiğini düşünelim. 3 yılın sonunda 10 milyar TL’yi geri aldığında bu paranın
satın alma gücü yüzde 30 değer kaybıyla 7 milyar TL’ye düşmüş ve dolayısıyla
varlık fonu 3 yılda varlığının yüzde 30’unu kaybetmiş olacaktır. Bunun mantıklı
bir açıklaması olamaz.
İşin ekonomi mantığı yönü
böyledir. Bir de hukuksal mantığı var. Kamu kesiminin sahip olduğu varlıklar ya
devlete ait bedelsiz edinilmiş arazi gibi varlıklardır ya da vergilerle veya
bir tekel hakkını kullanarak veya borçlanılarak edinilmiş varlıklardır. Bedelsiz
edinilmiş varlıkların bile bir değeri vardır. Devletin sahip olduğu her varlıkta
o ülkenin yurttaşlarının hakkı vardır. Bu varlıklardan elde edilen kaynakları faizsiz
borç olarak vermek yurttaşların haklarını çiğnemek anlamına gelir. O nedenle
devletin kaynakları ancak fakirlere yardım gibi sosyal projelerde bağış
şeklinde verilebilir.
Özetle söylemek gerekirse varlık fonu
elindeki varlıkları kullanarak düşük faizle borç verip varlığını kaybedecek bir
kurum değildir. Tam tersine varlık fonu varlığını artırarak gelecek kuşaklara
servet bırakmayı hedefleyen bir düzenlemedir. Yani getirinin yüksek, riskin
düşük olduğu alanlara para yatırıp elde edeceği kazançları varlığına katarak
büyüyecek ve gelişecektir.
Yeni Türkiye filan derken Osmanlı’nın
durumuna düşmeyelim. Osmanlı, finansal buluş yapma sevdasıyla Düyun-u Umumiye’nin
eline düşmüş, borçları ödemek de bize kalmıştı.
Not: Bu yazı yazıldıktan sonra Varlık Fonu Başkanı bu yönde demeç vermediğini, basında yer alan bu haberlerin doğru olmadığını açıkladı. Bu açıklamanın sevindirici bir gelişme olduğunu belirtmek isterim. Buna karşılık yazımın yine de ileride oluşabilecek benzer düşüncelere karşı burada durmasında yarar görüyorum.
Not: Bu yazı yazıldıktan sonra Varlık Fonu Başkanı bu yönde demeç vermediğini, basında yer alan bu haberlerin doğru olmadığını açıkladı. Bu açıklamanın sevindirici bir gelişme olduğunu belirtmek isterim. Buna karşılık yazımın yine de ileride oluşabilecek benzer düşüncelere karşı burada durmasında yarar görüyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202695 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.