Reel Faiz Kur İlişkisi ve Bir Hipotez
Ekonomik Analiz
Ekonomik gelişmeleri analize tabi
tutarken ayrıntılar, gizli kalmış gerçekler bazen de gözümüzün önünde durduğu
halde görüp de fark etmediğimiz şeyler son derecede önemlidir. Bazen küçücük
bir ayrıntının atlanması bizi tümüyle yanlış sonuçlara götürebilir. Maurice
Leblanc’ın ünlü roman karakteri hırsızlar kralı Arsene Lupin şöyle diyor: "En
gizlenmiş şey gözümüzün önünde duran şeydir. Genellikle hep gizli yerlere
bakarız ama gözümüzün önünde durana bakmayız." Benzer bir söz de Sir
Arthur Conan Doyle’un dünyaca ünlü roman kahramanı dedektif Sherlock Holmes’e
aittir: “Sadece akılsız bir fare bir kedinin yatağına saklanır ve sadece zeki
bir kedi oraya bakmayı akıl eder.” [1]
Bir olayın gerçekleştiği yeri
gözden geçiren bir dedektif ile ekonomik bir olayı analiz eden bir iktisatçı
incelemeye aynı yerden başlar. Dedektif olay yerindeki izleri, kanıtları
araştırır ve kategorize ederken iktisatçı olayla ilgili verileri toparlar ve
bilgileri sınıflandırır. Dedektif, kanıtları laboratuvara yollar, elde ettiği
laboratuvar sonuçlarını değerlendirir, tanıkları ve suçluyu sorguya çekerek
ilerler. İktisatçının böyle bir şansı yoktur. Yapabileceği tek şey elindeki
verilerle olayı bir araya getirip aradaki ilişkileri kurarak ilerlemektir. Sonra
bu verileri bir hipotez çerçevesinde birleştirir ve gözlemlerle test ederek sonuca
varmaya çalışır.
Elimizde analiz etmemiz gereken ilginç
bir olay var: Normal koşullarda Merkez Bankası, bankaları fonladığı faizi artırdığında
piyasada faizler artar ve ülkeye döviz girişi olur. Bu durumda döviz bollaştığı
için TL değerlenir ve döviz kurları düşer. Bu kez Merkez Bankası faizi
artırdığı halde kurlar düşmedi TL değerlenmedi, hatta tam tersine kurlar
yükseldi, TL değer kaybetti. Bu ekonomik olguyu analize tabi tutalım. Bu
analizde USD kurunu bütün yabancı paraların temsilcisi olarak alacağız.
Merkez Bankası Faizi Artırdığı Halde Dolar Kuru Niçin
Yükseldi?
Merkez Bankası 14 Aralık
toplantısında, bankaları fonlamada politika faizi yerine uyguladığı geç
likidite penceresi imkânının faizini yüzde 12,25’den yüzde 12,75’e yükseltti.
Önce eldeki bilgileri bir tabloya toplayalım:
Bilgiler / Veriler
|
13.12.2017
|
15.12.2017
|
Türkiye’de Enflasyon (TÜFE, %)
|
12,98
|
12,98
|
ABD’de Enflasyon (CPI, %)
|
2,2
|
2,2
|
TCMB GLP Faizi (%)
|
12,25
|
12,75
|
USD/TL Kuru
|
3,82
|
3,86
|
TL Mevduat Faizi (%) (vergi sonrası)
|
14,00 (12,00)
|
14,00 (12,00)
|
USD Mevduat Faizi (%) (vergi sonrası)
|
4,00 (3,95)
|
4,00 (3,95)
|
Merkez Bankası’nın bankaları
fonlamakta kullandığı faizi 0,50 puan artırmasına karşın tablodan, USD/TL
kurunun düşmediğini hatta tam tersine 3,82 düzeyinden 3,86’ya yükseldiğini
görüyoruz. Normal koşullarda Merkez Bankası’nın faizi artırmasının ardından
kurlarda bir düşüş ve dolayısıyla TL’de bir değerlenme ortaya çıkması beklenir,
fakat bu kez tam tersi oldu. Şimdi de yukarıdaki bilgilere eldeki verileri
ekleyerek bu kez olay yeri incelemesi yaparak analizi tamamlayalım.
Aşağıdaki tabloda Türkiye’deki
mevduatı ve bu mevduatın TL ve yabancı para (YP) arasındaki dağılımını ve bu
dağılımdaki gelişmeleri sunuyorum (Kaynak: TCMB, http://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/b2b4db77-c834-4b8e-8ec7-4e9549261cab/dthvade.html?MOD=AJPERES&CVID=
2005
|
2007
|
2010
|
2013
|
Aralık 2017
|
|
Milyar TL
|
|||||
Mevduat Toplamı
|
236,2
|
338,5
|
584,1
|
903,8
|
1.668,9
|
TL Mevduat
|
150,9
|
220,7
|
413,5
|
566,5
|
897,8
|
YP Mevduat
|
85,3
|
117,8
|
170,6
|
337,3
|
771,1
|
Yüzde
|
|||||
Mevduat Toplamı
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
TL Mevduat
|
63,9
|
65,2
|
70,8
|
62,7
|
53,8
|
YP Mevduat
|
36,1
|
34,8
|
29,2
|
37,3
|
46,2
|
YP Mevduat (USD Cinsinden)
|
63,5
|
100,6
|
110,9
|
156,1
|
196,1
|
Tablo, toplam mevduat içinde yabancı
para mevduat payının hızla arttığını ortaya koyuyor. 2005’de bu pay yüzde 36
iken Aralık 2017’de yüzde 46’nın üzerine çıkmış bulunuyor. Bu artışta TL’nin
değer kaybının bir miktar etkisi olsa da asıl artışın fiili artıştan
kaynaklandığı tablonun son sırasında yer alan yabancı para mevduatın döviz
cinsinden miktarının artışından görülebiliyor. Bu artışın asıl ağırlığı yerli
halkın döviz mevduatına geçişinden kaynaklanıyor.
Türk Lirasından Yabancı Para Yaratma Yeteneği
Sermaye hareketleri serbest kalıp
da Türk Lirası konvertibl ilan edilince, isteyen herkesin Türk Lirasını verip
istediği yabancı parayı alması serbest hale geldi. Bu durumda mesela bankada
100.000 TL mevduatı bulunan bir yerli tasarruf sahibi bankasına talimat verip
bunu bugünkü kurdan (3,86) 25.906 USD’ye çevirip bir USD mevduat hesabı
açtırabiliyor. Böylece bu yerli tasarruf sahibi bu talimatıyla TL birikiminden,
Dolar tasarrufu yaratmış oluyor. Bu yaratıcılık, kişi açısından alacak olsa da banka
açısından USD yükümlülük oluyor. Dolayısıyla bankaların yabancı para
yükümlülüğü ortada bir yabancı para kazancı olmadan artabiliyor.
Her ne kadar reel faiz hesabında
gelecek enflasyona bakılması gerekse de Yerli tasarruf sahibi gelecekteki
enflasyona değil bugünkü enflasyona bakma alışkanlığındadır. Bu durumda eline
geçecek faizin yüzde 12, enflasyonun ise yüzde 13 olduğunu görünce zarar
edeceğini hesaplar ve bankasına talimat vererek USD mevduatına geçer. Bunun
için Dolar kazanmasına gerek yoktur. Konvertibilite ona bir talimatla TL’den
Dolar yaratma imkânı sağlar. Banka ise durduk yerde döviz yükümlülüğüne girmiş
olur. Bunu yaptığında yerli tasarruf sahibi TL tasarrufta yaşayacağı zarardan
kurtulup yüzde 3,95 net ve Doların enflasyonu yüzde 2,2 olduğuna göre yaklaşık olarak 1,75 puan reel Dolar faizi almaya başlar.
Hipotez: Dolarizasyon Olan
Ülkelerde Reel Faiz Hangi Para Biriminde Yüksekse Orası Çekici Olur
Bütün bunlardan çıkacak sonuç
şudur. Türk Lirasında reel faiz negatif olduğu sürece yerli tasarruf sahibi
dövize geçer ve parasını yabancı para mevduatına dönüştürür. Bu da döviz
talebini artırır ve kurlar düşmez. Merkez Bankası’nın son kararı negatif faiz
olgusunu çözecek bir ortam yaratmadığı hatta o umudu da zayıflattığı için yerli
tasarruf sahiplerinin yabancı parayla mevduat yapma eğilimi artmıştır. Bu
eğilim yabancı paraya talebi artırmış ve sonuç olarak kurlar yükselmiştir.
Kuşkusuz kurlardaki yükselişin
yabancı fonların beklentisi, riskler vb gibi konularla da ilgisi var ama işin
burada ortaya koyduğum yönü oldukça ağır basıyor gibi görünüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026151 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.