2000'lerde Doğrularımız ve Yanlışlarımız
Siyasal sorunların arttığı ve
ekonominin iyi yönetilemediği bir ülke, eğer tasarruf açıkları da varsa, bu
hataların bedelini ekonomide, parasının iç ve dış değer kaybıyla öder. Paranın
iç ve dış değer kaybı karşımıza yüksek enflasyon ve yüksek kur olarak çıkar.
Her ikisini de denetlemenin temel aracı faizin artırılmasıdır. Dolayısıyla yüksek
faiz, paranın iç ve dış değer kayıplarının sonucudur. Sorunu sonuçtan yani faizden
giderek çözmeye çalışan ekonomilerde sorun daha da büyür. Sorunu faizi
artırarak çözmek ancak geçici bir rahatlama sağlar. Orta ve uzun vadede sorunu
çözmek için ekonomiyle birlikte ekonomi dışı yapısal meseleleri çözmeye girişmek
gerekir.
Türkiye 2000’lere doğru giderken
birçok siyasal, sosyal ve ekonomik sorunla karşı karşıyaydı. Bütçe açıkları
yüzde 10 dolayında seyrediyor, sürekli yaşanan yüksek bütçe açıklarının neden
olduğu kamu borçlanması özel kesime borçlanacak alan bırakmıyordu. Dolayısıyla
özel kesim yatırım yapmak için yeterli finansman imkânına ulaşamıyordu (dışlama
etkisi.) Bankacılık kesimi, doğru dürüst düzenlemelerden ve denetimden yoksundu
ve bunun sonucu olarak döviz pozisyonları açılmış, adeta kamu kesiminin
verimsiz borçlanmasını finanse eden bir sisteme dönüşmüştü. Hazine, Merkez
Bankası’ndan düşük faizle avans kullanıyor ve bunları geri ödemeyerek, tam
tersine her yıl artan bütçe ödenekleri çerçevesinde artırarak, piyasada parasal
fazlalık yaratılmasına yol açıyordu. Bunların sonucu olarak TL sürekli olarak
iç ve dış değer kaybı yaşıyordu. Türkiye yüksek enflasyon, yüksek kur ve
dolayısıyla bunların sonucu olarak yüksek faiz sarmalına girmişti. Sistemi
ayakta tutan ya da daha doğru bir ifadeyle krize girmesini önleyen sigorta, müdahaleli
esnek kur politikasıydı. 2001 yılına giderken esnek kur rejimi, IMF’nin
tavsiyesiyle bir bant içine yerleştirildi ve o haliyle esnekliği çok sınırlı
hale geldiği için sabit kur rejimine benzer bir yapıya büründü. Bu esneklik
kaybı, ekonomiyi, uzun yıllar taşımayı başardığı yüksek kur, yüksek enflasyon
ve yüksek faiz sarmalını daha fazla taşıyamaz hale getirdi ve 2001 krizine girildi.
Türkiye, IMF’nin yanlış
yönlendirmesiyle girdiği 2001 krizinden yine IMF desteğinde uyguladığı Güçlü
Ekonomiye Geçiş Programı ile çıktı. IMF’nin desteği 2008 yılının Mayıs ayına
kadar sürdü. Bu destek bir yandan toplamda 45 milyar dolara varan parasal
desteği, bir yandan da ekonomiyi toparlamaya yarayan yapısal reformların ve
uygulama programlarının teknik desteğini kapsıyordu. Bu dönemde bankacılık
reformu yapıldı, kamu kesiminin açıklarının kapatılmasına yol açan adımlar
atıldı ve bu yolla kamu mali disiplini sağlandı. Kamu kesiminin kendi içinde ve
dışındaki borçları yeniden yapılandırılarak ödendi, Hazine’nin Merkez
Bankası’ndan borçlanma imkânı kaldırıldı, para politikası sıkılaştırıldı.
Türkiye, uzun yıllardır izleyici aday konumunda kaldığı Avrupa Birliği ile tam
üyelik müzakerelerine başladı. Avrupa Birliği ile tam üyelik girişimi başlı
başına bir yapısal reformdu. Bu başlangıcın ardından Türkiye’ye tarihi boyunca
gelmiş doğrudan yabancı sermaye bir yıl içinde gelir oldu. Ekonomi toparlandı
ve geleceğe umutla bakılır oldu.
2009 yılı ve sonraki yıllarda yapılması
gereken diğer yapısal reformlar yapılamadı. Hatta birçok alanda (mesela hukuk
alanında, mesela eğitim alanında) yapılması gerekenlerin tersi yapıldı. Avrupa Birliği
ile hiç olmadığı kadar ilerlemiş bulunan üyelik görüşmeleri aşamasından tamamen
uzaklaşıldı. Kamu mali disiplini alanında yapılmış bulunan reform da 2017
yılında artan bütçe açıklarıyla ciddi biçimde yara aldı. Özetle Türkiye, 2001 –
2008 yılları arasında elde ettiği ekonomik başarıyı 2009 sonrasında
tekrarlayamadı ve başarısız bir dönem geçirdi.
2001 – 2008 yılları arasında
düşen bütçe açıkları, düşen kamu borç stoku, düşen enflasyon, düşen faizler ve
dalgalı kur rejimine karşın doğru politikaların eşliğinde değer kazanan bir TL
kuru vardı. 2009 yılından sonra bunlar yavaş yavaş tersine döndü. Bugün Türkiye
ekonomisi, kurlar yükseldiğinde döviz satan, kurlar düştüğünde döviz alan ve bu
aradaki farktan para kazanan insanların yönlendirdiği bir görünüm sergiliyor.
İşin en ilginç yanı bu iki farklı
dönem aynı siyasal iktidar zamanında yaşandı. Bu iki dönem arasındaki farkı
aşağıda sunduğum grafikler yardımıyla gözlemleyebilirsiniz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026141 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.