Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Açık ve Fazlalarına Göre Ekonomiler


Bir ekonomide kamu gelir ve giderleri arasındaki dengeyi gösteren bütçe dengesi ve döviz gelirleriyle giderleri arasındaki dengeyi gösteren cari denge açısından aşağıdaki durumlar ortaya çıkabilir:

Bütçe Dengesi

Cari Denge

Durum
Gelirler > Giderler
Bütçe Fazlası
Gelirler > Giderler
Cari Fazla
İkiz Fazla
Gelirler < Giderler
Bütçe Açığı
Gelirler < Giderler
Cari Açık
İkiz Açık
Gelirler > Giderler
Bütçe Fazlası
Gelirler < Giderler
Cari Açık
Bütçe Fazlası, Cari Açık
Gelirler < Giderler
Bütçe Açığı
Gelirler > Giderler
Cari Fazla
Bütçe Açığı, Cari Fazla

Bu durumların hepsine uygun ekonomi örnekleri vardır. Bunları yazının altındaki tabloda sunuyorum.

Ekli tabloya göre aralarında ABD, İngiltere, Fransa ve Türkiye’nin de bulunduğu ekonomiler hem bütçe açığı hem de cari açık yani ikiz açık veriyor. Her iki dengesi en yüksek açık veren üç ülke Arjantin, İngiltere ve ABD’dir. İkiz açık veren ekonomiler arasında cari açığı en yüksek ülke olarak Türkiye, bütçe açığı en yüksek ülke olarak da Brezilya öne çıkıyor. Bu ekonomiler genellikle tüketim eğilimi yüksek, tasarruf eğilimi düşük olan ekonomiler. Bunlar arasında en ilginç olan iki ekonomi; yüksek tasarruf oranlarına karşın ikiz açık veren Hindistan ve Endonezya.   

Tabloya göre Almanya, Hollanda ve kuzey Avrupa ülkeleri ikiz fazla veren ekonomiler arasında yer alıyor. Her iki dengesi en yüksek fazla veren ekonomiler Norveç, Hong Kong ve Almanya. En yüksek cari fazla veren ekonomi Hollanda olurken en yüksek bütçe fazlası veren ekonomi Norveç oluyor. Bu ekonomiler tasarruf eğiliminin yüksek olduğu ekonomiler. Ayrıca yüksek teknolojili mallar ihraç ediyorlar. Bunun sonucu olarak hem bütçe fazlası hem de cari fazla veriyorlar.

Çin, Japonya, Avusturya, İtalya gibi ekonomiler cari fazla verirken bütçe açığı veriyorlar. Bu grupta en yüksek cari fazlayı veren ekonomiler; Singapur, Tayland ve Danimarka olurken en yüksek bütçe açığını verenler; Suudi Arabistan ve Japonya oluyor. Bu ekonomiler arasında tasarruf eğilimi yüksek olan ve yüksek teknolojili ürünler ihraç edenler olduğu gibi petrol gibi doğal kaynaklara sahip olduğu için cari fazla verenler de var.

En az ekonominin yer aldığı grup cari açık ve bütçe fazlası veren ekonomiler grubu. Burada Yeni Zelanda, Letonya ve Litvanya yer alıyor. Bu ekonomiler ihracattan çok kendi iç dengeleriyle ayakta kalan ekonomiler.

  
Tablo: Bütçe Dengesi ve Cari Dengeye Göre Ekonomilerin Sınıflandırılması (2017, veriler için kaynak: The Economist, February 24th, 2018.) (%)
Cari Denge / GSYH
Bütçe Dengesi / GSYH
Tasarruflar / GSYH
İkiz Açık Verenler
ABD
-2,4
-3,5
17,5
İngiltere
-4,5
-2,9
13,4
Fransa
-1,3
-2,9
22,1
Belçika
-0,7
-1,7
23,2
Polonya
-0,1
-2,2
19,0
Hindistan
-1,6
-3,3
28,6
Endonezya
-1,6
-2,8
32,6
Türkiye
-5,3
-1,5
25,1
Yunanistan
-0,4
-0,6
10,5
Arjantin
-4,2
-5,8
12,8
Brezilya
-0,6
-8,0
16,2
Meksika
-1,7
-1,1
21,2
Güney Afrika
-2,2
-3,9
16,2
İkiz Fazla Verenler
Almanya
7,9
1,2
27,6
Hollanda
9,6
0,9
30,6
Çek Cumhuriyeti
0,7
0,7
27,2
Norveç
4,6
4,9
34,4
İsveç
4,7
1,0
29,9
İsviçre
9,3
0,8
33,5
Hong Kong
4,3
4,2
24,9
Güney Kore
5,3
1,0
37,2
Lüksemburg
5,0
1,4
23,2
Cari Fazla Verenler
Çin
1,2
-4,3
45,4
Japonya
3,9
-4,4
27,0
Avusturya
2,2
-1,1
26,0
İtalya
2,7
-2,3
19,6
İspanya
1,6
-3,0
22,5
Danimarka
8,3
-0,3
27,9
Rusya
2,4
-1,5
26,6
Singapur
18,5
-1,0
45,0
Tayland
11,6
-2,5
32,8
S. Arabistan
2,7
-8,9
28,8
Portekiz
0,3
-1,2
17,0
Bütçe Fazlası Verenler
Yeni Zelanda
-2,8
1,6
21,0
Letonya
-0,8
0,2
20,9
Litvanya
-0,8
0,1
16,0


EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

125 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.