Cari Açık Kapıdan Baktırır Büyümeyi Yaktırır
2017 Yılı Cari Açığının Analizi
2017 yılında cari açık 47,1 milyar
Dolar oldu. Ekim 2016’da yayımlanan ve 2017 – 2019 dönemini kapsayan Orta
Vadeli Programda cari açığın 2017 yılında 32 milyar Dolar, cari işlemler
dengesi / GSYH oranının da yüzde – 4,2 olacağı tahmin edilmişti. Ekim 2017’de
yayımlanan ve 2018 – 2020 dönemini kapsayan Orta Vadeli Programda revize edilen
2017 yılı cari açık tahmininin 39,2 milyar Dolar, cari işlemler dengesi / GSYH
oranının da yüzde – 4,6 olacağı belirtilmişti. Gerçekleşen 2017 yılı cari açığı
ilk tahmine göre 15,1 milyar Dolar (yüzde 47,2) ve revize tahmine göre de 7,9 milyar
Dolar (yüzde 20,2) sapma göstermiş bulunuyor.
2016 yılında cari açık 33,1
milyar Dolar ve cari dengenin GSH’ya oranı yüzde -3,8 idi. Demek ki 2017
yılında cari açık 2016 yılına göre 14 milyar Dolarlık bir artış göstermiş
bulunuyor. Bu artışta dışticaret açığının büyümesinin etkisi var kuşkusuz. 2016
yılında 40,9 milyar Dolar olan dış ticaret açığı 2017 yılında 58,6 milyar
Dolara çıkmış görünüyor. Bu artışın nedeni; ihracatın yüzde 10,4 artmasına karşılık
ithalatın yüzde 17,4 oranında artış göstermesi. 58,6 milyar Dolara ulaşan
dışticaret açığına karşılık artan hizmet gelirlerinin katkısıyla cari açık,
dışticaret açığından yaklaşık 11,5 milyar Dolar daha düşük olarak gerçekleşmiş
bulunuyor.
47,1 milyar Dolarlık cari açığın
finansmanında doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının net katkısı 8,1 milyar
Dolar, Portföy yatırımlarının (hisse senetleri ve borç senetlerinin) net
katkısı 24,3 milyar Dolar ve diğer yatırımların (mevduat, krediler) katkısı 6,5
milyar Dolar. Bu net finansmanın toplamı 38,9 milyar Dolar ediyor. Cari açıkla
aradaki fark olan (47,1 – 38,9 = ) 8,2 milyar Dolar da Merkez Bankası’nın
rezervleri kullanılarak karşılanmış bulunuyor.
Ödemeler dengesinin finansman
kalitesinin bozukluğuna dikkat etmek gerekir. Rezerv kullanımını bir kenara
bırakırsak dışarıdan sağlanan toplam 38,9 milyar Dolarlık finansmanın yüzde 21’lik
bölümü doğrudan yabancı sermaye yatırımıyla sağlanırken geriye kalan yüzde 79’luk
bölüm sıcak para olarak tanımlanan para girişiyle gerçekleştirilmiş görünüyor.
2017 yılının ödemeler dengesi
açısından en çarpıcı sonuçlardan birisi net hata ve noksan kalemimin sadece - 16
milyon Dolar boyutunda kalmış olması.
Yüksek Büyümenin Arkasındaki İtici Güç: Cari Açık
Artışı
İlk 9 ayın büyüme oranlarına, son
çeyreğe ilişkin sanayi üretimi ve diğer göstergelere bakınca 2017 yılında
Türkiye’nin yıllık yüzde 7,3 dolayında büyümüş olduğu tahmin ediliyor. 2016 yılında
büyüme yüzde 3,2 idi. Demek ki 2017 yılında bir önceki yıla göre büyüme iki katından
fazla artış göstermiş.
Orta Vadeli Programda açıklanan
tahmine göre de 2017 yılının GSYH’sinin 3.130 milyar TL olması bekleniyor. Buna
göre 2017 yılının cari açığı kabaca yüzde 5,5 oranında çıkıyor. 2016 yılında
cari açık yüzde 3,8 idi. Demek ki 2017 yılında bir önceki yıla göre cari açığın
GSYH’ye oranı önemli oranda artış göstermiş.
Aşağıdaki grafik 2000 yılından
2017 yılı sonuna kadar büyüme (koyu mavi) ile cari açık (kırmızı) arasındaki
ilişkiyi gösteriyor.
Cari açık arttıkça, yani eksi
yönde büyüdükçe, büyüme de artı yönde yükselmiş. Türkiye’nin en ciddi açmazlarından
birisi ‘açık vermeden büyüyememektir.’ Türkiye, 2000’lere kadar bütçe açığını
artırarak, 2000’lerden itibaren de cari açığı artırarak yüksek büyüme
oranlarını yakalamış görünüyor. Açıkların birlikte azaldığı dönemlerde Türkiye
ekonomisinin büyüme oranı da hızla geriliyor.
Cari Açık Artışı Sürdürülemeyeceği İçin Yüksek Büyüme
de Sürdürülemeyecek
Türkiye benzer bir durumu yakın
geçmişte iki kez daha yaşadı. 2004 – 2006 ve 2010 – 2011 yıllarında Türkiye artan
cari açığa eşlik eden yüksek büyüme dönemleri yaşadı. 2004 – 2006 yıllarındaki
artan cari açık AB ile tam üyelik müzakerelerine denk geldiği için yüksek
doğrudan yabancı sermaye girişiyle finanse edildiği için o dönemde fazlaca
sorun yaratmadı. Buna karşılık 2010 – 2011 yıllarında hızla yükselen cari açık
büyük ölçüde sıcak parayla finanse edildiği için Türkiye 2013 yılında kırılgan
beşli olarak adlandırılan gruba dahil edildi ve bir daha da o gruptan çıkamadı.
Bu durumun sürdürülmesi mümkün olmadığı için Türkiye, ilerleyen yıllarda cari
açığı indirecek önlemler almaya yöneldi, bu da büyümenin hızını düşürdü.
2018 yılı için Türkiye’nin önünde
iki seçenek var: (1) Yüksek büyümeyi sürdürebilmek için cari açığı daha da
artırmak. (2) Cari açığı denetim altına alabilmek için büyümenin düşmesine göz
yummak. İlki ekonomik istikrar açısından tehlikeli bir yol. Geçmişte yaşanan
gelişmeler bu yolun tercih edilmesi sonucu Türkiye’yi kırılgan beşli
kategorisine sokmuştu. İkinci yol ise bir tür ‘dur kalk politikası’ yarattığı ayrı
sorunları olan bir yol. Ama en azından ekonomik istikrar açısından çok daha az
tehlikeli.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026168 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.