Tek Hazine Hesabı Değişiyor
Hazine Nakit Yönetiminin
Temeli
Kamu gelir ve giderleri arasında
iki tür uyumsuzluk ortaya çıkar. İlki zaman uyumsuzluğudur. Kamu giderleri
sürekli ve neredeyse tekdüze bir seyir izler. Buna karşılık kamu gelirlerinin
bazıları düzenli bazıları düzensiz bir seyir izler. Örneğin KDV gibi vergi
gelirleri her ay tahsil edilmesine karşılık, bazı vergiler belirli aylarda
taksitler halinde tahsil edilir. Bu durumda kamu kesimi açısından bazı aylarda
gelir açığı bazı aylarda ise gelir fazlası oluşur. Bu uyumsuzluğu gidermek için gelir fazlası
olan aylarda tasarruf yapıp gider fazlası olan ayların ödemelerini karşılamak
ya da gider fazlası olan aylarda bu giderleri karşılamak için borçlanıp gelir
fazlası olan aylarda bu borçları ödemek gerekir.
İkinci uyumsuzluk yer
uyumsuzluğudur. Bazı illerin gelir fazlalarına karşılık bazı illerin gider
fazlaları vardır. Örneğin birçok büyük vergi mükellefi İstanbul merkezli olduğu
için İstanbul’da tahsil edilen kamu gelirleri, İstanbul için yapılan kamu
giderlerinden fazladır. Buna karşılık örneğin Hakkâri’nin gelirleri düşüktür ve
giderlerini karşılamaya yetmez. Bu durumda ülke çapında gelir ve giderlerin
birbiriyle uyumlandırılması için geliri fazla olan yerlerden geliri düşük
olanlara gelir aktarımı yapmak gerekir.
Bu şekilde kamu gelir ve
giderleri arasında zaman ve yer itibariyle ortaya çıkan uyumsuzlukları
denkleştirme uygulamasına zaman ve yer itibariyle uyumlandırma denir.
Türkiye’de, kamu gelir ve
giderlerinin zaman ve yer itibariyle uyumlandırılması, hazine nakit yönetimi
çerçevesinde kamu elektronik ödeme sistemi (KEÖS) aracılığıyla yürütülmektedir.
Bu uygulama genel bütçeli idarelerin (TBMM, Cumhurbaşkanlığı, yüksek yargı
kurumları, Başbakanlık, bakanlıklar, TÜİK vb) gelir ve giderleriyle sınırlıdır.
Türkiye’de Uygulanan Uyumlandırma Yöntemi
Hazine nakit yönetimi 1972
yılından 2007 yılına kadar Merkez Bankası ve Ziraat Bankası’nda açılan Tek
Hazine Hesabı aracılığıyla yapılıyordu. Bu yöntemin özünde gelirler ile
giderlerin karşılıklı olarak denkleştirilmesi esası yer alıyordu. Gün sonunda
kamu kurumlarının hesaplarındaki fazlalar Tek Hazine Hesabına aktarılıyor,
açıklar ise yine bu hesaptan karşılanıyordu. Eğer Tek Hazine Hesabı açık
veriyorsa bu açığı kapatmak üzere bono ihraç edilerek ya da repo işlemi
yapılarak açık finanse ediliyor, hesap fazla vermişse ters repo ya da mevduat
ihalesi yapılmak suretiyle fazlalık nemalandırılıyordu.
2007 yılında Hazine Müsteşarlığı,
Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası arasında bir protokol yapılarak Tek Hazine
Hesabı yöntemi yerine Tek Hazine Cari Hesabı yöntemine geçildi. 2010 yılı
sonunda Kamu Elektronik Ödeme Sistemine (KEÖS) geçilmek suretiyle taşrada ve
merkezde genel bütçeye dahil dairelerin bütün muhasebe birimlerinin bütün ödeme
ve tahsilât işlemleri tek bir yerde toplanarak elektronik ortamda
gerçekleştirilmeye başlandı. Bu yöntem, eski yöntemdeki gelir olsun ya da
olmasın yürüyen otomatik ödeme yönteminden farklı olarak Hazinece yapılan
günlük ödeme planlaması uygulamasını temel aldı. Bu yeni yöntemin öncekine en
önemli üstünlüklerinden birisi borç ve nakit yönetimini koordineli olarak
kullanma imkânı yaratmış olmasıydı.
Yeni Düzenleme ve Beklenen Yarar
Hükümetçe basına yapılan açıklamalardan
Hazine nakit yönetiminin kapsamının genişleteceği yeni bir düzenlemeye
geçilmesinin hedeflendiği anlaşılıyor. Buna göre uygulanan nakit yönetimi
sisteminin kapsamına yukarıda değindiğimiz genel bütçeye dahil idarelerin yanı
sıra özel bütçeli idareler (YÖK, üniversiteler, ÖSYM, Türk Dil Kurumu, Türk
Tarih Kurumu, TÜBİTAK, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Devlet Tiyatroları, Devlet
Operası, Savunma Sanayii Müsteşarlığı, Özelleştirme İdaresi, Karayolları, DSİ,
MTA vb), Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar (RTÜK, SPK, BDDK, Rekabet Kurumu
vb), SGK, İŞKUR, bütçe dışı fonlar (Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik
Fonu, Özelleştirme Fonu, Savunma Sanayii Destekleme Fonu, Tanıtma, Türkiye
Varlık Fonu vb), döner sermayeli kuruluşlar alınacak. Kapsamın genişletilmesine
özel bütçeli idarelerle başlanacak ve ileriki aşamalarda diğer kuruluşlar da
kapsama gerecek.
Kapsama girmeyecek olan kamu
kurum ve kuruluşları ise şöyle belirleniyor: Mahalli idareler, kamu iktisadi
teşebbüsleri (KİT’ler), İşsizlik Sigortası Fonu, TMSF.
Kamu kesiminin bütün gelirlerinin
Hazine’de toplanıp bütün giderlerinin yapılmasını sağlayacak olan yeni
düzenlemenin kamu kesimi nakit akımı ve yönetimi konusunda etkinlik artışı
sağlayacağını tahmin etmek zor olmasa gerek. Geçmişte söz konusu olduğu gibi
bir kamu kurumunda nakit fazlası varken diğer bir kamu kurumunun Hazine’den
nakit talep etmesi ve Hazine’nin bu kurumun ihtiyacı için gereksiz borçlanması
böylece önlenmiş olacak.
Hazine Nakit Yönetiminin Ayrıntıları için Kaynaklar:
Mahfi Eğilmez, Hazine,
Remzi Kitabevi
Mahfi Eğilmez, Kamu Maliyesi,
Remzi Kitabevi.
Coşkun Cangöz, Emre Balıbek, Hazine
İşlemleri ve Çağdaş Hazine Yönetimi, Seçkin Yayıncılık.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202678 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.