Piyasalarda Yaşananlar Kriz mi Düzeltme mi?
Durum Tespiti
İki haftadır finansal piyasalar
ciddi bir türbülans yaşıyor. Oysa 2018 yılı oldukça sakin başlamış ve 2017
yılından sonra umutların yükseldiği bir yıl olarak karşılanmıştı. Şubat ayında beklentiler
değişmeye, piyasalar alt üst olmaya başladı. Önce olup bitenlere bir bakalım.
Aşağıdaki tablo çeşitli göstergelerin son 10 gündeki değer değişimlerini sergiliyor.
10 Yıllık
Devlet Tahvili Getirisi
|
31 Ocak 2018
|
9 Şubat 2018
|
Fark (%)
|
ABD
|
2,72
|
2,851
|
4,9
|
Almanya
|
0,70
|
0,748
|
6,6
|
Türkiye
|
11,40
|
11,720
|
2,8
|
Borsalar
|
|||
ABD Dow Jones
IA
|
26.149
|
24.191
|
-7,5
|
Almanya DAX
|
13.189
|
12.107
|
-8,2
|
Türkiye BIST
100
|
119.529
|
113.590
|
-5,0
|
Kripto
Paralar
|
|||
Toplam Piyasa
Değeri (Milyar USD)
|
507
|
457
|
-9,9
|
Bitcoin Piyasa
Değeri (Milyar USD)
|
171
|
153
|
-10,5
|
Bitcoin / USD
|
10.139
|
9.075
|
-10,5
|
TL'nin
Değeri
|
|||
USD / TL
|
3,76
|
3,82
|
-1,6
|
Euro / TL
|
4,67
|
4,68
|
-0,2
|
Euro / USD
|
1,24
|
1,23
|
-1,3
|
VIX Endeksi
|
13,54
|
29,06
|
114,6
|
Brent Petrol
USD/Varil
|
69,05
|
62,79
|
-9,1
|
Altın
USD/Ons
|
1.340
|
1.317
|
-1,7
|
Tabloya göre ABD ve Almanya’da 10
yıllık tahvillerin faizinde ciddi artışlar ortaya
çıkıyor. Bütün borsalarda düşüş görülüyor. Türk Lirası Dolara ve Euroya karşı
değer kaybediyor. Kripto paralar son iki günde biraz toparlanmış olsa da yüksek
oranlı değer kayıpları yaşıyor. Karşılaştırmanın
başlangıcını biraz daha geri götürdüğümüzde kripto paralardaki değer kayıpları
yüzde 50’lere varıyor. Piyasa açısından bir anlamda korku endeksi olan VIX
endeksi 10 gün önce 13, 54 iken 9 Şubat akşamı itibariyle 29,06’yı işaret
ediyor. Ki bu değer alt üst olma olarak kabul edilen sınırın hemen altında bulunuyor.
Brent petrolün fiyatında son on günde yüzde 10’a yakın gerileme, altında yüzde 2’ye yakın fiyat düşüşü görülüyor.
Bu Değişim Nereden Çıktı?
Fed, geçtiğimiz Ekim ayında bilanço
küçültme operasyonuna başladı. Bu operasyon her üç ayda bir 10 milyar Dolar
artarak devem edecek. 2018 yılbaşından itibaren aylık 20 milyar Dolara çıktı,
Nisan başında 30 milyar Dolara çıkacak. Fed’in 3 kez faiz arttıracağını
sindirmiş olan piyasalar, Trump’ın bütçe açığını büyütecek programı sonrasında
bu kez 4 artırımı konuşmaya ve senaryolarına dahil etmeye başladılar. Avrupa
Merkez Bankası ve İngiltere Merkez Bankası yetkilileri yılsonuna doğru parasal
gevşemeyi durdurma ve faiz artırımına başlama sinyalleri verir oldu. Bu ek
parasal sıkılaşma demek.
Parasal sıkılaşma üst düzeye
çıkmadan önce eldeki, fonları yüksek faiz öneren gelişme yolundaki ülkelere
yatırmak daha akıllıca bir yaklaşım olarak kabul ediliyor. Bu gelişme sonucunda
gelişmiş ekonomilerde tahviller satılarak nakde dönüldü. Tahvil arzı artınca
fiyatları düştü, faizleri yükseldi (Tahvil fiyatıyla tahvil faizi ters yönlü.)
Borsalarda balon oluştuğu
söylemleri arttıkça yatırımcılar risklerin büyüdüğünü düşünmeye ve borsalardan
çıkmaya başladılar. Böylece borsalar değer kaybetmeye yöneldi.
Çin’in kambiyo denetimlerini
gevşetme kararı almasının ardından Şubat ayı başından itibaren Dolar talebi artı.
Dolar bütün diğer paralara karşı değer kazandı.
ABD’nin petrol üretimini
artırarak stoklarını yükseltmesi petrol fiyatlarında düşüşe yol açtı.
Kripto paralarla ilgili olarak
dünyanın birçok yerinden bir takım yasaklama, düzenleme, denetleme haberleri
gelmesi kripto paraların değerinin düşmesine neden oldu.
Bütün bunların birikimiyle bardak
son bir amla ile taşacak aşamaya gelmişti. Bardağı taşıran damlanın hangisi
olduğu tartışmalı ama Çin’in kambiyo rejiminde yaptığı gevşemeye yönelik
açıklamalar o son damlayı temsil ediyor gibi görünüyor.
Kriz mi Düzeltme mi?
Bugünlerde “son on günde piyasalarda
yaşananlar kriz mi düzeltme mi” sorusu en çok sorulan soruların başında
geliyor. Bu soruya doğru yanıt verebilmek için yaşanan dalgalanmaların bitip
bitmediğine karar vermek gerekir. Henüz buna karar verebilecek durumda değiliz.
Bununla birlikte bu dalgalanmaların mevcut görünümüne bakarak bu gelişmenin bir
krizden çok bir düzeltme olduğu kanısı ağır basıyor. Bu kanıya varılmasının iki
nedeni var: (1) Son on günde piyasalarda yaşanan kayıplar kriz tanımlamasına
girecek düzeyde görünmüyor. Bu on günde yaşanan kayıplar krizlerde genellikle bir
iki günde çıkıyor ve devam ediyor. Yukarıdaki tabloya bu açıdan bakınca kripto
para piyasasındaki kayıplar dışında kriz tanımına girecek bir gelişmeyi
göremiyoruz. Kripto para piyasalarında yaşananlar diğer piyasaları etkilese bile
kripto para piyasası, öteki piyasaları krize sürükleyemeyecek kadar küçük bir
piyasa. (2) Piyasalarda daha önceki bir yazımda da değindiğim gibi bir
aldırmazlık eğilimi oluşmuş bulunuyor. Yani piyasalar son dönemlerde üst üste çeşitli
siyasal, jeopolitik ve ekonomik şoklarla karşılaştığı için bu şoklara karşı bir
tür esneklik geliştirdi. Geçmiş şoklara baktığımızda son 2 yıl içinde
piyasaların birçok şoku krize dönüştürmeden atlattığını gördük.
Türkiye Açısından Durum
Son gelişmelere Türkiye açısından
bakarsak gelişmelerin yararlı yanlarını şöylece vurgulayabiliriz: (1) Petrol fiyatlarının
düşmesi cari açığın daha fazla artmasını engelleyecek. Orta Vadeli Programda
Brent petrolün fiyatı hesaplara 54,5 USD/Varil olarak alınmıştı. Fiyatta her 10
Dolarlık artış Türkiye’nin cari açığına kabaca 4 milyar Dolarlık ilave
getiriyor. Bu durumda fiyatın 70 Dolar düzeyine çıkmak yerine 60 Dolar
dolayında kalması cari açığa 10 milyar Dolar yerine 5 milyar Dolar ek getirmesi
anlamına geliyor. (2) Gelişmiş ekonomilerde ortaya çıkan risk artışı, yatırım
fonları açısından, kırılgan ekonomilerdeki risklerin daha kolay göze alınmasının
yolunu açıyor. Bu durumda Türkiye, 2018’de ihtiyacı olan 210 milyar Dolar
tutarında tahmin edilen dış finansman kaynağını bulmakta biraz daha rahat bir
konumda olabilir.
Bu gelişmelerin Türkiye açısından
zararlı yanı; rahatlamaya neden olarak yapısal önlemlerin almasını engellemesi
olarak karşımıza çıkıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202664 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.