Dış Borçların ve Borç Servisinin Kuşbakışı Analizi
Eldeki son verilere göre (2017
yılı üçüncü çeyrek sonuçları) Türkiye’nin toplam brüt dış borç stoku 438 milyar
Dolar. Bu miktarın 129,4 milyar Doları (yüzde 29,6’sı) kamu kesimine 704 milyon
Doları (yüzde 0,2’si) Merkez Bankası’na ve 307,9 milyar Doları (yüzde 70,2’si)
özel kesime ait bulunuyor (Ek 1.) 2017 yılı itibariyle Türkiye’nin brüt dış
borç stokunun GSYH’ye oranı yaklaşık yüzde 52’yi gösteriyor.
2002 yılsonunda Türkiye’nin
toplam dış borç stoku 129,6 milyar Dolardı. Bu tutarın yüzde 49,8’i kamu
kesimine, yüzde 17’si Merkez Bankası’na ve yüzde 33,2’side özel kesim
kuruluşlarına aitti. Demek ki AKP iktidarı döneminde dış borç stoku 129,6
milyar Dolardan yaklaşık 3,5 kat artarak 438 milyar Dolara çıkarken kamu
kesiminin payı 29,5’e, Merkez Bankası’nın payı yüzde 0,2’ye düşmüş, buna
karşılık özel kesim kuruluşlarının payı yüzde 70,2’ye yükselmiş.
Türkiye’nin net dış borç stoku 2017
yılı üçüncü çeyreği itibariyle 282,1 milyar Dolar (Ek 2) olarak hesaplanıyor. Buna
göre Türkiye’nin net dış borç stokunun GSYH’ye oranı da yaklaşık yüzde 33,4
olarak çıkıyor. Dış borç stoku 2002 yılında 88,5 milyar Dolardı. 2017’de bu
miktar 282,1 milyar Dolara yükselmiş olsa da GSYH’ya oran olarak yüzde 37,4’den
yüzde 33,4’e gerilemiş görünüyor.
Hazine’nin garantisi altında
bulunan kamu kesimi ve özel kesim borçlarının toplamı 2017 yılı itibariyle 24,8
milyar Dolar olarak karşımıza çıkıyor (Ek 3.) 2010 yılında 10,8 milyar Dolar
olan garantiler 2017 yılı sonunda 24,8 milyar Dolara yükselmiş bulunuyor. Bu
tabloda Hazine Garantileri 1 başlığı altında yer alan borçlardan kamu kesimi
alt başlığında yer alanlar belediyelerin ve diğer kamu kuruluşlarının Hazine
garantisi altındaki dış borçlarını, özel kesim başlığı altında yer alanlar ise
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın dış borçlarına verilmiş Hazine garantilerini
gösteriyor. Hazine Garantileri 2 başlığı altında yer alanlar ise KÖİ
(Kamu Özel İşbirliği) Projeleri olarak özel kesimin yaptığı yap işlet devret
projeleri için alınan dış borçlara verilen Hazine garantilerini kapsıyor. Bu
tür projelere Hazine dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarınca verilen garantiler bu
tabloda yer almıyor.
Türkiye’nin 2017 yılındaki dış
borç servisi (yani dış borç geri ödemeleri) toplamı 69,9 milyar Doları Anapara
ve 11,9 milyar Doları da faiz olmak üzere toplam 81,8 milyar Dolar (Ek 4.) Toplam
dış borç servisi 2002 yılında 28,9 milyar Dolardı. Demek ki AKP iktidarı
döneminde Türkiye’nin dış borç ödemeleri yıllık olarak yaklaşık 2,8 kat artarak
53 milyar Dolar tutarında artış göstermiş bulunuyor.
Türkiye, 2013 yılından bu yana
kırılgan beşli diye adlandırılan ve Brezilya, Hindistan, Türkiye, Endonezya ve
Güney Afrika’dan oluşan bir grup içinde sınıflandırılıyor (Ek 5.) Bu grupta dış
borç stoku / GSYH oranı en yüksek olan ekonomi yüzde 52 oranıyla Türkiye.
Türkiye’yi yüzde 48 ile Güney Afrika izliyor. Diğer üç ülkenin dış borç / GSYH
oranları bu iki ülkeye göre düşük kalıyor.
Özetlemek gerekirse: Türkiye, yıllar
itibariyle artan bir dış borç yüküne sahip, aralarında yer aldığı kırılgan
beşli ülkelerine göre dış borç yükü yüksek düzeyde bulunuyor ve her yıl giderek
artan bir dış borç servisiyle karşı karşıya bulunuyor. Buna karşılık ekonomi,
net dış borç yükü açısından daha makul bir görünüm sergiliyor.
Türkiye’nin kırılgan beşli
kategorisinden çıkabilmesinin bir yolu dış borç yükünü azaltmak ve cari açık
finansmanını borçla yapmak yerine doğrudan yabancı sermayeyi çekmek. Bunun da
yolu hukukun üstünlüğünü sağlamak, demokrasi standartlarını yükseltmek, risk
yaratmaktan kaçınmak, toplumsal uzlaşmayı gerçekleştirmekten geçiyor.
Ek 1: Yıllar İtibariyle Brüt Dış Borç Stokundaki
Değişimler (Milyon Dolar)
Kamu
|
TCMB
|
Özel
|
Türkiye
|
GSYH Payı
|
|||||
Yıllar
|
Kısa
|
Uzun
|
Toplam
|
Toplam
|
Kısa
|
Uzun
|
Toplam
|
Toplam
|
(%)
|
2002
|
915
|
63.618
|
64.533
|
22.003
|
13.854
|
29.212
|
43.066
|
129.601
|
54,8
|
2005
|
2.133
|
68.278
|
70.411
|
15.425
|
34.018
|
50.921
|
84.939
|
170.775
|
34,2
|
2010
|
4.290
|
84.819
|
89.109
|
11.565
|
71.389
|
119.625
|
191.014
|
291.688
|
37,8
|
2016
|
16.279
|
103.568
|
119.847
|
821
|
81.660
|
202.807
|
284.467
|
405.135
|
47,0
|
2017
|
17.177
|
112.261
|
129.438
|
704
|
93.192
|
214.663
|
307.855
|
437.996
|
51,9
|
Ek 2: Yıllar İtibariyle Net Dış Borç Stokundaki
Değişimler (Milyon Dolar)
(Milyon USD)
|
Brüt Dış Borç Stoku
|
TCMB
(-)
|
Bankacılık Kesimi (-)
|
Toplam
|
Bankalar Net Varlıkları
|
Katılım ve Yatım Bankaları Net Varlıkları
|
Toplam
|
Net Dış Borç Stoku
|
Net Dış Borç / GSYH (%)
|
2002
|
129.601
|
22.003
|
10.393
|
97.206
|
9.565
|
-811
|
8.755
|
88.451
|
37,4
|
2005
|
170.775
|
15.425
|
31.851
|
123.499
|
25.906
|
-1.398
|
24.508
|
98.991
|
19,8
|
2010
|
291.688
|
11.565
|
81.368
|
198.755
|
31.630
|
-5.589
|
26.041
|
172.714
|
22,4
|
2015
|
396.412
|
1.327
|
163.691
|
231.394
|
-4.629
|
-16.623
|
-21.252
|
252.646
|
29,3
|
2016
|
405.135
|
821
|
161.343
|
242.971
|
7.651
|
-18.399
|
-10.748
|
253.719
|
29,4
|
2017 III. Ç
|
437.996
|
704
|
172.217
|
265.075
|
3.285
|
-20.357
|
-17.072
|
282.147
|
33,4
|
Ek 3: Hazine Garantilerinin Yılar İtibariyle Gelişimi
(Milyon Dolar)
2010
|
2015
|
2017
|
|
Toplam
Hazine Garantisi
|
10.784
|
19.732
|
24.836
|
Hazine
Garantileri 1
|
7.506
|
11.498
|
13.508
|
Kamu
Kesimi
|
4.393
|
8.317
|
10.386
|
Özel
Kesim
|
3.113
|
3.181
|
3.122
|
Hazine
Garantileri 2
|
3.278
|
8.234
|
11.328
|
Avrasya Tüneli
|
960
|
960
|
960
|
Kuzey Marmara Otoyolu
|
2.318
|
2.318
|
2.738
|
Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu
|
4.956
|
4.956
|
|
Kuzey Marmara Otoyolu Odayeri
|
1.040
|
||
Kuzey Marmara Otoyolu Kurtköy Akyazı
|
1.634
|
Ek 4: Türkiye’nin 2002 ve 2017 Yıllarındaki Dış Borç
Servisi (Milyon Dolar)
2002
|
2017 (3. Çeyrek)
|
|
Dış Borç Servisi Toplamı
|
28.853
|
81.811
|
Anapara Ödemeleri
|
22.450
|
69.920
|
Faiz Ödemeleri
|
6.402
|
11.891
|
Ek 5: Kırılgan Beşlinin 2017
Yılındaki Dış Borç Stoku / GSYH Miktarları (Milyon Dolar) ve Oranları (%)
Milyon Dolar
|
Dış borç / GSYH (%)
|
|
Türkiye
|
437.996
|
52
|
Güney Afrika
|
142.833
|
48
|
Endonezya
|
335.289
|
34
|
Brezilya
|
556.418
|
30
|
Hindistan
|
471.852
|
20
|
Veriler İçin Kaynak: Eklerde
yer alan verilerin tamamı Hazine Müsteşarlığı istatistik verilerinden ve Aylık Borç
Yönetimi Raporlarından alınmıştır.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020203 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.