Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Dış Borçların ve Borç Servisinin Kuşbakışı Analizi

Eldeki son verilere göre (2017 yılı üçüncü çeyrek sonuçları) Türkiye’nin toplam brüt dış borç stoku 438 milyar Dolar. Bu miktarın 129,4 milyar Doları (yüzde 29,6’sı) kamu kesimine 704 milyon Doları (yüzde 0,2’si) Merkez Bankası’na ve 307,9 milyar Doları (yüzde 70,2’si) özel kesime ait bulunuyor (Ek 1.) 2017 yılı itibariyle Türkiye’nin brüt dış borç stokunun GSYH’ye oranı yaklaşık yüzde 52’yi gösteriyor.

2002 yılsonunda Türkiye’nin toplam dış borç stoku 129,6 milyar Dolardı. Bu tutarın yüzde 49,8’i kamu kesimine, yüzde 17’si Merkez Bankası’na ve yüzde 33,2’side özel kesim kuruluşlarına aitti. Demek ki AKP iktidarı döneminde dış borç stoku 129,6 milyar Dolardan yaklaşık 3,5 kat artarak 438 milyar Dolara çıkarken kamu kesiminin payı 29,5’e, Merkez Bankası’nın payı yüzde 0,2’ye düşmüş, buna karşılık özel kesim kuruluşlarının payı yüzde 70,2’ye yükselmiş.

Türkiye’nin net dış borç stoku 2017 yılı üçüncü çeyreği itibariyle 282,1 milyar Dolar (Ek 2) olarak hesaplanıyor. Buna göre Türkiye’nin net dış borç stokunun GSYH’ye oranı da yaklaşık yüzde 33,4 olarak çıkıyor. Dış borç stoku 2002 yılında 88,5 milyar Dolardı. 2017’de bu miktar 282,1 milyar Dolara yükselmiş olsa da GSYH’ya oran olarak yüzde 37,4’den yüzde 33,4’e gerilemiş görünüyor.

Hazine’nin garantisi altında bulunan kamu kesimi ve özel kesim borçlarının toplamı 2017 yılı itibariyle 24,8 milyar Dolar olarak karşımıza çıkıyor (Ek 3.) 2010 yılında 10,8 milyar Dolar olan garantiler 2017 yılı sonunda 24,8 milyar Dolara yükselmiş bulunuyor. Bu tabloda Hazine Garantileri 1 başlığı altında yer alan borçlardan kamu kesimi alt başlığında yer alanlar belediyelerin ve diğer kamu kuruluşlarının Hazine garantisi altındaki dış borçlarını, özel kesim başlığı altında yer alanlar ise Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın dış borçlarına verilmiş Hazine garantilerini gösteriyor. Hazine Garantileri 2 başlığı altında yer alanlar ise KÖİ (Kamu Özel İşbirliği) Projeleri olarak özel kesimin yaptığı yap işlet devret projeleri için alınan dış borçlara verilen Hazine garantilerini kapsıyor. Bu tür projelere Hazine dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarınca verilen garantiler bu tabloda yer almıyor.

Türkiye’nin 2017 yılındaki dış borç servisi (yani dış borç geri ödemeleri) toplamı 69,9 milyar Doları Anapara ve 11,9 milyar Doları da faiz olmak üzere toplam 81,8 milyar Dolar (Ek 4.) Toplam dış borç servisi 2002 yılında 28,9 milyar Dolardı. Demek ki AKP iktidarı döneminde Türkiye’nin dış borç ödemeleri yıllık olarak yaklaşık 2,8 kat artarak 53 milyar Dolar tutarında artış göstermiş bulunuyor. 

Türkiye, 2013 yılından bu yana kırılgan beşli diye adlandırılan ve Brezilya, Hindistan, Türkiye, Endonezya ve Güney Afrika’dan oluşan bir grup içinde sınıflandırılıyor (Ek 5.) Bu grupta dış borç stoku / GSYH oranı en yüksek olan ekonomi yüzde 52 oranıyla Türkiye. Türkiye’yi yüzde 48 ile Güney Afrika izliyor. Diğer üç ülkenin dış borç / GSYH oranları bu iki ülkeye göre düşük kalıyor.

Özetlemek gerekirse: Türkiye, yıllar itibariyle artan bir dış borç yüküne sahip, aralarında yer aldığı kırılgan beşli ülkelerine göre dış borç yükü yüksek düzeyde bulunuyor ve her yıl giderek artan bir dış borç servisiyle karşı karşıya bulunuyor. Buna karşılık ekonomi, net dış borç yükü açısından daha makul bir görünüm sergiliyor.

Türkiye’nin kırılgan beşli kategorisinden çıkabilmesinin bir yolu dış borç yükünü azaltmak ve cari açık finansmanını borçla yapmak yerine doğrudan yabancı sermayeyi çekmek. Bunun da yolu hukukun üstünlüğünü sağlamak, demokrasi standartlarını yükseltmek, risk yaratmaktan kaçınmak, toplumsal uzlaşmayı gerçekleştirmekten geçiyor.


Ek 1: Yıllar İtibariyle Brüt Dış Borç Stokundaki Değişimler (Milyon Dolar)

Kamu

TCMB

Özel

Türkiye
GSYH Payı
Yıllar
Kısa
Uzun
Toplam
Toplam
Kısa
Uzun
Toplam
Toplam
 (%)
2002
915
63.618
64.533
22.003
13.854
29.212
43.066
129.601
54,8
2005
2.133
68.278
70.411
15.425
34.018
50.921
84.939
170.775
34,2
2010
4.290
84.819
89.109
11.565
71.389
119.625
191.014
291.688
37,8
2016
16.279
103.568
119.847
821
81.660
202.807
284.467
405.135
47,0
2017
17.177
112.261
129.438
704
93.192
214.663
307.855
437.996
51,9


Ek 2: Yıllar İtibariyle Net Dış Borç Stokundaki Değişimler (Milyon Dolar)
(Milyon USD)
Brüt Dış Borç Stoku
TCMB
(-)
Bankacılık Kesimi (-)
Toplam
Bankalar Net Varlıkları
Katılım ve Yatım Bankaları Net Varlıkları
Toplam
Net Dış Borç Stoku
Net Dış Borç / GSYH (%)
2002
129.601
22.003
10.393
97.206
9.565
-811
8.755
88.451
37,4
2005
170.775
15.425
31.851
123.499
25.906
-1.398
24.508
98.991
19,8
2010
291.688
11.565
81.368
198.755
31.630
-5.589
26.041
172.714
22,4
2015
396.412
1.327
163.691
231.394
-4.629
-16.623
-21.252
252.646
29,3
2016
405.135
821
161.343
242.971
7.651
-18.399
-10.748
253.719
29,4
2017 III. Ç
437.996
704
172.217
265.075
3.285
-20.357
-17.072
282.147
33,4


Ek 3: Hazine Garantilerinin Yılar İtibariyle Gelişimi (Milyon Dolar)
2010
2015
2017
Toplam Hazine Garantisi
10.784
19.732
24.836
Hazine Garantileri 1
7.506
11.498
13.508
Kamu Kesimi
4.393
8.317
10.386
Özel Kesim
3.113
3.181
3.122
Hazine Garantileri 2
3.278
8.234
11.328
   Avrasya Tüneli
960
960
960
   Kuzey Marmara Otoyolu
2.318
2.318
2.738
   Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu
4.956
4.956
   Kuzey Marmara Otoyolu Odayeri
1.040
   Kuzey Marmara Otoyolu Kurtköy Akyazı
1.634


Ek 4: Türkiye’nin 2002 ve 2017 Yıllarındaki Dış Borç Servisi (Milyon Dolar)

2002
2017 (3. Çeyrek)
Dış Borç Servisi Toplamı
28.853
81.811
   Anapara Ödemeleri
22.450
69.920
   Faiz Ödemeleri
6.402
11.891

Ek 5: Kırılgan Beşlinin 2017 Yılındaki Dış Borç Stoku / GSYH Miktarları (Milyon Dolar) ve Oranları (%)

Milyon Dolar
Dış borç / GSYH (%)
Türkiye
437.996
52
Güney Afrika
142.833
48
Endonezya
335.289
34
Brezilya
556.418
30
Hindistan
471.852
20


Veriler İçin Kaynak: Eklerde yer alan verilerin tamamı Hazine Müsteşarlığı istatistik verilerinden ve Aylık Borç Yönetimi Raporlarından alınmıştır.


EtiketlerMaliye
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Maliye konusunda

Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020

203 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.