2017 Yılı Büyümesinin Analizi
2017 Büyümesi ve Ayrıntıları
2018’de Büyüme
2017 yılı büyümesi yüzde 7,4
olarak açıklandı (I. Çeyrek yüzde 5,4, II. Çeyrek yüzde 5,4, III. Çeyrek yüzde
11,3 ve IV. Çeyrek yüzde 7,3.) Bu oran, yüzde 5 olarak kabul edilen Türkiye’nin
potansiyel büyüme oranının yüzde 50 üzerinde bir oran. 2016 yılında büyüme
oranı yüzde 3,2’de yani potansiyel büyüme oranının oldukça altında kalmıştı.
4. Çeyrek ve yıllık büyüme
oranıyla birlikte yılın birinci ve üçüncü çeyrek verilerinde de yukarı yönlü revizyonlar
yapıldı ve bu revizyonlar büyümeye 0,3 puan pozitif katkı getirdi.
Yüzde 7,4’lük büyümenin üretim
sektörleri itibariyle ayrıntısına baktığımızda tarım kesiminden yüzde 4,7’lik,
sanayi kesiminden yüzde 8,8’lik, inşaat kesiminden yüzde 8,9’luk katkı
geldiğini görüyoruz. Büyümeye harcamalar yönünden bakarsak yerleşik hanehalkları
tüketiminin yüzde 6,1, devletin nihai tüketiminin yüzde 5 ve yatırımların yüzde
7,3 oranında katkısını görüyoruz. Yatırımlarda ise asıl katkının yine inşaat
kesiminden geldiği anlaşılıyor.
TL ile Büyüdük Dolar ile Küçüldük
Bir ekonominin büyüme oranı o
ekonominin bir yıldan ötekine kendi parasıyla hesaplanan GSYH’sinde fiyat
artışlarından arındırılmış olarak ortaya çıkan reel artışla ölçülüyor. Buna
göre 2017 GSYH’si 3.105 milyar TL (851 milyar USD) ve kişi başına gelir de 38.660
TL (10.597 USD) olarak hesaplanmış bulunuyor. Şimdi bu gelişmeyi 2013 yılından
bu yana GSYH ve büyüme verileriyle birlikte ele alalım.
2013
|
2014
|
2015
|
2016
|
2017
|
|
GSYH (Cari
Fiyatlarla, Milyar TL)
|
1.810
|
2.044
|
2.338
|
2.609
|
3.105
|
GSYH Zinc.
Hac End. (2009=100)
|
137,0
|
144,1
|
152,9
|
157,8
|
169,5
|
GSYH Büyümesi
(%)
|
4,2
|
5,2
|
6,1
|
3,2
|
7,4
|
Ortalama USD
Kuru
|
1,90
|
2,19
|
2,74
|
3,03
|
3,65
|
GSYH (Milyar
USD)
|
951
|
934
|
855
|
861
|
851
|
GSYH (Kişi
Başına USD)
|
12.480
|
12.112
|
11.019
|
10.883
|
10.597
|
Tabloya göre cari fiyatlarla GSYH,
TL bazında kesintisiz olarak hızla artıyor. GSYH’ye zincirleme hacim endeksi
ile bakarsak orada da artışı görebiliyoruz. 2016 yılındaki düşüş dışında
büyümede sürekli bir artış var. Konuya TL açısından baktığımızda görünüm böyle.
Ne var ki uluslararası karşılaştırmalar ve yabancı yatırımcıyı ilgilendiren çeşitli
oran hesaplamaları (Cari Açık / GSYH, Dış Borç Stoku / GSYH gibi) Dolar ile
yapılıyor. Dolar ile yapılan hesaplama TL ile yapılan hesaplamaya göre içinde
daha düşük enflasyon içerdiği için gerçeğe de daha yakın. Konuya Dolar
gözlüğüyle baktığımızda 2013 yılındaki 951 milyar Dolarlık GSYH ve 12.480
Dolarlık kişi başına gelir düzeyini son dört yılda yakalayamadığımızı
görüyoruz. İşin kötüsü 2017 yılındaki yüzde 7,4’lük çok yüksek büyümeye karşın
GSYH’miz önceki yıla göre 10 milyar Dolar, kişi başına gelirimiz de 286 Dolar
gerilemiş bulunuyor. Uluslararası karşılaştırmalar Dolarla yapıldığı ve yabancı
yatırımcılar bu verileri esas aldığı için istediğimiz kadar yüzde 7,4 büyüdük
diyelim durumu anlatmamız pek kolay değil.
Mesela yüzde 7,4 büyüyecek yerde
yüzde 5 büyüyüp enflasyonu ve cari açığı daha düşük düzeylerde tutarak USD / TL
kurunu 3,40’da tutabilseydik de Dolar cinsinden GSYH’mizi 913 milyar Dolara,
kişi başına gelirimizi de 11.370 Dolara çıkarsaydık daha mı iyi olurdu? Muhtemelen
daha iyi olurdu çünkü o zaman cari açık / GSYH oranı ve dış borç stoku / GSYH
oranı daha düşük olacağı için yabancı yatırımcının risk algısı da daha düşük
olurdu.
Büyümenin Dayanakları ve Tutarlılık Analizi
Aşağıdaki tabloda 2015, 2016 ve
2017 yıllarında büyümeyi etkileyecek olan başlıca göstergeler ve bunlarda bir
önceki yıla göre ortaya çıkan değişimler (artış veya eksilme) yer alıyor.
Gösterge
|
2015
|
2016
|
Artış (%)
|
2017
|
Artış (%)
|
Büyümeyle
|
Büyüme
|
6,1
|
3,2
|
7,4
|
Uyum
|
||
Sanayi
Üretim Endeksi
|
100
|
103,4
|
3,4
|
112,3
|
8,6
|
Yüksek
|
Elektrik
Tüketimi (Tw/Saat)
|
266
|
275
|
3,4
|
284
|
3,3
|
Uyumsuz
|
Doğalgaz
Tük. (Milyon m3)
|
47.999
|
46.395
|
-3,3
|
51.898
|
11,9
|
Yüksek
|
Perakende
Satış Hacim End.
|
100,0
|
102,1
|
2,1
|
107,9
|
5,7
|
Uyumlu
|
İstihdam
|
26.676
|
27.067
|
1,5
|
28.189
|
4,1
|
Orta
|
Satılan
Konut Sayısı
|
1.289
|
1.342
|
4,1
|
1.409
|
5
|
Orta
|
Hizmet
Sektörü Güven End.
|
99,9
|
94
|
-5,9
|
98,9
|
5,2
|
Yüksek
|
Perakende
Tic. Sek. Güv. End.
|
102,8
|
102
|
-0,8
|
101,9
|
-0,1
|
Uyumsuz
|
İnşaat
Sektörü Güven Endeksi
|
83,1
|
80,6
|
-3
|
83,4
|
3,5
|
Uyumsuz
|
Kredi
Miktarı (Milyar TL)
|
1.500
|
1.752
|
16,8
|
2.121
|
21,1
|
Yüksek
|
Bütçe
Dengesi / GSYH (%)
|
-1
|
-1,1
|
10
|
-1,5
|
36,4
|
Uyumlu
|
Cari
Denge / GSYH (%)
|
-3,8
|
-3,8
|
0
|
-5,5
|
44,7
|
Yüksek
|
TÜFE
(%)
|
8,81
|
8,53
|
-3,18
|
11,92
|
39,74
|
Yüksek
|
Para
Arzı (M2, Milyar TL)
|
1.196
|
1.407
|
17,6
|
1.625
|
15,5
|
Uyumsuz
|
Tablodaki verileri tek tek ele
alıp inceleyelim:
Sanayi üretim endeksi (mevsim ve
takvim etkilerinden arındırılmış) bize sanayi üretiminin nasıl değiştiğini
gösteriyor. 2016 yılında 2015 yılına göre yüzde 3,4 artmış. Bu artış yüzde
3,2’lik büyüme oranıyla oldukça yakın gerçekleşmiş. 2017 yılında 2016 yılına
göre yüzde 8,6’lık artış göstermiş olması yüzde 7,4 oranındaki büyüme oranıyla
tutarlı görünüyor.
TÜİK, sanayi üretim endeksi
hesaplamalarıyla revize edilmiş GSYH hesabı arasında ortaya çıkan veri
farklılığını giderdi. Buna karşılık GSYH ve büyüme verileri üzerinde doğan
‘anketlere dayalı olarak düzenlenen endekslerin idari – resmi kayıtlara göre
düzenlenen serilere göre daha doğru olup olmadığı kuşkusu’ bu kez sanayi
üretimi verilerine yansıtılmış oldu.
Elektrik tüketimi 2016 yılında
2015 yılına göre yüzde 3,4 artarken 2017 yılında 2016 yılına göre yüzde 3,3
artmış görünüyor. 2017 yılında elektrik tüketimi artışı bir önceki yıldan fazla
olmadığına göre büyüme artışıyla çelişkili bir görünüm ortaya çıkıyor. 2017
yılında çok daha hafif bir kış geçtiği ve dolayısıyla ısınma amaçlı elektrik
tüketiminin toplamdaki payının azaldığı, buna karşılık sanayi üretimi amaçlı
tüketimin payının arttığı öne sürülebilir. Öyle olsa bile bu tüketim artışı bu
büyümeyi desteklemiyor.
Perakende hacim endeksi,
talepteki değişimi en iyi yansıtan ölçüdür. TÜİK bu veriyi de GSYH revizyonuna
paralel olarak revize etti. 2016 yılında perakende satış endeksinde 2015 yılına
göre ortaya çıkan artış yüzde 2,1. 2016 yılında iç talepteki (tüketimdeki) düşüklük
zaten büyümenin düşük kalmasının nedenlerinin başında geliyordu. Dolayısıyla
yüzde 2,1’lik oran yüzde 3,2’lik büyümeyle tutarlı görünüyor. 2017 yılında 2016
yılına göre görülen yüzde 5,7’lik artış yüzde 7,4’lük büyüme oranıyla uyumlu
görünüyor.
İstihdam artışına baktığımızda
gerek 2016 (yüzde 1,5) ve gerekse 2017 (yüzde 4,1) istihdam artışları büyüme
oranlarıyla tutarlı görünüyor.
BIST 100 Borsa endeksi büyümenin
düşük kaldığı 2016 yılında 2015 yılına göre yüzde 6,3 artarken, büyümenin
yükseldiği 2017 yılında yüzde 48,2 gibi çok yüksek bir artış oranı sergilemiş
bulunuyor. Borsa endeksinin her iki yıldaki artışı büyüme oranlarıyla tutarlı
görünüyor.
2016’da ekonomi yüzde 3,2
büyürken satılan konut sayısı da 2015 yılına göre yüzde 4,1 artmış. Bu ikili
birbiriyle tutarlı bir görünüm sergiliyor. Benzer bir tutarlılığı 2017 yılında
göremiyoruz. Yüzde 7,4 olan 2017 büyümesine karşılık satılan konut sayısı yüzde
5 artmış görünüyor.
Tablonun son dört kalemi olan
güven endekslerine baktığımızda 2016 yılının düşük büyüme oranına paralel
olarak reel kesim beklentilerinin olumsuzluğunun bu endekslere yansıdığını
görüyoruz. Buna karşılık 2017 yılının yüksek beklenen büyüme oranıyla tutarlı
tek kalemin hizmet sektörü güven endeksinde olduğunu, perakende ticaret sektörü
güven endeksinin eksi olduğunu görüyoruz. Hizmet sektörü güven endeksinin
yüksek olmasının nedeni de büyük ölçüde istihdama verilen büyük teşvikler olsa
gerektir. Tüketici güven endeksi de 2017 yılındaki büyümeyle uyum içinde
görünmüyor.
Bu tabloya daha birçok gösterge
eklemek mümkün, ama bu kadarı bile bize büyüme oranıyla onu desteklemesi
gereken bazı göstergeler arasında bir takım çelişkiler olduğunu
gösteriyor.
2017 Büyümesini Sağlayan Politika ve Uygulamalar
2017 yılında sağlanan yüksek
büyüme oranının temelinde bazı kesimler için uygulanan vergi oranlarını
düşürerek, kamu harcamalarını artırarak, kredilerin genişlemesini KGF ile destekleyerek,
taşeron işçileri devlet kadrolarına alarak, istihdama devlet desteği vererek yürütülen
genişletici maliye politikası yatıyor. Genişletici maliye politikası iç talebin
artmasını ve ekonomik faaliyetin canlanmasını sağladı. Para politikası da bütün
söylemlerin aksine bu genişletici maliye politikasıyla uyumlu (İngilizcesi
accommodative) bir uygulama içinde oldu. Enflasyonda hedefe göre iki kattan
fazla sapma yaşanması bunun açık kanıtıdır. Bir yandan da ABD ve Avrupa’nın
krizden çıkış yolunda ciddi gelişme kaydetmesi bu ekonomilerin ithalatında artışa
yol açınca dış talepte de artış ortaya çıktı. Bütün bu gelişmeler Türkiye’nin
büyümesini yukarıya itti.
Yavaşlayan bir ekonomide büyümeyi
teşvik edici bir yaklaşım yanlış değildir. Ne var ki her zorlama gibi bunun da;
yüksek enflasyon, değer kaybeden TL, artan cari açık, yükselen bütçe açığı,
artan dış borç stoku gibi bazı sıkıntılı sonuçları var.
Aşağıdaki tablo bu yüksek
büyümeye eşlik eden ekonomik göstergelerdeki bozulmaları gösteriyor.
|
Gösterge
|
2015
|
2016
|
Artış (%)
|
2017
|
Artış (%)
|
|
Büyüme (%)
|
6,1
|
3,2
|
-47,5
|
7,4
|
131,3
|
|
Bütçe
Açığı / GSYH (%)
|
-1
|
-1,1
|
10,0
|
-1,5
|
36,4
|
|
Cari
Açık / GSYH (%)
|
-3,8
|
-3,8
|
0,0
|
-5,5
|
44,7
|
|
TÜFE
(%)
|
8,81
|
8,53
|
-3,2
|
11,92
|
39,7
|
|
USD
/ TL
|
2,73
|
3,03
|
11,0
|
3,66
|
20,8
|
|
Gösterge
Faiz (%)
|
11,15
|
10,63
|
-4,7
|
13,4
|
26,1
|
|
Dış
Borç Stoku / GSYH (%)
|
46,3
|
47,3
|
2,2
|
53,3
|
12,7
|
2018’de Büyüme
Zorlanmış bir yüksek büyümeye bu
gibi sıkıntılar eşlik ettiğinde en ciddi sorun bu yüksek büyümenin sürdürülemez
olması gerçeğidir. Bugüne kadar yapılan açıklamalar 2017’de izlenen genişletici
maliye politikasının 2018 yılında da sürdürüleceğine işaret ediyor. Gündemde
daima seçimin bulunduğunu da dikkate alırsak bunun beklenen bir gelişme
olduğunu söylemek mümkün. Burada kritik mesele birçok göstergesi sıkıntılı
görünen ekonominin iki yıl üst üste bu kadar zorlanmaya nasıl yanıt vereceği
meselesidir.
Ek:
2017'de En Hızlı Büyüyen 5 Ülkenin Göstergeleri (%)
En
Yüksek Büyüyenler
|
Büyüme
|
Enflasyon
|
İşsizlik
|
Bütçe Den./GSYH
|
Cari Den./GSYH
|
Türkiye
|
7,4
|
11,9
|
10,9
|
-1,5
|
-5,5
|
Çin
|
6,8
|
1,8
|
3,9
|
-4,0
|
1,3
|
Hindistan
|
6,4
|
4,0
|
6,1
|
-3,5
|
-2,0
|
Endonezya
|
5,1
|
3,6
|
5,5
|
-2,3
|
-1,9
|
Kore
|
3,1
|
1,5
|
3,7
|
0,7
|
5,1
|
Türkiye
Hariç Ortalama
|
5,4
|
2,7
|
4,8
|
-2,3
|
0,6
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026185 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.