Moody's Kararı Üzerine Değerlendirme
Moody’s’in Kararı
Moody’s 7 Mart Perşembe akşamı Türkiye’ye
verdiği kredi notunu Ba1’den Ba2’ye düşürdüğünü ve not görünümünü durağan olarak
belirlediğini açıkladı (eski nota eşlik eden görünüm negatif idi.) Çoğu yorumcu
bu kararın haksızlık olduğunu hatta kasıtlı olduğunu söyledi. Bazı yorumcular
kararı, ABD ile Türkiye’nin arasının bozulmuş olmasına ve ABD yönetiminin Moody’s’i
böyle bir karar almaya sevk ettiğini ima etti.
Daha önce çeşitli defalar
yaptığım gibi konuyu akıl yürütme yaklaşımı çerçevesinde analiz edelim. Önce
Moody’s’in dediklerini ve Türkiye ekonomisinin verilerini karşılaştırmalı
olarak ele alalım.
Moody’s’in Türkiye notunu
düşürmesinin ilk gerekçesi: “Para politikasının etkinliğinde yaşanan önemli
aşınmalar ve temel yapısal ekonomik reformların uygulamaya sokulmasında ortaya
çıkan ciddi gecikmelerin de kanıtladığı kurumsal güç kayıpları.”
Bu gerekçede geçen “…para
politikasının etkinliğinde yaşanan önemli aşınmalar…” ifadesini Moody’s
açıklamanın sonraki bölümünde daha net bir hale getiriyor ve “hükümetin kısa
dönemli önlemlere odaklanarak etkin para politikasına ve temel ekonomik
reformlara zarar verdiğini” vurguluyor. Bu gidişle enflasyonun 2020’ye kadar
sürdürülebilir bir biçimde tek haneye düşmesinin mümkün görünmediğinin altını çiziyor.
Moody’s’in bu ifadelerle Merkez
Bankası’nın temel amacı olan enflasyonu düşürmede uyguladığı para politikasının
yeterince sıkı olmadığını ve hatta bu uygulamanın giderek zayıfladığını
kastettiğini düşünüyorum. Merkez Bankası’nın hiçbir anlamı kalmamış olan yüzde
5’lik hedefte ısrar etmesinin ve karar alıcı mevkideki yetkililerin faiz
indirimi çağrısı yapmalarının ardından böyle bir sonucun gelmesi bence
şaşırtıcı değil. Moody’s’in aldığı bu kararın haksızlığını vurgulayanlar
Türkiye’nin 2017’de yüzde 7’nin üzerinde büyüdüğünü öne sürüyorlar. Aslında bu
büyüme de Moody’s’in not düşürme gerekçelerinden birisi zaten. Çünkü Moody’s’in
bu büyümenin enflasyonda dizginleri kaybetmenin sonucunda oluştuğu kanısında
olduğu anlaşılıyor. Sanırım Moody’s, dün Merkez Bankası’nın kararını bekledi ve
Merkez Bankası’nın bu kadar yüksek bir enflasyon oranının varlığında faizi
artırmama kararı almasının ardından Türkiye’nin notunu düşürmeye karar verdi.
Gerekçede geçen “…temel yapısal
ekonomik reformların uygulamaya sokulmasında ortaya çıkan daha ciddi gecikmeler…”
ifadesiyle Moody’s söz verilen bazı yapısal reformların yapılmadığını ya da
gecikmeler yaşandığını öne sürüyor. Bu konuda üzerinde en çok durdukları konu
işgücü piyasasındaki katılıkların giderilmesi olarak karşımıza çıkıyor. Moody’s
karar notunda bu konunun seçimler nedeniyle ertelendiğine dikkat çekiyor.
İkinci gerekçe: “Artan
siyasal riskler ve yükselen dış finansman faizleri çerçevesinde ülkenin büyüyen
cari açığı, yüksek dış borçları ve yüksek dış borç çevirme oranının ortaya
çıkardığı dış şok riskindeki yükseliş.”
Moody’s bu gerekçede geçen asıl
tehlikenin kamu kesiminden çok özel kesim borçlarından kaynakladığına dikkat
çekiyor. Bu gerekçenin altında yatan nedenlerden birisinin de artan jeopolitik
riskler olduğu açıklamada vurguluyor. Bu risklerin artması halinde ülkenin dış
kaynak bulmakta zorlanacağı ve dolayısıyla dış borç çevirmede ciddi sorunlar
yaşayacağına işaret ediyor.
Diğer konular: Moody’s not
düşürme kararında bu iki temel noktayı vurgulamanın yanı sıra bunlarla dolaylı
ya da dolaysız ilgili bazı başka hassas noktalara da değiniyor. Bunlardan
birisi bütçe dışında yaratılan Kamu Özel İşbirliği Projelerinin ve Kredi
Garanti Fonu’nun yarattığı potansiyel yükümlülükler. İkincisi karar metninde
şeffaflıkla ilgisi olmadığı öne sürülen Varlık Fonu’nun elindeki varlıkları
teminat göstererek borçlanması meselesi.
Bu iki konunun dışında Moody’s ayrıca Anayasa Mahkemesi kararının alt
mahkemece uygulanmadığını, referandumla kabul edilen Anayasa değişikliğinin
siyasal sistemin denetim ve denge mekanizmalarını sınırlandırdığına vurgu
yapıyor. Yani bir anlamda kararın siyasal açıdan dayanaklarının da olduğunu
ortaya koyuyor.
Moody’s’in Önceki Kararından Bu Yana Neler Değişmiş?
Moody’s’in not değişimiyle ilgili
bir önceki kararı 17 Mart 2017 tarihini taşıyor. Söz konusu kararda Moody’s,
Türkiye’nin kredi notunu düşürebilecek olan olası gelişmeleri şöyle sıralamış:
(1) TL’de ortaya çıkabilecek hızlı bir değer kaybı, rezervlerde ani ve yüksek
miktarlı düşüş ya da sermaye çıkışının kısıtlanmasına yol açacak bir karar gibi
ödemeler dengesi krizini olası duruma getirecek maddi bir değişme. (2) Büyüme
oranında sürüp giden bir düşüş. (3) Kamu mali disiplininde bozulma. (4) Kurumsal
güçlülükte ortaya çıkabilecek ilave aşınmalar.
Şimdi bir de önceki karar olan 17
Mart 2017’den bu yana başlıca makroekonomik göstergelerdeki değişime bakalım:
Ekonomik Göstergeler
|
Mart 2017
|
Mart 2018
|
Not
|
Büyüme
|
3,0
|
7,3
|
++
|
Enflasyon
|
10,1
|
10,3
|
-
|
İşsizlik
|
12,1
|
10,3
|
+
|
Bütçe Açığı
|
1,1
|
1,5
|
-
|
Cari Açık
|
3,8
|
5,5
|
-
|
Dış Borç Stoku / GSYH (%)
|
47,0
|
51,2
|
-
|
Gösterge Faiz (%)
|
11,1
|
13,5
|
-
|
Sepet Kur
|
3,81
|
4,26
|
-
|
TCMB Döviz Rezervi (milyar USD)
|
89,2
|
89,3
|
+
|
Artılar
|
4
|
||
Eksiler
|
6
|
Moody’s’in Not Düşürme Kararı Haklı mı Haksız mı?
Moody’s’in bir önceki kararında
not düşürülmesine yol açacağını vurguladığı konulardan ilkine baktığımızda
TL’de hızlı sayılabilecek bir değer kaybı (yüzde11,3) olduğunu, cari açığın
ödemeler dengesini sıkıntıya sokabilecek biçimde ciddi bir artış eğilimine
girdiğini, buna karşılık döviz rezervlerinde bir düşüş olmadığını görüyoruz.
Öte yandan Türkiye’nin, sermaye hareketlerine (döviz çıkışlarına) bir kısıtlama
koymadığını, sermaye hareketlerinin serbestliğiyle ilgili önleyici bir önlem
almadığını biliyoruz (dış borçlanmaya getirilen döviz geliri kadar dış
borçlanma uygulamasının bu anlama gelmediğini ifade edelim.) Dolayısıyla
buradan giderek bir not düşürme kararı pek haklı görünmüyor.
İkinci nokta olan büyüme oranına
baktığımızda düşüş değil tam tersine ciddi bir artış olduğunu görüyoruz. Bu
madde de not düşürmeyi haklı kılacak bir gelişmeyi göstermiyor.
Üçüncü nokta kamu mali disiplinin
bozulması yani bütçe açığında artışlar ortaya çıkması meselesidir. Tabloya
baktığımızda geçen karardan bu yana bir bozulma olsa da bu bozulmanın en
azından şimdilik sınırlar içinde kaldığını söyleyebiliyoruz. Dolayısıyla
buradan giderek de bir not düşüşü pek haklı görünmüyor.
Son nokta olan kurumsal güçlülük çerçevesini
daha yakından ele alalım. Çünkü bu kavram ötekilerden daha zor ölçülebilen ve sübjektif
değerlendirmelere açık bir çerçeve içinde bulunuyor. Kredi Ölçüm Kuruluşları
kurumsal güçlülüğü aşağıdaki şemaya göre değerlendiriyorlar.
Kurumsal Güçlülük çerçevesinin
alt gruplarını ele alıp Türkiye açısından değerlendirmeye çalışalım.
Kurumsal Çerçeve:
Hükümetin etkinliği; hükümetin
ekonomi politikasını uygulamada ne kadar etkin olduğunu ölçmeye yarıyor. Bu
konu oldukça karışık görünüyor. Eğer amaç enflasyonu düşürmekse Türkiye bu
uygulamada başarısız, eğer amaç büyümeyi yükseltmekse Türkiye bu alanda
başarılı.
Kanunların üstünlüğü; kanunları
uygulamakta yargı ne kadar bağımsız hareket edebiliyor, mülkiyet hakları
korunuyor mu, hükümet karışımı var mı? Moody’s, açıklamada verdiği Anayasa
Mahkemesi ve alt mahkeme ilişkisi konusuna değinerek kanunların üstünlüğü,
yargının bağımsızlığı konusunda Türkiye’yi olumlu görmediğini dolaylı yoldan
açıklıyor.
Yolsuzluk; ekonomide yolsuzluk
hangi boyutta, hesaplarda şeffaflık var mı? Moody’s kararında bazı kamu
hesaplarında şeffaflık olmadığını vurguluyor.
Politika Kredibilitesi ve Etkinlik:
Enflasyon ve enflasyon
dalgalanması; bir ekonomi politikasının kredibilitesini ölçmekte en uygun
ölçülerden birisi olarak kabul ediliyor. Enflasyon, diğer ekonomilerle
karşılaştırıldığında makul mü, enflasyon oranı sürekli iniş çıkışlar içinde mi?
Bu soruların yanıtı aynı zamanda Merkez Bankası’nın uyguladığı para
politikasının kredibl olup olmadığını da ortaya koyuyor. Merkez Bankası’nın
koyduğu enflasyon hedefinden uzak kalıp kalmadığı aynı zamanda bu bankanın
bağımsız olup olmadığının da göstergesi olarak kabul ediliyor. Moody’s
kararında bu konuda Türkiye’nin başarılı olmadığını açıklıyor.
Diğer Faktörler:
İflas Geçmişi; bir ekonominin
geçmişinde iflas durumuyla karşılaşıp karşılaşmaması ve bunun ne kadar yakın
dönemde olduğu da önemli bir gösterge olarak kabul ediliyor. Moody’s’in
yazısının altındaki Türkiye ekonomisine ilişkin göstergeler tablosunda 1983
yılından bu yana Türkiye’nin bir kez iflasla karşılaştığı yer alıyor. Ki bu da her zaman için olumsuz bir faktör olarak notu etkiliyor.
Sonuç
Burada, eldeki verileri,
olabildiğince objektif olarak ortaya koymaya ve kredi değerlendirme
kuruluşlarının bakış açısından değerlendirmeye çalıştım. Bu analize göre bazı
konularda olumlu gelişmeler olmasına karşılık bazı konularda işler olumsuz
gitmiş ve asıl olarak ekonomiden daha çok siyasal alanda ve hukuk alanında
işler karışmış görünüyor.
Moody’s Türkiye’nin notunu
düşürmekte haklı mıydı haksız mıydı herkes kendi kararını versin. Ben size
objektif olarak ve ayrıntılarıyla konuyu sundum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202698 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.