Türkiye Ekonomisi Isınıyor mu?
Ekonominin Isınması Ne Demektir?
Son dönemde Türkiye ekonomisinin
ısındığı yolunda iddialar ortaya atılıyor. Bunun doğru olup olmadığını
değerlendirmeye geçmeden önce ekonomide ısınma ile neyin kastedildiğine bir
bakalım.
Ekonomide ısınma dendiği zaman
genellikle ekonominin zorlama sonucu potansiyel büyüme oranının üzerinde ve
sürdürülemez bir oranda büyümeye başlaması anlaşılır. Genellikle bu tür
zorlanmış bir büyüme ile yüksek enflasyon oranı, yüksek bütçe açığı ve/veya
yüksek cari açık birlikte ortaya çıkar.
Isınan bir ekonomide kısa dönemde
toplam talep, ekonominin uzun dönemli toplam arz kapasitesini aşar. Toplam
talepte ortaya çıkan artışı karşılayabilmek için üç yol vardır: (1) Yeni
yatırımlarla üretim kapasitesini artırmak. (2) Mevcut üretim kapasitesinin
kullanımını artırmak. (3) İthalatı artırmak.
Eğer bir ekonomide her şey
yolunda giderken bir talep artışı ortaya çıkmışsa yani bu artışın geçici ve
zorlama olmadığı düşünülüyorsa o zaman firma sahipleri yeni yatırımlara giderek
üretim kapasitesini artırır ve bu talep artışını arz artışıyla karşılamaya
yönelirler. Buna karşılık ekonomide enflasyon, bütçe açığı, cari açık, faizler
ve dolayısıyla risk algısı yüksekse firma sahipleri talepteki bu artışın geçici
olduğunu düşünür ve yeni yatırıma girmezler. Buna karşılık toplam talepteki
artışın olumlu sonucunu da kaçırmak istemedikleri için üretim birimlerinin
kapasite kullanım oranını artırarak bu talep artışına cevap verecek arz
artışına giderler. Bunu yaptıklarında ister istemez istihdam artar, işsizlik
oranı geriler. Böyle bir dönemin sonunda toplam talep düşerse firmalar, kapasite
kullanımını eski düzeyine çekerek üretimi düşürürler. Bu arada daha fazla
kapasiteyle üretim yapmak için işe yeni alınan işçiler işten çıkarılır ve
azalmış görünen işsizlik oranı yeniden yükselir. Eğer firma sahipleri talep
artışının geçici olduğunu düşünüyor ve üretim birimlerinde ek istihdam vb
yoluyla artıracakları kapasite de bulunmuyorsa o zaman bu talep artışını
ithalat yoluyla karşılamaya giderler.
Ekonominin Isınması Nasıl Sonuçlanır?
Ekonominin ısınması, artan talebe
kısa dönemde tam olarak cevap veremeyen arz nedeniyle genellikle enflasyonun
artmasına yol açar. Eğer büyüme artışı bütçe açığı ve cari açık artışı,
dolayısıyla risk artışını da birlikte getiriyorsa o zaman yerli para değer
kaybeder yani kur artışı ortaya çıkar. Eğer ekonomide üretimde kullanılan
girdilerin (petrol, doğalgaz, ara malları ve sermaye malları vb) ithalat
içindeki payı yüksekse bu kez kur artışı enflasyon artışı yaratır.
Enflasyon artmaya devam ederse Merkez
Bankası’nın enflasyonu ve dolayısıyla kur artışını denetim altına alabilmek
için faizlerde artışa gitmesi kaçınılmaz olur. Sonuçta büyüme hızı da düşer.
Türkiye Ekonomisi Isınıyor mu?
Türkiye ekonomisinin ısınıp
ısınmadığını eldeki veriler çerçevesinde inceleyelim. Önce eldeki verileri bir
tabloya dökelim.
Gösterge
|
2015
|
2016
|
Artış (%)
|
2017
|
Artış (%)
|
Büyüme
|
6,1
|
3,2
|
7,2 (*)
|
||
Sanayi
Üretim Endeksi
|
100
|
103,4
|
3,4
|
112,3
|
8,6
|
İstihdam
|
26.676
|
27.067
|
1,5
|
28.515
|
5,3
|
Kredi
Miktarı (Milyar TL)
|
1.500
|
1.752
|
16,8
|
2.121
|
21,1
|
Bütçe
Dengesi / GSYH (%)
|
-1
|
-1,1
|
-1,5
|
||
Cari
Denge / GSYH (%)
|
-3,8
|
-3,8
|
-5,5
|
||
TÜFE
(%)
|
8,81
|
8,53
|
11,92
|
||
USD
/ TL
|
2,73
|
3,03
|
-11,0
|
3,66
|
-20,8
|
İmalat
Sanayii Kap. Kul. Oranı (%)
|
76,8
|
77,4
|
0,8
|
78,5
|
1,4
|
(*) Tahmin
Tablodaki veriler, yukarıda
ekonominin ısınmasıyla ilgili anlattıklarımızı doğruluyor. 2017’de büyüme
önceki yıla göre ikiye katlanmış ve bu katlanma banka kredilerinde, bütçe
açığında, cari açıkta, enflasyonda (TÜFE) ve kurda ciddi artışlar sonucunda gerçekleşmiş.
Tablonun son satırı sanayi üretim endeksinde ve dolayısıyla büyümede ortaya
çıkan artışın bir ölçüde kapasite kullanım oranının artışından kaynaklandığını
gösteriyor. Demek ki firma sahipleri bu büyümeye yol açan talep artışını geçici
bir artış olarak görmüş ve yeni yatırım yapmak yerine kapasite kullanımını
artırma yoluna gitmişler. Bu durumda talep gerilediği anda eski üretim
kapasitesine geri dönecekler demektir. Ki bu da işsizlikte artışı getirecektir.
Isınan Ekonominin Dış Finansmanı
Isınan Ekonominin Dış Finansmanı
Merkez Bankası verilerine göre Ocak ayı itibariyle bir yıl içinde vadesi gelecek olan dış borçlar, dış krediler, DTH vb dış finansman yükümlülüklerinin toplamı 184,7 milyar Dolar. Buna yaklaşık 50 milyar Dolar da bir yılda oluşacak cari açığı eklersek bir yıl içindeki toplam dış finansman ihtiyacı kabaca 235 milyar Dolar olarak hesaplanıyor. Bu miktar yakın zamana kadar 210 milyar Dolar dolayındaydı. Demek ki hızlı büyümenin ya da bir başka ifadeyle ekonomiyi ısıtmanın bedeli burada da böyle çıkıyor.
235 milyar Dolarlık yük zor bir dış finansman tablosu demektir. Moody's'in not düşürmesinin bir nedeni böylece ortaya çıkmış bulunuyor.
235 milyar Dolarlık yük zor bir dış finansman tablosu demektir. Moody's'in not düşürmesinin bir nedeni böylece ortaya çıkmış bulunuyor.
Sonuç
Verilere baktığımızda Türkiye ekonomisinin
ısınmasıyla ilgili iddiaların doğru olduğunu ve bu ısınmanın bir soğumayla yani
büyüme oranı düşüşüyle dengelenmesinin kaçınılmaz olduğunu söylemek mümkündür.
Türkiye, 2011 yılında yaşanan aşırı ısınmayı (yüzde 11,1 oranında büyüme ve
yüzde 9,7 oranında cari açık), izleyen dönemde denetimli olarak soğutmayı
başarmıştı. Bu aşamada yanıtlanması gereken soru; soğumanın 2011 sonrasında
olduğu gibi denetimli bir biçimde mi olacağı yoksa denetim dışı olarak mı
gerçekleşeceği sorusudur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026232 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.