TL Niçin Negatif Ayrışıyor?
Yanıtlanması Gereken
Sorular ve Uygulanacak Analiz Yöntemi
Bir kurum ya da ülkenin bir
göstergesinin belirli bir zaman diliminde aynı grupta kabul edilen kurum ya da
ülkelerin aynı göstergesine göre olumsuz bir gelişim göstermesine negatif
ayrışma, olumlu bir gelişim göstermesine ise pozitif ayrışma diyoruz. Bu
deyimler, ekonomi ve finans alanlarında daha çok para birimlerinin Dolar
karşısındaki durumunu açıklamak için kullanılıyor.
TL’nin benzer ekonomilerin
paralarından negatif olarak ayrıştığını herhangi bir inceleme, derin bir
değerlendirme yapmadan gözlemlemek mümkün. Buna karşılık bu konudaki
gözlemimizi bilimsel bir temele oturtmak istiyorsak şu soruyu yanıtlamamız
gerekiyor: TL gerçekten kalıcı biçimde negatif olarak ayrışıyor mu yoksa bu
geçici bir olgu mu? Bu soruya bağlı olarak bir başka soruyu daha yanıtlamamız
gerekiyor: Eğer TL’nin negatif ayrışması söz konusuysa bu ayrışma ne boyutta? Eğer
böyle bir ayrışmanın varlığına tanık olmuşsak o zaman şu soruyu da yanıtlamamız
gerekiyor: TL’nin negatif ayrışmasının nedeni ne?
Bu soruları yanıtlarken
Ekonomide Analiz kitabımda anlattığım ‘olay yeri incelemesi benzeri veri
analizini’ ve tüme varım ve tümden gelim yöntemlerinin karması olan ‘akıl
yürütme yöntemini’ kullanacağım.
Yanıtlamamız Gereken İlk
Soru: TL Negatif Olarak Ayrışıyor mu?
Bunu anlayabilmek için en anlamlı
karşılaştırmayı Türkiye’nin de aralarında yer aldığı kırılgan beşli diye anılan
ülkelerin para birimleriyle yapabiliriz. Başlangıç noktası olarak Bernanke’nin
Fed’in tahvil alımlarını yılsonuna doğru tedrici olarak azaltacağı ve
sonlandıracağı açıklamasını yaptığı tarih olan 22 Mayıs 2013 tarihini alacağız.
Bu tarihten sonra özellikle dış finansman ihtiyacı yüksek olan ekonomilerin
para birimlerinin Dolar karşısında sürekli değer kaybettiği bir döneme girildi.
Aşağıdaki tablo kırılgan beşlinin
para birimlerinin Dolar karşısında 22 Mayıs 2013’den bugüne kadar yaşadığı
değişimi sergiliyor.
22.05.2013
|
23.03.2018
|
Fark
|
|
Brezilya
(Real)
|
2,0111
|
3,3123
|
-65
|
Endonezya
(Rupiah)
|
9,705
|
13,7815
|
-42
|
G.
Afrika (Rand)
|
9,404
|
11,7473
|
-25
|
Hindistan
(Rupee)
|
54,885
|
65,0125
|
-18
|
Türkiye
(TL)
|
1,8495
|
3,9829
|
-115
|
TL
Hariç Ortalama
|
-38
|
Kaynak: https://www.bloomberg.com/markets/currencies
Tablo, bize kırılgan beşlinin
para birimleri arasında son beş yılda Dolara karşı en fazla değer kaybedenin TL
olduğunu gösteriyor. Değer kayıplarına TL’yi hariç tutarak baktığımızda bu beş
yılda ortalama değer kaybının yüzde 38 olduğunu görüyoruz.
Buna göre ilk sorunun yanıtı şu:
TL, benzer ülke paralarına göre negatif ayrışıyor. Buna bağlı olan TL’nin hangi
boyutta negatif ayrıştığı sorusunun yanıtı da yine tablodan çıkıyor: TL, benzer
ekonomilerin para birimlerinin ortalamasından 3 kat daha yüksek bir oranda negatif
ayrışmış durumda bulunuyor.
Beş yıllık sürede görünüm böyle.
Bir de daha kısa süreli bir tablo yapalım ve son bir haftada olup bitenlere
bakalım. Böylece TL’nin negatif ayrışma durumunda iyiye gidiş var mı yok mu onu
analiz edelim.
19.03.2018
|
23.03.2018
|
Fark
|
|
Brezilya
(Real)
|
3,2867
|
3,3123
|
-0,8
|
Endonezya
(Rupiah)
|
13,765
|
13,7815
|
-0,1
|
G.
Afrika (Rand)
|
12,0176
|
11,7473
|
2,2
|
Hindistan
(Rupee)
|
65,18
|
65,0125
|
0,3
|
Türkiye
(TL)
|
3,9363
|
3,9829
|
-1,2
|
TL
Hariç Ortalama
|
-0,4
|
Kaynak: https://www.bloomberg.com/markets/currencies
Geçtiğimiz haftayı gösteren
yukarıdaki tabloda TL’nin, son bir haftada Dolara karşı en fazla değer kaybeden
para birimi olduğu görülüyor. Bu da bize TL’nin son dönemde de negatif
ayrışmaya devam ettiğini yani durumda bir değişiklik olmadığını ortaya koyuyor.
Yanıtlamamız Gereken İkinci Soru: TL’nin Negatif
Ayrışmasının Nedeni Ne?
Yukarıda TL’nin son beş yılda ve
son haftada yani hem uzun hem de kısa vadede aynı kategoride yer aldığı
ülkelerin para birimlerinden negatif olarak ayrıştığını verilere dayanarak
ortaya koyduk. Burada bu kez bu negatif ayrışmanın nedenini arayacağız. Bunu
yapabilmek için yine veri analizi çerçevesinde bu beş ekonominin makroekonomik
göstergelerine bakacağız. Burada hangi makroekonomik göstergelere bakmamız
gerektiğini belirlerken paranın dış değerini en çok etkileyen göstergeleri
seçmemiz gerekiyor. Bu açıdan baktığımızda paranın iç değerini belirleyen enflasyon
oranı, paranın dış değerini belirleyen cari açığın GSYH’ye oranı (CA/GSYH),
Merkez Bankasının sahip olduğu rezervlerin miktarı ve dış borçların GSYH’ye
oranı öne çıkan göstergeler oluyor.
Aşağıdaki tablo bu saydığımız
göstergeleri kırılgan beşli ülkelerinde 2013 - 2018 itibariyle ele alıp karşılaştırmayı amaçlıyor.
Enflasyon
|
CA/GSYH
|
MB Rezervleri
|
Dış Borç /
|
||
Ülke
|
Tarih
|
(%)
|
(%)
|
Milyar USD
|
GSYH (%)
|
Brezilya
|
2013
|
6,20
|
-3,0
|
359
|
20
|
Mart
2018
|
2,84
|
-1,3
|
381
|
27
|
|
Endonezya
|
2013
|
6,40
|
-3,2
|
99
|
29
|
Mart
2018
|
3,18
|
-1,9
|
130
|
35
|
|
G.
Afrika
|
2014
|
5,80
|
-5,9
|
49
|
37
|
Mart
2018
|
4,40
|
-2,7
|
51
|
54
|
|
Hindistan
|
2013
|
9,40
|
-1,7
|
298
|
24
|
Mart
2018
|
4,44
|
-2,0
|
421
|
21
|
|
Türkiye
|
2013
|
7,40
|
-6,7
|
131
|
41
|
Mart
2018
|
10,26
|
-5,4
|
115
|
52
|
Kaynaklar: The Economist, Trading
Economics, Knoema.
Bu tabloya göre 2013 yılı
sonundan 2018 yılı Mart ayına kadar Türkiye dışındaki 4 ekonomide enflasyon düşerken
Türkiye’de yükselmiş. Hindistan dışında kırılgan beşlinin tamamı cari açık/GSYH
oranlarını düşürmeyi başarmış. Hindistan’da artış görülüyor. Buna karşılık Türkiye
dışındaki ekonomilerin hepsinin cari açığı yüzde 3’ün altında iken Türkiye,
düşürmüş göründüğü halde hala yüzde 5’in üzerinde cari açığa sahip bulunuyor. Türkiye
dışındaki ekonomiler Merkez Bankası rezervlerini artırmayı başarırken Türkiye’nin
Merkez Bankası rezervlerinde azalma ortaya çıkmış. Dış borçların GSYH’ya oranı,
Hindistan dışında kalan bütün ekonomilerde artmış.
Özetle söylemek gerekirse Türkiye
ekonomisi, paranın dış değerini belirleyecek hiçbir göstergede öteki 4
ekonomiye karşı bir üstünlük yaratamamış görünüyor. Öyle olunca da dışarıda
oluşan en ufak bir olumsuzlukta bütün bu ekonomilerin paraları Dolara karşı
değer kaybederken en fazla kaybeden yani negatif ayrışan TL oluyor.
Çelişkili Bir Sonuç
Eldeki verilere göre yapılan
tahminler Türkiye’nin 2017 yılında potansiyel büyümesinin oldukça üzerinde bir
büyüme oranına (yüzde 7 – 7,5 arası) ulaşacağını ortaya koyuyor. Birçok kişinin
beklentisi bu kadar yüksek bir büyüme oranının TL’nin pozitif ayrışmasına yol
açacağı şeklindeydi. Oysa tam tersine büyüme oranının yüksekliği bu
kırılganlığı azaltan değil artıran bir gelişmeye işaret ediyor. Çünkü Türkiye
ekonomisi, potansiyel büyüme oranının (yüzde 5 olarak kabul ediyoruz) üzerinde
büyümeye zorlandığında, parasına değer kaybettiren bütün göstergeleri de zorlamış
oluyor. Bir başka ifadeyle yüksek büyümenin maliyeti yükselen enflasyon, artan
cari açık, azalan merkez bankası rezervleri ve yükselen dış borç yükü olarak
karşımıza çıkıyor.
Herkes yüksek büyüme oranının
başarısını konuşurken, iktisatçılar, bozgunculukla damgalanmayı göze alarak, hep
o eski soruyu sormak durumunda kalıyorlar: “Ne pahasına?”
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026250 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.