Son 10 Yılın Döviz Gelir ve Gideri
Aşağıdaki tablo Türkiye’nin
küresel kriz sonrasındaki on yılda (2008 – 2017 dönemi) ödemeler dengesi
gelişmelerinin birikimli sonuçlarını gösteriyor.
2008
- 2017 Dönemi / Milyar USD
|
|||
GSYH
|
8.117,0
|
||
Cari
Denge
|
-437,4
|
||
İhracat
|
1.474,6
|
||
İthalat
|
-2.054,5
|
||
Mal Dengesi
|
-579,9
|
||
Hizmet Gelirleri
|
419,9
|
||
Hizmet Giderleri
|
-212,6
|
||
Hizmet Dengesi
|
207,3
|
||
Birincil Yatırım Kaynaklı Gelir
|
54,0
|
||
Birincil Yatırım Kaynaklı Gider
|
-136,2
|
||
Birincil Kaynaklı Gelir Gider Dengesi
|
-82,2
|
||
İkincil Yatırım Kaynaklı Gelir
|
17,4
|
17,4
|
|
Sermaye
Hesabı
|
-0,4
|
||
Cari
Denge + Sermaye Hesabı
|
-437,8
|
||
Finans
Hesabı
|
437,8
|
||
Doğrudan Yatırım Varlık
|
-33,7
|
||
Doğrudan Yatırım Yükümlülük
|
134,8
|
||
Doğrudan Yatırım Dengesi
|
101,1
|
||
Portföy Yatırımları Varlık
|
-7,7
|
||
Portföy Yatırımları Yükümlülük
|
141,2
|
||
Portföy Yatırımları Dengesi
|
133,5
|
||
Diğer Yatırımlar Varlık
|
-12,0
|
||
Diğer Yatırımlar Yükümlülük
|
207,1
|
||
Diğer Yatırımlar Dengesi
|
195,1
|
||
Net
Hata ve Noksan
|
36,0
|
||
Rezervler
|
-27,9
|
Türkiye, bu on yılda toplam 8.117
milyar Dolarlık GSYH yaratmış ve 437,4 milyar Dolar cari açık vermiş. Cari
açığın GSYH’ye oranı yüzde 5,4 olmuş.
Mal dengesi açığı 579,9 milyar
Dolara ulaşmış. Bir başka deyişle Türkiye ihracatından yaklaşık yüzde 40 daha
fazla ithalat yapmış. Buna karşılık hizmet gelir gider dengesinde (turizm,
navlun gibi gelir ve giderler) gelir lehine 207 milyar Dolar fazlalık yaratmış
ve bu fazlalık dışticaret açığını bir miktar dengelemiş. Bu işlemler sonucunda
cari açık 437,4 milyar Dolar olmuş. Yani Türkiye son on yılda dış dünyayla olan
mal ve hizmet alışverişinde 437,4 milyar Dolar açık vermiş.
Şimdi gelelim bu açığın nasıl finanse edildiğine.
Sermaye hesabının da negatif
katkısıyla 437,8 milyar Dolara ulaşan dış finansman gereksiniminin 101,1 milyar
Doları doğrudan yabancı sermaye yatırımlarıyla, 133,5 milyar Dolarlık kısmı
portföy yatırımlarıyla, 195,1 milyar Dolarlık kısmı da diğer yatırımlarla karşılanmış
bulunuyor. Portföy yatırımları ve diğer yatırımlar (133,5 + 195,1 = 328,6
milyar Dolar) sıcak para olarak adlandırılan gruba giriyor. Buna göre Türkiye,
bu on yıllık dönemde ortaya çıkan 437,8 milyar Dolarlık finansman ihtiyacının
yüzde 23,1’ini doğrudan yatırımlarla karşılarken yüzde 75,1’ini de sıcak
parayla karşılamış görünüyor.
Bu dönemde net hata ve noksan
olarak sınıflandırılan 36 milyar Dolarlık döviz girişinin kaynağı bilinmiyor.
Yine bu dönemde Türkiye, 27,9 milyar Dolar da döviz rezervinden kullanmış.
Dönemin cari açık ve dış
finansman özetini şöyle bir tabloda gösterebiliriz:
Milyar USD
|
%
|
||
GSYH
|
8.117,0
|
||
Cari
Denge
|
- 437,4
|
-5,4
|
GSYH
deki Payı
|
Dış
Finansman İhtiyacı
|
437,8
|
5,4
|
GSYH
deki Payı
|
Doğrudan
Yatırımlar
|
101,1
|
23,1
|
Dış
Finansmandaki Payı
|
Sıcak
Para
|
328,6
|
75,1
|
Dış
Finansmandaki Payı
|
Diğerleri
|
8,1
|
1,9
|
Dış
Finansmandaki Payı
|
Özet tabloya bakınca Türkiye’nin
büyümek için cari açık vermek zorunda kaldığı ve bu açığın da dörtte üçünü
sıcak parayla finanse etmek zorunda kaldığı anlaşılıyor.
Metinde geçen kavramların tanımları:
Cari denge: Mal ve hizmet
ticareti ile birincil ve ikincil gelir hesaplarının toplamından oluşur. Gelirler
giderleri aşmış yani fark artı çıkmışsa cari fazla, giderler gelirleri aşmış yani
fark eksi çıkmışsa cari açık söz konusu olmuş demektir.
Mal dengesi: Ödemeler
dengesinde ihracat ve ithalat arasındaki farktır. Ticaret dengesi ya da
dışticaret dengesi de denilmektedir.
Birincil gelir hesabı: Emek
karşılığı ya da finansal veya doğal bir kaynak sağlanması karşılığında elde
edilen gelirler ile ödenen tutarları gösterir.
İkincil gelir hesabı:
Yurtiçinde (yurtdışında) yerleşik bir birim tarafından yurtdışında (yurtiçinde)
yerleşik bir birime karşılıksız olarak mal ya da hizmet gibi reel bir kaynak ya
da finansal bir varlık sağlanması şeklinde tanımlanan transferleri
içermektedir.
Sermaye hesabı: Üretilmeyen
ve finansal olmayan varlıkların edinimi ve elden çıkarılması ile sermaye
transferleri yoluyla oluşan akımları içermektedir.
Finans hesabı: Merkez
bankası, genel hükümet (Merkezi Yönetim, Mahalli İdareler, Sosyal Güvenlik
Fonları), bankalar ve diğer sektörler (diğer finansal kuruluşlar ve finansal
olmayan kuruluşlar, hane halkları ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar) tarafından
gerçekleştirilen kısa ve uzun vadeli uluslararası sermaye akımlarının
kaydedildiği hesaptır.
Doğrudan yatırım:
Yatırımcının yerleşik olduğu ekonomi dışındaki bir ekonomide bir işletmenin
yönetimini denetleyecek veya söz sahibi olacak biçimde yaptığı uzun vadeli bir
yatırım şeklidir.
Portföy yatırımları: Hisse
senetleri ile kamu ya da özel kuruluşlarca ihraç edilen bono ve tahvil
şeklindeki borç senetlerini ve diğer para piyasası araçlarını içermektedir.
Diğer yatırımlar: Doğrudan
yatırım, portföy yatırımları ve rezerv varlıklar dışında kalan tüm finansal
hareketler bu bölümde yer almaktadır.
Net hata ve noksan: Ödemeler
dengesinde kaynağı belirlenemeyen döviz giriş veya çıkışlarının yazıldığı
hesaptır.
Rezerv varlıklar: Parasal
Altın, Özel Çekme Hakları (SDR), Uluslararası Para Fonu Nezdindeki Rezerv
Opsiyonu ve Diğer Rezerv Varlıklar kalemlerini içermektedir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026176 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.