Dış Borç, Dış Yükümlülük Farkı
Dış yükümlülük ve dış borç denildiğinde
ilk bakışta benzeyen ama aslında aralarında farklar bulunan iki kavram çıkıyor
karşımıza. Bunların farklarını tam olarak ortaya koyamazsak kafa karışıklığına
yol açabiliyorlar. Bu iki kavram arasındaki farkları açıklayabilmek için öncelikle
kamuoyuna açıklanan istatistiksel tablolar arasında yer alan iki tablodaki bazı
verilere ilişkin tanımları ortaya koymamız gerekiyor.
Dış borç stoku; ulusal ekonomi
dışındakilere olan borçlar, bir başka ifadeyle yurtiçinde yerleşik olan kişi ya
da kurumların yurtdışında yerleşik olan kişi ya da kurumlara olan borçları olarak
tanımlanıyor. Bu borcun yabancı parayla (dövizle) ya da TL ile olması dış borç
olarak değerlendirilmesini değiştirmiyor. Burada önemli olan borcun hangi
parayla olduğu değil alacaklının kim olduğu meselesidir. Eğer alacaklı yurt
dışında yerleşik kişi veya kurumlar ise o zaman bu borç hangi para cinsinden
alınmış olursa olsun dış borç olarak değerlendiriliyor. Burada konu edilen dış
borç stoku brüt dış borç stokudur. Bundan bazı varlık ve alacaklar düşüldüğünde
net dış borç stokuna ulaşılıyor.
Uluslararası net yatırım pozisyonu;
bir ekonomideki yerleşik kişilerin yurt dışındaki yerleşik kişiler ile olan
ilişkilerinde finansal varlıkları ve yükümlülükleri ile rezerv varlık olarak
tutulan altın şeklindeki finansal varlıklarının belli bir tarihteki stok
değerini gösteriyor. Uluslararası Yatırım Pozisyonunda toplam finansal
varlıklar ile toplam finansal yükümlülüklerin farkı, net Uluslararası Yatırım
Pozisyonu olarak adlandırılıyor. Başka bir deyişle, net Uluslararası Yatırım
Pozisyonu; Türkiye'nin yurt dışından alacaklarıyla, Türkiye'nin yurt dışına
borçlarının net farkını gösteriyor.
İki kavram arasındaki temel
fark nereden geliyor? Uluslararası yatırım pozisyonunun içinde dış borç
stokundan farklı olarak doğrudan yabancı sermaye yatırımları, portföy
yatırımları (hisse senedi sahipliği) gibi kalemler de yer alıyor. Örneğin yurtdışında
yerleşik kişi ve kurumların Türkiye’ye doğrudan yabancı sermaye getirip yatırım
yapması ya da para getirip hisse senedi satın alması bizim açımızdan yükümlülük
olarak kayda geçiyor.
Türkiye’nin verileri; (kaynaklar:
Hazine Müsteşarlığı dış borç istatistikleri ve TCMB ödemeler
dengesi/uluslararası yatırım pozisyonu veri tabloları.)
Milyar
USD
|
2017 Sonu
|
2018 Nisan
|
Dış
Borç Stoku (Brüt)
|
454,3
|
466,7
|
Özel Kesim Dış Borç Stoku
|
317,2
|
325,1
|
Dış
Borç Stoku (Net)
|
291,2
|
303,2
|
Uluslararası
Yatırım Pozisyonu (Varlıklar)
|
232,8
|
234,0
|
Uluslararası
Yatırım Pozisyonu (Yükümlülükler)
|
-691,5
|
-665,2
|
Uluslararası
Yatırım Pozisyonu (Net)
|
-458,7
|
-431,3
|
Bu tabloya göre 2018 Nisan ayı
itibariyle, Türkiye’de yerleşik kişi ve kurumların, Türkiye dışında yerleşik
kişi ve kurumlara 466,7 milyar Dolar tutarında brüt dış borcu bulunuyor. Bu dış
borcun 325,1 milyar Dolarlık bölümü özel kesime ait görünüyor. Türkiye’de
yerleşik kişi ve kurumların Türkiye dışında yerleşik kişi kurumlardan olan
alacak ve varlıklarını bu toplamdan düşersek Türkiye’nin net dış borç miktarını
303,2 milyar Dolar olarak buluyoruz.
Verilerin karşılaştırılması;
2018 yılı Nisan ayı verilerini, 2017 yılsonu verileriyle karşılaştırdığımızda gerek
brüt gerekse net dış borç stokunda artış olduğunu görüyoruz. Demek ki bu dört
ayda dış borçlarımız artmış. Buna karşılık uluslararası yatırım pozisyonunda
varlıklar az da olsa artarken yükümlülükler önemli miktarda azalmış. Bunun
sonucu olarak da net uluslararası yatırım pozisyonunda yani uluslararası
yükümlülüğümüzde azalma ortaya çıkmış.
Dış borçlarımız arttığına göre
yükümlülüklerde ve dolayısıyla uluslararası net yatırım pozisyonundaki azalma üç nedenle ortaya çıkıyor: (1) Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının kur
artışı sonucu değerinin düşüşü. (2) Hisse senetlerinin değerindeki düşüş (BIST 100 endeksindeki gerilemeden görülebiliyor.) (3) Yabancı çıkışı.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026154 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.