Para Arzı Nedir ve Nasıl Ölçülür?
Para Arzı
Para arzı, bir ekonomide bir
dönemde piyasada bulunan para stokuna verilen addır. M harfiyle gösterilir. Bu
kavram emisyon hacminden büyüktür, içinde emisyon yani dolaşımdaki banknotlar
ve madeni paralara ek olarak başka satınalma araçları da vardır.
Para arzının çeşitli şekillerde
ölçülmesi mümkündür. Bu ölçümler genellikle iki grupta toplanır; dar para arzı
ve geniş para arzı.
Dar Para Arzı
Dar para arzı iki şekilde
ölçülür: M0 ve M1.
M0, en dar anlamdaki para
arzıdır. TCMB tarafından dolaşıma çıkarılmış banknotlarla (emisyon hacmi),
Darphane tarafından dolaşıma çıkarılmış madeni paranın toplamından bankaların
kasalarında bulunan nakit paranın düşülmesiyle bulunan toplamı
gösterir. M0 = (Dolaşımdaki Banknotlar + Madeni Paralar) – Banka
kasalarındaki nakit
M1, M0’a bankalarda
bulunan vadesiz mevduatın da eklenmesiyle ortaya çıkar. M1 = M0 + Vadesiz
Mevduat
Geniş Para Arzı
Geniş para arzı da iki şekilde
ölçülür: M2 ve M3.
M2, M1’e vadeli
mevduatların eklenmesiyle bulunur. M2 = M1 + Vadeli mevduat
M3, en geniş para arzıdır,
M2’ye repo ve para piyasası fonları ve ihraç edilen menkul kıymetler eklenerek
bulunur. M3 = M2 + Repo + Para piyasası fonları + İhraç edilen menkul kıymetler
29 Haziran 2018 İtibariyle Türkiye’de Para Arzı
Aşağıdaki tablo Türkiye’de
çeşitli para arzı miktarlarını karşılaştırmalı olarak gösteriyor (Kaynak: TCMB,
Analitik Bilanço, 5 Temmuz 2018.)
| Milyar TL |
2017 Sonu
|
30.06.2017
|
29.06.2018
|
M0
= Dolaşımdaki Para
|
119,2
|
118,4
|
135,4
|
Dolaşıma Çıkan Banknot + Madeni Para
|
133,8
|
132,2
|
149,4
|
Banka Kasalarındaki Para (-)
|
14,6
|
13,8
|
14,0
|
M1
|
449,6
|
421,5
|
513,7
|
M0
|
119,2
|
118,5
|
135,4
|
Vadesiz TL Mevduat
|
177,9
|
164,4
|
192,0
|
Vadesiz YP Mevduat
|
152,5
|
138,6
|
186,3
|
M2
|
1.624,6
|
1.505,7
|
1.805,7
|
M1
|
449,6
|
421,5
|
513,7
|
Vadeli TL Mevduat
|
703
|
652,0
|
738,0
|
Vadeli YP Mevduat
|
472
|
432,2
|
554,0
|
M3
|
1.675,8
|
1.550,7
|
1.865,1
|
M2
|
1624,6
|
1.505,7
|
1.805,7
|
Repo
|
5,4
|
5,2
|
6,9
|
Para Piyasası Fonları
|
13,9
|
12,9
|
14,3
|
İhraç Edilen Menkul Kıymetler
|
31,9
|
26,9
|
38,2
|
Paranın Dolanım (Tedavül) Hızı
Paranın dolanım hızı, bir ekonomide
belirli bir süre (genellikle bir yıl) içinde ekonomik ve ticari işlemleri gerçekleştirmek
için bir para biriminin ortalama olarak kaç kez el değiştirdiğini ifade eden
bir kavramdır. Paranın dolanım hızının artması likiditeye olan talep artışını
gösterir. Bu da enflasyonda artışa yol açar. Paranın dolanım hızını şu denklem
yardımıyla hesaplayabiliriz:
V = Y / M.
Burada v; paranın dolanım hızını,
Y; GSYH’yi ve M; para arzını gösterir.
Paranın dolanım hızını
hesaplarken para arzı (M) olarak hangisinin alınacağı konusu, tanım
farklılıkları nedeniyle ülkeden ülkeye değişir. Türkiye için genel kabul M2’nin
alınması biçimindedir. 2017 yılında GSYH 3.105 milyar TL ve M2 de 1.625 milyar
TL olduğuna göre 2017 yılında Türkiye için paranın dolanım hızını
hesaplayabiliriz.
V2017 = Y / M2 = 3.105 / 1.624,6
= 1,9
Buna göre Türkiye’de 2017 yılında
her bir para birimi yılda 1,9 kez el değiştirmiş olmaktadır.
Eğer sadece nakit para ve vadesiz
mevduatları yani dar para arzını dikkate alarak bu hesabı yapıyor olsaydık o
zaman dolanım hızı hesabında M1’i esas alacaktık:
V2017= Y / M1 = 3.105 / 449,6 =
6,9
Ek: Tanımlar ve Açıklamalar:
Emisyon ve emisyon hacmi;
emisyon genel olarak çıkarmak, sürmek demektir. Konu para olunca piyasaya kâğıt
para (banknot) çıkarılması anlamına gelir. Merkez Bankasının piyasaya sürdüğü
para miktarı ya da başka bir ifadeyle piyasada dolanımda bulunan toplam kağıt
para miktarı emisyon hacmini ifade eder.
Repo (repurchase
agreement); kısa dönemli bir menkul değerin (Devlet tahvili, Hazine bonosu,
banka bonoları, piyasada işlem gören borçlanma senetleri gibi) belirli bir
dönem sonunda geri alınmasını öngören bir satış anlaşmasını ifade ediyor. Repo,
borçlanmanın teminatlı hale getirilmesinin bir çeşididir.
Para piyasası fonları;
piyasada yatırım fonu adı altında bankalarca oluşturulan fonları ifade
ediyor.
İhraç edilen menkul kıymetler; kuruluşların
çıkardıkları 2 yıla kadar vadeli tahvil ve bonoları kapsıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026197 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.