Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Dört Ekonomi Dört Öykü

Bir ekonomide GSYH harcamalar yönünden yani bir yıl içinde yapılmış bütün harcamaların toplamı açısından yazıldığında şöyle bir denklem çıkar karşımıza: Y = C + I + G + (X – M)

Bu denklemdeki harfler şu anlama gelir: Y: GSYH, C: Tüketim harcamaları, G: Kamu harcamaları, (X – M): İhracat – İthalat. Kolaylık olsun diye (X – M)’i NX (net ihracat) olarak göstereceğiz.

Bazı ekonomilerde tüketim harcamalarının payı çok yüksek, bazı ekonomilerde tasarruf eğilimi çok yüksektir. Tasarruf eğilimi yüksek olan ekonomilerde yatırım harcamaları da yüksektir.

Aşağıdaki tablo ABD, Türkiye, Çin ve Kore ekonomilerinin 2016 verilerine göre GSYH içinde çeşitli harcama gruplarının ve iç tasarrufların paylarını ortaya koyuyor.

ABD
Türkiye
Çin
Güney Kore
GSYH (Y)
100
100
100
100
Tüketim (C) / GSYH (%)
68
59
39
49
Yatırımlar (I) / GSYH (%)
20
28
43
29
Kamu Harcamaları (G) / GSYH (%)
14
16
15
15
Dış Denge (NX) / GSYH (%)
-2
-3
3
7
İç Tasarruflar / GSYH (%)
18
25
46
36


Her bir ekonominin toplam GSYH’sini 100 birim olarak kabul etsek durum şöyle görünür:

ABD Ekonomisi: GSYH = 68 C + 20 I + 15 G – 3 NX

Türkiye Ekonomisi: GSYH = 59 C + 28 I + 16 G – 3 NX

Çin Ekonomisi: GSYH = 39 C + 44 I + 14 G + 3 NX

Güney Kore Ekonomisi: GSYH = 49 C + 29 I + 15 G + 7 NX

ABD ekonomisi; tipik bir tüketim ekonomisi görünümündedir. Tasarruflar ve yatırımlar düşüktür. İthalatı ihracatından yüksek olduğundan dış açık veren bir ekonomidir.

Türkiye ekonomisi; Tüketim harcamaları açısından ABD ekonomisine, yatırım harcamaları açısından Kore ekonomisine benzemektedir. İç tasarruflar açısından ABD ile Kore arasında bir yerde bulunmaktadır. Türkiye, net ithalatçı bir ekonomi olduğundan dış açık vermektedir.

Çin ekonomisi; tipik bir yatırım ekonomisidir. Tüketim harcamaları düşük, tasarrufları ve yatırımları çok yüksektir. Çin, net ihracat geliri elde eden yani dış fazla veren bir ekonomi görümündedir.

Kore ekonomisi; tüketim harcamaları Çin’den fazla diğerlerinden düşük görünen bir yapıdadır. Yatırım harcamaları açısından Türkiye’ye benzese de bu yatırımları kendi iç tasarrufları yaptığı için Türkiye’den ayrılmaktadır. Kore net ihracat geliri elde etmekte ve dolayısıyla dış fazla vermektedir.
    
Türkiye ekonomisi, tüketim ekonomisi aşamasına erken girmiştir. Oysa Gelişmekte olan bir ekonomi olduğu için tasarruf – yatırım ekonomisi konumunda olması gerekirdi.



Ek: Çeşitli ülkelerde 2016 yılı itibariyle tüketim (C), yatırım (I), kamu harcamaları (G) ve net ihracatın (NX) GSYH (Y) içindeki payları (%)

Ülke / 2016
C
I
G
NX
GSYH
Arjantin
66,1
16,2
18,4
-0,7
100,0
Avustralya
56,3
24,4
18,7
0,7
100,1
Avusturya
52,4
23,5
19,8
3,6
99,3
Brezilya
64,0
15,4
20,2
0,4
100,0
Bulgaristan
60,9
19,1
15,7
4,3
100,0
Çekya
47,0
26,3
19,2
7,5
100,0
Danimarka
47,4
21,0
25,4
6,2
100,0
Mısır
82,8
15,0
11,4
-9,2
100,0
Estonya
52,7
24,2
20,7
3,9
101,5
Fransa
55,3
23,0
23,6
-1,9
100,0
Almanya
53,3
19,2
19,6
8,0
100,0
Yunanistan
69,9
10,6
20,2
-0,7
100,0
Macaristan
49,9
19,8
20,3
10,1
100,0
Hindistan
58,8
30,4
11,7
-1,5
99,4
Endonezya
57,7
34,3
9,4
0,8
102,2
İran
49,4
33,2
13,3
1,6
97,5
İsrail
55,1
20,5
22,3
2,1
100,0
İtalya
60,8
17,0
18,8
3,4
100,0
Japonya
55,9
23,3
19,8
1,0
100,0
Malezya
54,9
26,0
12,6
6,4
99,9
Meksika
65,5
23,7
12,1
-2,0
99,4
Hollanda
44,2
20,1
24,7
11,0
100,0
Yeni Zelanda
57,5
23,9
18,1
0,4
100,0
Nijerya
82,6
12,6
7,0
-2,1
100,0
Norveç
45,5
29,3
24,3
0,9
100,0
Pakistan
80,1
15,2
11,8
-7,1
100,0
Polonya
58,5
19,6
17,9
4,0
100,0
Romanya
61,8
25,0
14,1
-0,9
100,0
Rusya
53,0
22,6
19,2
5,4
100,2
S. Arabistan
43,2
31,2
25,4
0,2
100,0
Sırbistan
72,4
19,1
16,0
-7,5
100,0
Singapur
36,5
25,3
11,3
25,9
99,0
Slovakya
54,5
22,6
19,4
3,5
100,0
Slovenya
53,4
18,7
18,7
9,2
100,0
Güney Afrika
59,3
19,4
20,6
0,1
99,4
İspanya
57,6
20,5
18,9
3,0
100,0
İsveç
44,3
24,7
26,2
4,8
100,0
İsviçre
53,7
23,1
12,0
11,2
100,0
Tayland
50,7
22,0
17,1
14,7
104,5
Tunus
70,3
21,2
20,8
-11,4
100,8
Türkmenistan
10,6
49,8
9,0
30,2
99,6
İngiltere
65,8
17,0
18,9
-2,2
99,4
Uruguay
65,7
18,7
14,5
1,2
100,0
Vietnam
68,5
26,6
6,5
2,6
104,2
EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

242 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.