Üretmeden Tüketme Tezi
Basit bir şekilde anlatırsak
üretim açısından GSYH, ülkede bir yılda üretilen bütün nihai mal ve hizmetlerin
piyasa fiyatlarının toplanmasıyla hesaplanır. Harcamalar açısından bakarsak bu
hesaplama bir yılda yapılan bütün nihai tüketim, yatırım harcamaları, kamu
kesimi harcamaları ve ihracat ithalat farkı toplanarak yapılır.[i] Bir
ekonomide bir yıl içinde üretilen nihai mal ve hizmetlerin değeri o ekonomide
aynı yıl içinde yapılan harcamaların toplamına eşittir.
GSYH, üretim yönünden
hesaplandığında tarım, sanayi, inşaat ve hizmetler kesimlerinde yapılan
üretilen nihai mal ve hizmetlerin değerleri üzerinden hesaplanır. Bu hesaplama
fiyat hareketlerinden arındırılmamışsa bize fiziksel üretimde artış olup
olmadığı hakkında bir fikir vermez. Fiziksel üretimde artış olup olmadığını
anlamak için belirli bir yılın fiyat hareketlerinden arındırılmış GSYH’sini 100
olarak kabul edip sonraki yıllarda bunun üzerinde bir artış olup olmadığına
bakmamız gerekir. 2009 yılını temel alıp (2009 = 100) kurulmuş bulunan GSYH
zincirleme endeksindeki gelişmeye bakarsak 2009 yılında 100 birim üreten
Türkiye ekonomisinin 2017 yılında 157,8 birim üretmiş olduğunu görürüz. Türkiye
ekonomisinin yalnızca ekmek üreten bir ekonomi olduğunu varsayarsak bunun
anlamı şudur: Türkiye 2009 yılında 100 adet ekmek üretirken 2017 yılında 157,8
adet ekmek üretmiş yani ekmek üretimini 8 yılda yüzde 57,8 artırmış demektir.
GSYH, harcamalar yönünden hesaplandığında
(2009 = 100) 2009 yılında 100 birim tüketen hanehalkının 2017 yılında 155,7
birim tükettiğini görürüz. Buna göre hanehalkının tüketimi 8 yılda yüzde 55,7
oranında artmış oluyor. Hanehalkının yalnızca ekmek tükettiğini varsayarsak
2009 yılında 100 ekmek tüketen hanehalkı 2017 yılında 155,7 oranında ekmek
tüketmiş dolayısıyla bu 8 yılda tüketimini yüzde 55,7 oranında artırmış
demektir.[ii]
Meseleye üretim ve tüketim
açısından birlikte baktığımızda Türkiye, tüketerek büyümüş gibi görünmekle
birlikte bu tüketimi yapabilmek için üretimini de artırmış olduğu açıktır. Tüketim
olmadan üretim, üretim olmadan yatırım olmaz. Bir ekonominin tüketmeden
büyümesi ancak ve ancak ürettiği her şeyi dışarıya satmasıyla (ihraç etmesiyle)
olabilir ki böyle bir şey imkânsızdır. O halde ekonomi bir yandan tüketecek,
bir yandan dışarıya mal satacak, tükettiği ve dışarıya sattığı malları yerine
koyabilmek için de üretecektir.
Türkiye’nin sorunu üretmemesi ya
da üretmeden tüketmesi değildir. Türkiye’nin bu konudaki birinci sorunu;
ürettiği malların içinde ithal girdilerin büyük yer tutmasıdır. Üretimde
kullanılan ithal girdilerin ağırlığı nedeniyle kur yükseldikçe üretim
pahalanmakta ve dolayısıyla enflasyon artmaktadır. Bu sorunu çözebilmek için ithal
girdi miktarını azaltmak ve o girdileri burada dünya ile rekabet edebilecek
biçimde üretmek gereklidir. Bunun bir yolu da teşvik sisteminin bu amaca
yönelik biçimde kullanılmasıdır. İkinci sorun; Türkiye’nin üretiminin düşük
teknolojili, markasız ürünlerde yoğunlaşmasıdır. Türkiye’nin ihracatında yüksek
teknolojili ürünlerin payı yüzde 3,7’dir. Orta ve düşük teknolojili mallar
ihracatı düşük döviz getirisi sağlamaktadır. Buna karşılık Türkiye’nin ithalatındaki
yüksek teknolojili ürünlerin payı yüzde 14’dür. Bunlara yüksek miktarda döviz
ödemektedir. Bu sorunu çözebilmenin en kestirme yolu bilime yönelmek ve AR-GE
yatırımlarına ağırlık vererek üretimin niteliğini yükseltmektir.
Özetle söylemek gerekirse Türkiye
açısından tasarrufun düşük, tüketimin yüksek olduğu tezi doğru olmakla birlikte
üretmeden tüketmek tezi doğru değildir. Türkiye’nin sorunu üretmeden tüketmek
değil, tasarruflarını artıramamak, üretimin dışa bağımlılığını azaltamamak ve
üretimin niteliğini arttıramamaktır.
[i] GSYH üretim = Ap + Ip + Sp + o
(Burada AP tarımsal üretimi, Ip sanayi üretimini, Sp hizmet kesimi üretimi ve o
da diğer kalemleri gösteriyor.)
GSYH harcama = C + I + G + (X – M) (Burada C tüketim
harcamalarını, I yatırım harcamalarını, G kamu harcamalarını, (X – M) net
ihracatı gösteriyor.)
[ii] Burada önemli bir ayrıntıya dikkat
etmek gerekir. GSYH büyümesi fiyat artışlarından arındırılarak yani reel olarak
hesaplanmakla birlikte nüfus artışından arındırılmamaktadır. 2009 yılında
Türkiye’nin nüfusu 72.561.312 idi. 2017 yılında nüfus 80.810.525’e ulaşmış
bulunuyor. 2009 yılı nüfusuna 100 dersek (2009 = 100) 2017 yılında nüfus 111,4
çıkar. Demek ki bu 8 yılda nüfus da yüzde 11,4 oranında artmış. Demek ki
tüketim artışının bir bölümü de buradan gelmiş.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026197 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.