Finanse Edilmeyen Cari Açık Olmaz Ama Nasıl Finanse Edildiği Önemlidir
Cari Açık Otomatik
Olarak Finanse Edilir mi?
Bir zamanlar çok yaygın bir
söylem vardı: “Finanse edildiği sürece cari açık sorun olmaz.” Sonrasında bu
yaygın söyleme yaygınlık kazanmış bir başka söylemle yanıt verilir oldu:
“Finanse edilemezse zaten cari açık verilmez.”
Aslında söylemlerin ikincisi daha
doğru. Ortada bir açık varsa bir şekilde finanse edilmiş olmalı. Sorun asıl
olarak nasıl finanse edilmiş olduğunda ortaya çıkıyor.
Cari Açığın
Kaynakları
Bu yılın ilk 9 ayında cari açığın
büyüklüğü yaklaşık olarak 30 milyar dolar oldu. Bunun dökümüne bakalım.
Dış Ticaret Dengesi (İhracat –
İthalat) = (128.210 - 169.142) = - 40.932 Milyon USD
Görünmeyen Kalemler Dengesi
(Hizmet Gelirleri – Hizmet Giderleri) = (36.575 – 17.585) = 18.990 Milyon
USD
Birincil Yatırım Dengesi
(Birincil Yatırım Kaynaklı Gelirler – Birincil Yatırım Kaynaklı Giderler) =
(4.499 – 12.896) = 8.397 Milyon USD
İkincil Yatırım Kaynaklı Gelirler
= 347 Milyon USD
Şimdi bunları toplayalım ve cari
dengeyi hesaplayalım.
Cari Denge = - 40.932 + 18.990 –
8.397 + 0.347 = - 29.992 Milyon USD
Geçen yılın ilk 9 ayındaki cari
açık 31.291 milyon dolar olmuştu. Demek ki bu yılın ilk 9 ayında cari açıkta geçen
yılın aynı dönemine göre yaklaşık 1,3 milyar dolarlık bir düşüş söz konusu.
Cari Açık Nasıl
Finanse Edil(eme)miş?
Şimdi gelelim bu açığın nasıl
finanse edildiğine.
Sermaye Hesabı = 57 Milyon USD
Doğrudan Yatırımlar (Net Varlık
Edinimi - Net Yükümlülük Oluşumu) = 2.783 - 8.115 = - 5.332 Milyon USD
Portföy Yatırımları (Net Varlık
Edinimi - Net Yükümlülük Oluşumu) = 1.496 – (- 1.624) = 3.120 Milyon Dolar
Diğer Yatırımlar (Net Varlık
Edinimi - Net Yükümlülük Oluşumu) = 13.213 – 6.743 = 6.470 Milyon USD
Şimdi bunları toplayalım ve cari
dengenin nasıl finanse edildiğini hesaplayalım.
Finans Hesabı = - 5.332 +3.120 +
6.470 = 4.258 Milyon USD
Şimdi cari denge ile sermaye ve
finans hesaplarını bir araya getirelim:
Cari Denge +/- Sermaye Hesabı +/- Finans Hesabı = - 29.992 + 57 - 4.258 =
- 34.193 Milyon USD
Demek ki cari açığı finanse
etmesi gereken kalemler de bu yılın ilk 9 ayında açık vermiş. Yani gelen
finansmandan fazlası dışarı gitmiş ve sonuçta açık 34,2 milyar dolara
yükselmiş. Oysa geçen yılın ilk 9 ayında cari açık sermaye ve finans hesabıyla tamamen
finanse edilmiş üste de 2,7 milyar dolar kalmıştı.
Bu yılın ilk 9 ayında cari denge
açık vermiş ve finans hesabı bu açığı kapatmak bir yana üstüne 4,3 milyar dolar
daha açık eklemiş ve toplam olarak 34.193 milyon dolara yükselmiş bulunan dış
finansman ihtiyacı nasıl kapanmış?
Onun yanıtı da net hata ve noksan
hesabıyla rezerv değişiminde görülüyor. Bu yılın ilk 9 ayında 17.307
milyon dolar net hata ve noksan oluşmuş. Yani Türkiye’nin dış açığını finanse
etmekte 17,3 milyar dolar kullanılmış ama bu paranın nereden geldiği
bilinmiyor. Buna ek olarak ilk 9 ayda rezervlerden 16.686 milyar dolar kullanım
gerçekleşmiş. Yani dış açığın yaklaşık 17 milyar dolarlık bölümü de Merkez
Bankası’nın rezervlerinden kullanılarak finanse edilmiş. Merkez Bankası’nın yılbaşı
döviz rezervleri 84 milyar dolar iken Eylül ayı sonunda 17 milyar dolar
azalmayla 67 milyar dolara gerilemiş bulunuyor.
Sonuç
Cari açık 2018 yılının ilk 9
ayında geçen yılın aynı dönemine göre 1,3 milyar dolar azalarak yaklaşık 30
milyar dolar olmuş. Buna karşılık geçen yılın ilk 9 ayında cari açığı kaynağı
belli dış finansman kalemleriyle finanse eden sistem bu yıl açığın 17 milyar
dolarlık bölümünü kaynağı belli olmayan kalemlerle (net hata ve noksan), 17
milyar dolarlık bölümünü de Merkez Bankası’nın döviz rezervlerini kullanarak
finanse etmiş. Bu gelişme sonucunda Merkez Bankası’nın döviz rezervinde ciddi
bir gerileme ortaya çıkmış.
Özetle cari açık finanse edilmiş
ama finansmanda kullanılan dövizin yarısının nereden geldiğini bilmiyoruz diğer
yarısını ise rezervlerden harcamışız.
Bu tür bir finansman sürdürülebilir
bir finansman değildir.
Ek: Ödemeler
Dengesi Kalemleriyle İlgili Açıklamalar
Cari Denge: Ödemeler
dengesi hesapları içinde yer alan mal ve hizmet ticareti ile birincil ve
ikincil gelir hesaplarının toplamı cari dengeyi verir.
Birincil Gelir Hesabı:
Emek, finansal ya da doğal bir kaynak sağlanması karşılığında elde edilen
gelirler ile ödenen tutarları göstermekte olup, çalışanların ücretleri ile
doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve diğer yatırımlara ilişkin yatırım
geliri ve giderlerini içermektedir.
İkincil Gelir Hesabı:
Yurtiçinde (yurtdışında) yerleşik bir birim tarafından yurtdışında (yurtiçinde)
yerleşik bir birime karşılıksız olarak mal ya da hizmet gibi reel bir kaynak ya
da finansal bir varlık sağlanması şeklinde tanımlanan transferleri
içermektedir.
Sermaye Hesabı:
Üretilmeyen ve finansal olmayan varlıkların edinimi ve elden çıkarılması ile
sermaye transferleri yoluyla oluşan akımları içermektedir.
Finans Hesabı: Merkez
Bankası, Genel Hükümet (Merkezi Yönetim, Mahalli İdareler, Sosyal Güvenlik
Fonları), bankalar ve diğer sektörler (diğer finansal kuruluşlar ve finansal
olmayan kuruluşlar, hane halkları ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar) tarafından
gerçekleştirilen kısa ve uzun vadeli uluslararası sermaye akımlarının
kaydedildiği bir hesap olup, temel olarak, bir ülkenin dış finansal varlıkları
ve yükümlülüklerindeki değişimler ile bu değişimlerin karşılıklı kayıtlarını
içermektedir.
Doğrudan yatırım:
Yatırımcının yerleşiği olduğu ekonomi dışındaki bir ekonomide bir işletmenin
yönetimini kontrol ettiği veya yönetiminde söz sahibi olduğu uzun vadeli bir
yatırım şeklidir. Doğrudan yatırımda, yatırımcının işletmenin sermayesinde % 10
ya da daha fazla paya / oy hakkına sahip olması veya yönetimde söz sahibi
olması esastır.
Portföy yatırımları:
Menkul değerlere yapılan yatırımlar olarak tanımlanabilecek portföy
yatırımları, genellikle hisse senetleri ile kamu ya da özel kuruluşlarca ihraç
edilen bono ve tahvil şeklindeki borç senetlerini ve diğer para piyasası
araçlarını içermektedir.
Diğer yatırımlar: Doğrudan
yatırım, portföy yatırımları ve rezerv varlıklar dışında kalan tüm finansal
hareketler bu bölümde yer almaktadır.
Net Hata ve Noksan: Ödemeler
dengesi tablolarında yer alan net hata ve noksan kalemi, kaynağı belirlenemeyen
döviz giriş veya çıkışlarını ifade eder. Ödemeler dengesi, toplamı sıfıra eşit
bir dengedir. Dış dünyadan mal ve hizmet satın alınır, gider yapılır ve dış
dünyaya mal ve hizmet satılır, gelir sağlanır. Bu ikisi arasında bir
tutarsızlık varsa bu fark net hata ve noksan kalemine yazılır. Net hata ve
noksan kalemi kaynağı bilinmeyen bir döviz girişi veya çıkışı olduğu anlamına
gelir.
Rezerv varlıklar: Parasal
Altın, Özel Çekme Hakları (SDR), Uluslararası Para Fonu Nezdindeki Rezerv
Opsiyonu ve Diğer Rezerv Varlıklar kalemlerini içermektedir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026182 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.