2018'den 2019'a Geçerken Türkiye Ekonomisinin Görünümü
2018 yılında özellikle kur
artışlarının neden olduğu enflasyon artışı yurt içi talepte ciddi bir gerileme
yaratınca başta sanayi kesimi olmak üzere bütün alanlarda üretimde gerilemeler ortaya
çıktı. Sanayi kesimi üretiminde ve imalat sanayii kapasite kullanımındaki
gerilemeyi aşağıdaki grafiklerde gösteriyorum (soldaki grafik sanayi
üretiminin, sağdaki grafik ise imalat sanayii kapasite kullanımının
gelişimlerini gösteriyor. Mavi 2017, kırmızı 2018 yılı.)
2018 yılında sanayi üretimindeki
çöküş her iki grafikten de açık biçimde görülebiliyor. Demek ki sanayi kesimi
2018 yılında talepte yaşanan düşüşe paralel olarak kapasite kullanımını düşürmüş,
bu da üretimde düşüş olarak karşımıza çıkmış.
GSYH’nin en önemli bileşeni olan
sanayi kesimindeki bu düşüş büyümeye de benzer biçimde yansımış görünüyor.
Aşağıdaki grafik 2017 yılının dört çeyreği ile 2018 yılının ilk üç çeyreğinin
büyüme oranlarını gösteriyor.
2018 yılının özellikle üçüncü çeyreğindeki
düşüş (üçüncü çeyrek büyümesi yüzde 1,6) sanayi üretimi ve kapasite kullanımına
paralel bir görünüm sergiliyor.
2018 yılına düşüş eğilimiyle
başlayan işsizlik oranı yıl ortasından itibaren yeniden çıkışa geçmiş
bulunuyor.
Grafik işsizlik
oranındaki gelişmeyi sergiliyor. Sanayi üretimi ve büyümedeki düşüşe bakınca
işsizlik oranındaki artışın sürpriz oluşturmadığı anlaşılabiliyor.
Üretimin ve dolayısıyla büyümenin
düştüğü, işsizliğin arttığı bir ortamda normal olarak talebin düşmesi ve
dolayısıyla enflasyonun da düşmesi gerekir. İç talepte ciddi bir düşüş olduğunu
KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerin tahsilatının enflasyon oranının çok
gerisinde kalmasından anlayabiliyoruz. Buna karşın enflasyon Ekim ayına kadar
yükselmeye devam etti. Aşağıdaki grafik bu durumu gösteriyor.
Üretimde, büyümede gerileme ve
işsizlikte artış olmasına karşın enflasyondaki artış büyük ölçüde kur
artışından kaynaklanan bir gelişmeydi. Kasım ayında kurda düşüş yaşanınca
enflasyon da düşüş eğilimine girdi.
Sanayi üretimi ve dolayısıyla
büyümede yaşanan gerileme ithal girdilerin (hammadde, ara malı ve sermaye malı)
kullanımını düşürüp buna pahalılaştığı için tüketim malları ithalatı düşüşü de
eklenince ithalatın genel olarak düşmesi gerçeği ortaya çıktı. Kurdaki artış
ihracatı artırdığı için artan ihracat ve düşen ithalat etkisiyle cari açık
düşmeye başladı. Bu durumu aşağıdaki grafikten izlemek mümkün.
Türkiye, 2018 yılının sonlarına
bu görünümle giriyor. Yılın son çeyreği için beklentiler büyümenin yerini
küçülmenin alacağı yönünde.
2019 yılında düşen büyüme hızının
yaratacağı ivme kaybıyla bir miktar gerileme olması beklense bile enflasyonun yüksek
düzeyde kalacağı, işsizliğin, düşen büyümenin etkisiyle artışını sürdüreceği
tahmin ediliyor. Buna karşılık düşen büyüme hızı, cari açığın daha da düşmesine
yol açacak.
Avrupa Merkez Bankası’nın parasal
gevşemeyi sonlandırdığı ve 2019 yılında Fed gibi parasal sıkılaştırmaya başlayacağı
dikkate alınırsa bizim gibi dış finansman ihtiyacı içindeki ekonomilerin kaynak
maliyetinin ciddi biçimde artacağını tahmin etmek zor olmasa gerek. Böyle bir
gelişme zaten düşmekte olan büyümeyi daha da olumsuz etkileyebilir.
Bu gelişmeler ışığında büyümenin
2019 yılının ilk iki çeyreğinde eksi olması oldukça yüksek bir olasılık olarak
karşımızda duruyor. 2019 yılının (koşullar bu şekilde devam ettiği varsayımı
altındaki) görünümünün şöyle olmasını bekliyorum (mavi; büyüme sol eksen,
kırmızı; enflasyon sol eksen, siyah; işsizlik sağ eksen.)
Buna göre 2019’da Türkiye
ekonomisi (bugünkü koşullar devam ederse) yüksek enflasyon, yüksek işsizlik
oranı ve eksi büyüme oranı (slumpflasyon) yaşayacak.
Veri Kaynakları: İmalat Sanayiinde Kapasite Kullanımı grafiği ve
cari açık grafiği için kaynak: TCMB, diğer bütün grafikler için kaynak: TÜİK.
Son grafikte yalnızca 2019 yılı benim tahminlerimi yansıtıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026149 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.