Tahminlerin Tutarsızlığı ve Lucas Eleştirisine Katkı
İktisatçılar ya da geleceğe
ilişkin gelişmeleri anlamaya çalışanlar tahmin yaparlarken genellikle eldeki
veri setini kullanır ve mevcut koşulların değişmeden kalacağı varsayımını
yaparlar. Oysa bu tahminler yapıldıktan bir süre sonra, özellikle gelişme
yolundaki ekonomilerde, birçok değişiklik olur, yeni önlemler açıklanır ve
mevcut durumu değiştirecek adımlar atılır. Bu durumda tahminin yapıldığı andaki
mevcut koşulların devam edeceği varsayımı anlamını yitirmiş olur. Bir tahminin
altında yatan varsayım anlamını yitirdiğinde o tahminin tutması beklenemez.
Esasen tahmin değişen koşullarda tutuyorsa o da tahminin tutarlılığı konusunun
sorgulanmasına yol açar.
Robert Lucas Jr. (1995 Nobel
Ekonomi ödülü), yeni bir ekonomi politikası uygulamaya sokulduğunda, iktisatçı
ve analistlerin, bu politikanın etkilerini geçerli ekonomik yapının devam
edeceği varsayımına dayanarak ölçmeye çalışmalarının ve tahminlerini buna göre
yapmalarının yanlış olduğunu vurguluyor. Bu yeni ekonomi politikasının,
ekonomik aktörlerin bekleyişlerini etkilemek suretiyle mevcut yapıda
değişikliğe yol açabileceğinin ihmal edilmesini eleştiriyor. Lucas’a göre yeni
politikanın sonuçlarını doğru tahmin edebilmek için bu politikanın karar
alıcıları ne yönde etkileyeceğini göz önüne almak gerekir. Lucas’ın bu
tespitine Lucas Eleştirisi adı veriliyor.
Lucas, haklı olarak ortaya
koyduğu bu eleştirisinde sürprizlere ya da öngörülmemiş kararlara yer vermiyor.
Yalnızca eldeki verilere ek olarak yeni bir ekonomi politikasının uygulamaya
girmesinin beklentiler üzerinde yapabileceği etkilerin göz önüne alınması
gerektiğini vurguluyor. Lucas’ın bu tespiti doğrudur çünkü gelişmiş ekonomilerde
sürpriz kararlara pek yer yoktur. Oysa gelişme yolundaki ekonomilerde durum oldukça
farklı. Bu ekonomilerde sürpriz kararlar her zaman rastlanan düzenlemeler. Bir
örnek verelim. Diyelim ki Aralık ayı başında 2019 yılı için önemli ekonomik
göstergelerin nereye gideceğine ilişkin tahminler yaptık. Bu tahminleri
yaparken 2018 yılında ortaya çıkan ve o ana kadar açıklanmış olan göstergeleri
ve geleceğe ilişkin açıklanmış olan mesela Yeni Ekonomi Programı’nı temel aldık
ve mevcut durumun buna göre devam edeceği varsayımını yaptık. Tahminlerimizi
yayınladıktan 15 – 20 gün sonra hükümet, yılsonunda bitecek olan vergi
indirimlerini 3 ay daha uzattığını açıkladığında bizim tahminlerimizin
varsayımı açığa çıkmış olur. Diyelim ki tahminimizi buna göre düzeltip yeniden
yayınladık. Bu kez hükümetten Ocak ayında asgari ücretin yüzde 26 artırıldığı
ve bazı sektörlere verilecek krediler için ucuz faiz uygulaması yapılacağı
açıklaması geldiğinde tahminler yeniden dayanaksız kalmış olur. Çünkü her iki
açıklama da beklentileri ciddi biçimde değiştirir. Büyümenin eskisi kadar kötü
gitmeyebileceği, buna karşılık enflasyonda beklendiği gibi düşüşler
olmayabileceği görünümü ortaya çıkar.
Lucas Eleştirisi, bütün ekonomiler
için geçerli olsa da gelişme yolundaki ekonomiler için eksik bir tespittir. Bunun
iki nedeni var: (1) Gelişmekte olan ekonomiler, yalnızca kendi hükümetlerinin
ekonomi politikası uygulamalarından değil, gelişmiş ekonomilerin aldıkları ve
uygulamaya koydukları kararlardan da fazlasıyla etkilenmektedirler. Örneğin ABD
Merkez Bankası Fed’in faiz artırma kararı gelişme yolundaki ekonomilerin dış
finansmana bağımlı olanlarını ABD ekonomisinden daha fazla etkiler. (2) Tahmin
yaparken, yeni ekonomi politikası uygulamalarının beklentileri ne şekilde
etkileyeceğini anketlerle ölçmek bir dereceye kadar mümkündür. Buna karşılık gelişmekte
olan ekonomilerde sıklıkla rastlanan sürpriz kararları tahminlere katmak mümkün
değildir. Ancak sürpriz ortaya çıktıktan sonra tahminleri buna göre değiştirmek
söz konusu olabilir.
Bu açıdan baktığımızda gelişme
yolundaki ekonomilerdeki tahmin yapanların ve karar alıcıların işi gelişmiş
ekonomilerdeki tahmin yapanlardan ve karar alıcılardan çok daha zordur.
Yapılabilecek en doğru şey sürpriz kararlar açıklandığında tahminleri
yenilemektir. Ne var ki bu da öngörü ufkunu çok kısıtlı hale getirmektedir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026147 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.